Якутские буквы:

Якутский → Якутский

акый

  1. дьүһ. туохт. Икки аҥыы бокуччу үктэнэн, нүксүччү туттан тур (ордук уһун дыраҕар уҥуохтаах, хатыҥыр киһини этиллэр). ☉ Бросаться в глаза своей длинной, худой, с полусогнутыми ногами нескладной фигурой (обычно о стариках)
    Маҥан баттахтаах Курбууһун оҕонньор акыйан туран кэллэ. Амма Аччыгыйа
    Өкүүчэ Ааспыты эргитэ санаата: «Аҕыстаах-тоҕустаах сааһыгар, Акыйа кырдьыбыт убайыгар Тулаайах хаалан иитиллибитэ». С. Васильев
    Учуутал кини иннигэр акыйан турар салаҥ уҥуохтаах уһун уолга: «Араспаанньаҕын дуоскаҕа суруй эрэ», — диэтэ. Ф. Софронов. Тэҥн. акылын
  2. даҕ. суолт. Уһун уҥуохтаах, хатыҥыр, нүксүгүр (үксүгэр кырдьаҕас киһи туһунан). ☉ Длинный, нескладный, худой и слегка согнувшийся
    Соххор Туруйа диэн, сэҥийэтин төбөтүгэр үрүҥ мөчөкө бытыктаах, акыйбыт улахан оҕонньор. Амма Аччыгыйа
    Биригэдьиир, лаппа сааһыра баран эрэр, акыйбыт уһун киһи, бэйэтин уон биэстээх-алталаах уолчаанын сирдьит гынан биэрээри гыммытын мин кыккыраччы аккаастаан кэбиспитим. С. Никифоров
    Лиэктэри, тирии бартыбыаллаах, маҥан сирэйдээх, акыйбыт, үөрэхтээх көрүҥнээх мааны киһини …… Алдан биир кырдьыбыт, аатырар үтүө үлэһитэ дьиэтигэр ыҥырда. Н. Габышев

Якутский → Русский

акый=

1) слегка согнуться, сгорбиться; акыйан турар он стоит сгорбившись; 2) фольк. терпеть поражение; погибать; акыйыаҕым диэбэтэҕим не думал, что потерплю поражение.

Еще переводы:

акыс гын

акыс гын (Якутский → Якутский)

акый диэнтэн көстө түһүү. Оҕонньор таһырдьа акыс гынан хаалла

акыс

акыс (Якутский → Якутский)

акый диэнтэн холб. туһ. Төлөннөөх кутаа иннигэр икки сыгынньах киһи иттэн акыһа олордулар. Н. Заболоцкай

акыһый

акыһый (Якутский → Якутский)

акый диэнтэн хамс
көстүү. Аҥыр Тарбыыкын ойуур диэки сүүрэн акыһыйар. Л. Попов
Адаарыҥныыр Бүөчээн икки уостаах саҥа сааны атыылаһан баран, дьон «көрдөр» дии-дии сүгүннээбэттэриттэн куотан, дьиэтин диэки акыһыйар. Д. Таас

кугдарыччы

кугдарыччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Кубарыччы, саһарчы. ☉ Добела, до белесости, до полного обесцвечения (выгореть)
Оо, сүрүкэтин! От үрэхпит кугдарыччы куурбут. Оҕонньор хортууһа күн уотуттан кугдарыччы саһарбыт. — Акыйа кырдьыбыт аҕабын, Ааранан миигин бэйэбин Кулаак оҥороору гыналлар, Кугдарыччы куурдарга туруналлар. С. Васильев

абыкылдьый

абыкылдьый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Ыксалынан ыпсаҕайа суох салаҥнык хамсан; түбүгүр (акыйбыт уһун уҥуохтаах хатыҥыр киһини этэргэ). ☉ Делать неуклюжие торопливые движения; суетиться (о худом высоком нескладном человеке)
Семен абыкылдьыйан тахсан, бинсээгин устан талахха ыйаан кэбистэ, били ньолбойбута ханан да суох буолбут. Н. Босиков
Мин профком саҥа талыллыбыт бэрэссэдээтэлигэр, абыкылдьыйбыт Абыраамапка …… этэн көрбүппэр өһүргэнэн өттүгүн үлтү түһэ сыспыта. В. Титов

