прил. арктическай, Арктика; арктические льды Арктика муустара.

аат. Биэрэккэ охсуллар күүстээх долгун. ☉ Сильные волны, бьющиеся о берег
Тыыта, ол курдук эрдиинэн баттатан, уу балхааныгар дыгдаҥныы турда. Н. Габышев
«Арктика» холкуос балыксыттара муора балхааныгар түбэспиттэрэ. «Кыым»
Кини улаатаат, өрүтэ түллэҥнии сытар ынырыктаах долгуннар балхааннарын быыһынан мас тыыны сүүрдэ сылдьан, баай туһатыгар балыктыыр буолбут. Эрилик Эристиин. Тэҥн. баал I

аат., түөлбэ. Сардаанаҕа маарынныыр, тааска үүнэр киһи сиир ото. ☉ Растущая в горах съедобная трава, похожая на лилию, копеечник горшковидный
П.С. Афанасьев «Копеечник горшковидный» өссө идьики диэн ааттанар диэбит. Багдарыын Сүлбэ
Ити бириэмэҕэ таба бэрдьигэһи, ылаҕаны …… ону тэҥэ идьики силиһин таптаан аһылыктанар. СНН ТМТ
Манна таба аһара сөбүлээн сиир кучу, арктика харчы ото (идьики), боруу уонна астрагал үүнэллэр. ТНС ОКТК

туохт.
1. Тугу эмэ ситиһэ охсоору туохха да аралдьыйбакка, ылсыһан, кыһаллан-мүһэллэн оҥор. ☉ Делать что-л. упорно, настойчиво, не отвлекаясь ни на что другое, налегать
Бу үрдүк үөрүүлээх күннэргэ биһиги хас биирдии бэйэбит туохтааҕар да ордук үлэбитигэр дьулуйуох тустаахпыт, табаарыстар. Амма Аччыгыйа
Наар үөрэҕин дьулуйан, аны математическай наука кандидата, өссө аҕыйах сылынан дуоктар буолуо үһү. Н. Лугинов
Хоно сылдьан дьулуйан үлэлээтэ. М. Доҕордуурап
2. Ис сүрэххиттэн туохха эмэ тардыс, баҕар. ☉ Сильно желать, жаждать чего-л., стремиться к чему-л.
Эмиэ салгын мүөтүн иһэ, Оҕо күөххэ дьулуйбут. Эллэй
Кини үлэтигэр дьулуйарын, сылайдым диэн хаһан да үҥсэргээбэт үгэстээҕин табаарыстара [билэллэр]. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Тугу эмэ (мэһэйдэри) силэйэн түргэнник инниҥ диэки бар. ☉ Идти стремительно вперед, преодолевая все помехи
Норуоппут хараҕын ууларын, Тохтубут хааннарын иэстэһэ, Тус арҕаа Сэбиэскэй Аармыйа Тохтоло суох тоҕо дьулуйда. Күннүк Уурастыырап
Аарыма улахан кылбайбыт ледокол Арктика диэкиттэн Тиксиигэ дьулуйар. С. Васильев
Икки киһилээх кэлим муус сүүрүк хоту иҥсэлээхтик дьулуйан истэ. И. Никифоров

аат.
1. Туох эмэ ис номоҕо, тугу, туох санааны этэрэ. ☉ Содержание, основная суть изложения, тема. Тылын хоһооно иһиллибэт
□ Бэрт элбэҕи кэпсээн суккуйда да, хоһоонун өйдөөбөтүм. СТБКТ. Ханнык даҕаны, иһиттэххэ туох да хоһооно суох курдук чабырҕах хайаан да кистэлэҥ, табылыннаҕына, бэрт куодаһыннаах ис хоһоонноох буолар. Саха фольк.
2. Устуруокаларын ахсын тыллар сүһүөхтэрэ дьүөрэлэһэн иһиллэр, суруллар дьоҕус уус-уран айымньы. ☉ Стих, стихотворение
Хоһоон баайа, уобараһа хоруоҥкалыы тиһиллибэт, Тыл бэргэнэ, тыл арааһа Тыаттан мастыы кэрдиллибэт. Күннүк Уурастыырап
Кэнчээри сахалыы хоһоон ааҕа чоргутар. Суорун Омоллоон
♦ Хоһооҥҥо холбоммут, ырыаҕа ылламмыт — киэҥник биллэр, аатырбыт, сураҕырбыт. ☉ Прославленный, воспетый, популярный. Хоһооҥҥо холбоммут, ырыаҕа ылламмыт Өлүөнэ эбэккэм
◊ Ис хоһоон көр ис IV
Сахалыы добдугураччы ааҕара, нууччалыы даҕаны быһа холуйан сурук ис хоһоонун өйдүүрэ. Софр. Данилов
Олус үчүгэйи күүппүтүттэн эбитэ дуу, Серёжа кинигэтин ис хоһоонун астыммата. Н. Лугинов
Өс хоһооно көр өс II. «Кырдьаҕаһы хааһахха хаалаан сылдьан сүбэлэт» диэн саха өһүн хоһооно олус сөп эбит. Амма Аччыгыйа
«Тыала суохха мас хамсаабат, уота суохха буруо тахсыбат» диэн өс хоһооно баарыныы «Арктика» сопхуос дьоно, туох даҕаны суоҕа буоллар, бу курдук сымыйанан айдаарыахтарыгар табыллыбат. Н. Якутскай
ср. др.-тюрк. хошуҕ ‘стихотворения, поэма’, алт. кожоҥ, тув. кошаҥ ‘песня’

1. даҕ.
2. Хайа эмэ өттүнэн атыттардааҕар быдан ордук, барыларыттан ордук үчүгэй (хаачыстыба, көстүү уо. д. а. туһунан). ☉ Лучший, самый лучший, первосортный
   Көмүс бөҕөнү көтөхтөрүөм этэ, күөх далайым бастыҥ балыктарын туутугар туһаайыам этэ, куйууругар кутуом этэ. П. Ойуунускай. А. Абаҕыыныскай саха сэбиэскэй литературатыгар актыыбынайдык үлэлээтэ
   Кини бастыҥ айымньылара ааҕааччыларга биһирэттилэр. Софр. Данилов. Бастыҥ чороону ылан, бэйэтин диэки иҥнэри тутан илиитин иһинэн үс төгүл уокка кутан биэрэр. Саха фольк.
3. Инники күөҥҥэ сылдьар, бастаан иһэр (үлэнэн-хамнаһынан, туохха эмэ ситиһиинэн). ☉ Передовой, находящийся впереди всех (напр., по уровню развития, достижений в чем-л.)
   Саха норуотун …… бастыҥ талааннаах ырыаһыта, саха суруйааччыларын тапталлаах убайдара уонна иитээччилэрэ Платон Алексеевич Ойуунускай үтүөкэннээх киһи этэ. Амма Аччыгыйа
   Настя «Арктика» сопхуос биир бастыҥ булчута буолбута. Н. Якутскай
   Икки дьиэни холкуос бастыҥ үлэһиттэригэр Иван Михайловка уонна суотчут Павел Поповка бырабылыанньа уурааҕынан анааннар, көһөн киирдилэр. М. Доҕордуурап
4. аат суолт.