акылын

акылын (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Бокуччу үктэнэн тур (үрдүк уҥуохтаах, хатыҥыр, уһун атахтаах киһи, кыыл эҥин туһунан). ☉ Бросаться в глаза своей длинной, худой, со слегка согнутыми длинными ногами фигурой
[Немец] уҥуоҕа улахана, акыллан, көтөҕө, моонньо уһуна үүт-үкчү кырдьаҕас бөтүүк курдук. Т.Сметанин. Никита Швецов киирэн тоҕо эрэ аан аттыгар акыллан турбута. Н. Якутскай
Ойууру кытта ойуур буолан, лаҥкыр ураа муостаах тайах акыллан турар. М. Попов. Тэҥн. акый

акылдьый

акылдьый (Якутский → Якутский)

акый диэнтэн арыт
көстүү. Уйбаан тугу эрэ үгүстүк саҥарар, сэмэлиир быһыылаах. Анарааҥҥы Мииппээн аҥала, нэстик акылдьыйан иһэн, дөрүн-дөрүн киҥинэйэр. Амма Аччыгыйа
Маппый тура эккирээн эмиэ ол-бу диэки көрбөхтөөн баран, төттөрү акылдьыйбытынан барда. Р. Кулаковскай
Уһун синньигэс атахтарын ыраахыраах тамнааттаан акылдьыйа турда. Амма Аччыгыйа

сэргэҕэлээ

сэргэҕэлээ (Якутский → Якутский)

туохт. Болҕомтоҕун уур, интэриэһиргээ, болҕомтолоохтук, интэриэһиргээбиттии көр-иһит. ☉ Обращать внимание, интересоваться; слушать с интересом, вниманием, внимать
Ити кэмҥэ маҥан баттахтаах Курбууһун оҕонньор акыйан туран кэллэ. Бары сэргэҕэлээн ах баран хааллылар. Амма Аччыгыйа
Хаарчаан сүрдүк сэргэҕэлээн иһиттэ, өссө олуйсан ыйыталаста уонна киһитэ эппитин кытта сөбүлэстэ. Болот Боотур
Никитин аны оҕонньор туһунан сэргэҕэлээн ыйыталаспыта. Д. Таас

чуохаҕар

чуохаҕар (Якутский → Якутский)

даҕ. Уһун, синньигэс (моойу этэргэ). ☉ С длинной, тонкой шеей, тонкошеий, длинношеий
Никон Кириллин чуохаҕар моонньулаах, …… акыйбыт хатыҥыр киһи. Н. Габышев
Чуохаҕар моонньун хаһааҥҥыта эрэ кыһыллыҥы дьүһүннээх саал былаатынан эриммит этэ. «ХС»
Метелица …… куруубайдык бардьыгыныах курдук гынан иһэн …… дьиэлээх тойон эргэ бинсээгин иһиттэн оҕо сип-синньигэс чуохаҕар моонньо киһи аһыныах быкпытын көрөн, ах барда. А. Фадеев (тылб.)

көстүбэт

көстүбэт (Якутский → Якутский)

аат суолт.
1. Киһиэхэ таба ылларбат, таба туттарбат, биллибэт туох эмэ. ☉ Что-л. неуловимое, непознаваемое, невидимое
Көстүбэттэр көстүөхтэрэ, күлүктэр сүтүөхтэрэ. П. Ойуунускай
Көстүбэти көрдүү сатаан, кыаллыбаты оҥоро сатаан сыра-сылба быстан хаалла. Н. Лугинов
2. харыс. т. Абааһы. ☉ Бес, чёрт
Көстүбэт соҕуруу уола күнтэн дьэ сүтэрээри гынна! Ньургун Боотур
Абааһы атаҕастаата, Көстүбэт ууһа күрүөһүлээтэ. Тоҥ Суорун
Аны көстүбэти батыһыннаран аҕалта буолуо, Уоккар сиэллээн-хайаан аста кээс эрэ. Айталын
3. көсп. Дьаабал, түөкүн, ыт (кими, тугу эмэни сэнээн, үөҕэн эбэтэр күлэн этиигэ). ☉ Дьявол, бестия, пройдоха
Хантан кэлбит көстүбэтий? Киэр буол мантан, эмэгэт! — кыччаҕар харахтаах, улахан, акыйбыт киһи бардьыгынаата. Д. Очинскай
Оннооҕор бу көстүбэт [кымырдаҕас] туох эрэ сыаллаах-соруктаах буолан хапсаҕайданан эрдэҕин. Э. Соколов
Бэйэлэрэ кыыл буолбут көстүбэттэртэн туох куһаҕан барыта тахсыа, кэтэнэ сатаарыҥ. В. Башарин