5. Хайа эмэ өттүнэн атыттартан таһыччы ордуга (тард. ф-гар). ☉ Выдающееся отличие от других по каким-л. лучшим качествам
   Дьүһүннээх бастыҥа, нарын үтүөтэ, кыыс оҕо дьахтар, хаастара сыыйыллан, имнэрэ тэтэрэн тураахтыыр эбит. П. Ойуунускай
   «Огонектуур» сурунаал Ойууларын бастыҥын Ойо быһан ыланнар, Оҕолорго ыһаллар. Күннүк Уурастыырап
   Оксана көстөр дьүһүннүүн, быһыылыын-майгылыын бу дэриэбинэ кыргыттарын биир бастыҥнара этэ. Суорун Омоллоон
6. Инники күөҥҥэ сылдьааччылар, бастаан иһээччилэр (хол., үлэҕэ-хамнаска уо. д. а. – э. ахс. ф-гар). ☉ Передовики (производства и др.)
   Бастыҥнартан үөрэнэммин Бачча кэллим дэнэбин. Күннүк Уурастыырап
   ◊ Бастыҥ орон – бастыҥ ыалдьыкка, хоноһоҕо анаммыт, көмүлүөк оһоххо утары биллэрик уонна орто ороннор икки ардыларыгар турар муннук диэки уҥа орон. ☉ Одна из правых (относительно входа) угловых нар, напротив камелька, расположенная между крайними и средними нарами и предназначенная для почетных гостей
   Сабырыкыны түгэх дьиэҕэ аһаран, хагдаҥ эһэ тириитэ олбохтоон, бастыҥ ороҥҥо олортулар. Күннүк Уурастыырап
   Игнатий Ханчыыһын бастыҥ ороҥҥо өттүгэстии түһэн олорор. М. Доҕордуурап. Маҥан сылгы тириитин бастыҥ оронугар тэлгээбит. Саха фольк.

I
туохт.
1. Илиигин бэйэҕиттэн киэҥник тэйиччи тутун, оннук туттан тугу эмэ гын. ☉ С силой взмахивать руками или чем-л. находящимся в руках
[Дьөгүөрдээн] хотуурун далайан дайбаабакка эрэ, саннын хамсатан, быһа үтүрүйэн кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
[Уус илиитэ] Модун балтаны далайан, Болгуо тимири таптайан Хараарда, такыччы тарта. М. Ефимов
[Гагин] киэҥник далайан холустатын киистэнэн сотуолуу-сотуолуу мин диэки суоһурҕаммыттыы көрдө. И. Тургенев (тылб.)
2. Илиигинэн эбэтэр тугунан эмэ кими, тугу эмэ күүскэ оҕус, сырбат. ☉ Размахнуться и ударить кого-что-л. рукой или чем-л. со всей силой
Дьуурай кылгастык далайарын кытта, киһи куул курдук ыраах эһиллэн хаалар. А. Федоров. Эһэ чугаһаатаҕына далайыам диэн курбар баар чохорооммун ыллым. Т. Сметанин
3. Илиигин киэҥник тэйиччи тутан кими, тугу эмэ ый. ☉ Широким жестом указывать на кого-что-л.
Иван Иванович «киниттэн ыйыт» диирдии Надежда Алексеевна диэки далайда. Софр. Данилов
Биир курбачыйбыт эдэр саллаат хаҥас илиитинэн далайан аһыллан турар аан диэки ыйда. П. Филиппов
[Эппилиэттээх нууччаҕа] илиитинэн далайда: «Билсэн кэбис, ротмистр Угрюмов». «ХС»
монг. далай
II
1. аат.
1. Дириҥ уулаах киэҥ күөл, өрүс эбэтэр муора. ☉ Широкое и глубокое озеро (река) или море
Баҕа иигэ далайга эбиилээх (өс хоһ.). Кини [киһи] эбээт, тоҥ муустаах далай Дуулаҕа модьоҕотун солообут, Аргыардаах хоту Арктика Аанын тэлэйэ арыйбыт. С. Васильев
Күн сөтүөлүүр, көмүс хатырыктаах умсар далайдара биһиэхэ баһаам. «ХС»
Киэҥ далай үрүҥ көмүстүү килбэйэ көҕөрөн, аппа аттынан оргууйдук устан күөгэйэрэ. М. Горькай (тылб.)
2. көсп. Муҥура, улаҕата биллибэт киэҥ куйаар. ☉ Беспредельное, безграничное пространство
Оо, хаһан эрэ мин даҕаны Омуннаах сүүрбэ саастааҕым, Ол далайы, ол халлааны Кууһар дохсун санаалааҕым. С. Данилов
[Ый] Түҥкүрбүт далайтан ыйанан Түҥнэри хайыһан өҥөйдө. П. Тобуруокап
Халлаан хараҥа далайыгар харах сулустар муодарҕаабыттыы чипчиҥнэһэллэр. М. Доҕордуурап
3. түөлбэ. Таба муоһун кэлим сабарайа. ☉ Массивная, увесистая часть рогов оленя
[Кыыл таба] улахан күүһэ «далайыгар» баар дииллэр. С. Тумат
2. даҕ. суолт.
1. Түгэҕэ биллибэт, наһаа дириҥ, улахан, муҥура суох. ☉ Чрезвычайно глубокий, широкий, безграничный
Тоҕус сэргэ анньыллыбыт, сиэллээх сэлэ оҥоһуллубут, араҕас чэчир анньыллыбыт. Дириҥ далай түһүлгэ туругурбут. П. Ойуунускай
Киһитэ тайҕа киэҥ далай түгэҕиттэн кинини була охсон ылла. Амма Аччыгыйа
Улуу далай муораларбыт Оччоон чөҥөрүйэн, Түһэн барбыттара Тоҕо бэрдэй! П. Тулааһынап
2. көсп. Ис дьиҥҥэ тиийэр, киэҥи хабар (санаа, өй туһунан). ☉ Доходящий до сути, всеохватывающий (о разуме, мысли человеческой)
Кыыс [хотонтон] тахсан кэллэ уонна хаҥас быыс кэннигэр тиийэн, дириҥ далай санааны саныы олордо. Эрилик Эристиин
3. көсп. Бүппэт, эстибэт (күүс, кыах туһунан). ☉ Неиссякаемый, неистощимый (о мощи, силе)
Биһиги дойдубут Бараммат баайдаах, Барҕа далай күүстээх. Т. Сметанин
Ийэ буорбут чэлгиэниттэн Төһө бурдук үүнэр да - Оччо далай күүстээхпит Фашист бииһин эһэргэ. И. Чаҕылҕан
♦ Далай акаары көр акаары
Хайа далай акаары, хайа кыйам мэмээл аны биэс уон сыл иһигэр аахпат, суруйбат буолуоҕай. П. Ойуунускай
Эбэн этэн ис, Даллаҥныырыҥ аанньа Далай акаары, Көбүөхтүүрүҥ аанньа күөх киһиргэс. «ХС»
◊ Куораан далай (далаан) ытыс (илии) көр куораан
[Абааһы уола] Айыы бухатыырын куораан далай ытыһынан икки атаҕын икки ардыттан ылла да, үрдүк былыт оһуутуттан өрө быраҕан кууһуннарда. Ньургун Боотур. [Сатамматах сирэйдээх киһибит] Кураанах тиит быһаҕаһын саҕа Куораан далаан илиилээх эбит. Саха фольк. Күөх далай - уу эйгэтэ, уу иһэ; дириҥ күөл. ☉ Водная среда, водное пространство; глубокое озеро
[Сабыйа Баай хотуннаах] Кыыстаах уол оҕолорун Кыбынан олорон Күөх далай уутунан Көйө сууйдулар. П. Ойуунускай
[Хабырыыһы] былыр үйэҕэ күөх далай түгэҕэр дьуоҕаран баран, үөр буола сырыттаҕа диэн тойоннообуттар. И. Гоголев. Чөҥөрө далай - түгэҕэ биллибэт чүөмпэ. ☉ Глубокий, бездонный омут
[Чупчуруйдаан] Чурумчуку харытын Тордуоҕунан хаптарда, Чөҥөрө далай диэки Дьулуруппутунан барда. Эллэй
монг. далай, тюрк. талуй

I
аат.
1. Киһи куолаһынан таһаарар дорҕооно, хаһыыта эбэтэр этэр тыллара. ☉ Голос человека, а также его крик или речь. Дьон саҥата иһиллэр. Саҥатын ис хоһооно иһиллибэт
□ Хаҥас диэки ыраах оҕолор саҥалара, күлсэллэрэ иһиллэр. А. Софронов
△ Кыылсүөһү, көтөр-сүүрэр куолаһынан таһаарар дорҕооно, ону тэҥэ сорох үөн-көйүүр (кумаар, сахсырҕа) саҥарар курдук көтөр тыаһа. ☉ Голоса зверей, птиц и насекомых. Чыычаах саҥата. Сахсырҕа саҥата сааҕынас. Кумаар саҥата утуппата
□ Ойуур иһиттэн ынаҕын ыҥыранар саҥата иһиллэр. Н. Якутскай
Били киһи тохтоон, …… үөһэнэн халыгыраһа хаҥкынаһан ааһар үөр хаас саҥатын иһиллээн турда. П. Филиппов
2. кэпс. Хайа эмэ киһи эбэтэр бөлөх дьон саҥаларын ураты быһыыта, майгына. ☉ Своеобразное произношение, особенности речи, говор. Халымалар саҥалара туспатык иһиллэр
3. кэпс. Ким эмэ тугу эмэ гыммытын буруйдаан кэпсэтии, тыл-өс таһаарыы. ☉ Разговоры, толки, пересуды, молва. Үүнэн турар маһы мээнэ алдьатымаҥ, саҥа буола сылдьыа
♦ Иһиттэн саҥата тахсыбат көр ис IV
Мин Ааныкам өлөн, бэйэм да испиттэн саҥам тахсыбат буола сылдьар. Эрилик Эристиин
Начаалыстыба мөхтөҕүнэ, буруйдаах буоллаххына, …… мэктиэтигэр, искиттэн саҥаҥ тахсыбат буолар. И. Никифоров. Саҥа ал- лай — эмискэ туох эмэ саҥата таһаар, тугу эмэ быстах саҥар. ☉ Непроизвольно сказать, воскликнуть
«Пахай!» — диэн Ньукуу улаханнык саҥа аллайда. «ХС»
«Һэ, доҕоор! Эһиги билсэр эбиккит дуу?» — Гаврил Иванович саҥа аллайда. С. Никифоров. Саҥа бөҕө кэпс. — ким эмэ туох эмэ туһугар кими эмэ улаханнык мөҕөр, сэмэлиир. ☉ Возмущение, негодование вслух кого-л. по какому-л. поводу
Бүтүн нэдиэлэ хонуга сырыыптанна диэн управляющайыҥ саҥа бөҕө үһү. «Кыым». Саҥата суох бар кэпс. — мөккүөргэ хотторон, утарсыбат киһиҥ буойбутуттан эбэтэр туохтан эмэ соһуйан, саҥара олорон саҥата суох буол, ханнан хаал. ☉ соотв. лишиться дара речи
Киһи эрэ буоллар уолуйан саҥата суох барда. Н. Неустроев. Саҥата суох ыыт кэпс. — киһини, тугу да булан салгыы саҥарбат, мөккүспэт курдук баһыйа эт. ☉ Не дать возможности ответить
Саха омук саамай бэттэрин саҥата суох ыытар сайаҕас-сайдам санаалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тылыттан (саҥатыттан) матта көр мат. Үөрэ-көтө олорбут дьон курус гына түстүлэр. Бары саҥаларыттан маттылар. АДП КБ
◊ Ойоҕос саҥа көр ойоҕос
Ойоҕос саҥаҕа туора киһи саҥатын интонацията сүтэр. ЧМА СТСАКҮө. Саҥа аллайыы тыл үөр. — араас иэйиини уонна ис туругу биллэрэргэ туттуллар уларыйбат тыллары (хол., оо, тыый, ычча) үөрэтэр саҥа чааһа. ☉ Неизменяемое слово, служащее для выражения чувств и волевых побуждений, междометие
[Этиилэртэн] саҥа аллайыыны булан, туох суолталааҕын толкуйдааҥ. ННН СТ-7. Саҥа чаастара тыл үөр. — тыллар суолталарынан, грамматическай бэлиэлэринэн уонна этиигэ туттуллууларынан араарыллар бөлөхтөрө. ☉ Разряды слов, различаемые по лексическим значениям, морфологическим признакам и синтаксической функции, части речи
Көмө саҥа чаастарын хатылааҥ. ННН СТ-7. Сирэй саҥа тыл үөр. — этиигэ туора киһи саҥата уларытыыта суох хайдах этиллибитинэн бэриллибитэ. ☉ Чужая речь, переданная без изменений от лица говорящего
«Чэ, кэпсээ, эмээхсин, утуйааччы утуйдун, истээччи иһиттин», — диэтэ Сөдүөччүйэ. Амма Аччыгыйа
Сирэй саҥаны куоласкытын уларытан, арааран этиҥ. ПНЕ СТ-5. Сирэй саҥаны уонна ааптар тылын миэстэлэрин атастаһыннарын, онуоха сөптөөх сурук бэлиэтин туруоруҥ. СНЭ СТДМ
ср. др.-тюрк. йаҥҕу ‘шум, шорох, эхо’
II
1. даҕ.
1. Эргэрэ, курсуйа, туттулла илик, чээл бэйэтинэн сылдьар; соторутааҕыта баар буолбут, оҥоһуллубут. ☉ Не утративший своей новизны, свежести, только что изготовленный, появившийся. Саҥа таҥас. Саҥа дьиэ
□ Икки сабыс-саҥа бинчиэстэр саа оһох аттыгар олорор киһи кэннинэн сиргэ сыталлар. Н. Якутскай
Сөрүүн түүн салгыныгар Саҥа бурдук сыта саба биэрэн ааһар. С. Васильев
2. Урут суох, биллэ илик, бу кэлин көстүбүт эбэтэр кэлбит, сонун. ☉ Ранее неизвестный, впервые изобретённый, найденный или возникший, появившийся. Үлэ саҥа ньымалара
□ Ити күнтэн ыла Никита баччааҥҥа диэри уу чуумпутук устан испит олоҕор саҥа сүүрээн сайа охсон киирбитэ. Н. Лугинов
Ынах ыамын элбэтэргэ саҥа суолу-ииһи көрдөөбүттэрэ. М. Доҕордуурап
[Маайыс:] Эн, кырдьык, саҥа киһигин, биһиги холкуоспут олоҕун ымпыгын-чымпыгын билэ илигиҥ буолуо. С. Ефремов
Норуот хонтуруоллааччылара саҥа күүһүнэн, саҥа тэтиминэн актыыбынайдык үлэлииллэригэр бары усулуобуйаны тэрийиэххэ. «Кыым»
3. Эргиллэр кэмигэр хат көстүбүт (күнү, ыйы этэргэ). ☉ Вновь появившийся, вновь начинающий период своего обращения (о солнце, луне). Саҥа ый тахсыбыт
□ Сарсын үөрэ көрдүн Сандал саҥа күммүт. Күннүк Уурастыырап
4. Кэлин хаттаан, уларытыллан оҥоһуллубут. ☉ Выполненный заново, новый. Үлэ саҥа суруллуута. Кинигэ саҥа тахсыыта
2. сыһ. суолт.
1. Уруккуттан буолбатах, субу саҕалаан, билигин эрэ; аан бастаан. ☉ Только начиная что-л., приступая к чему-л.; только, только что, впервые, в первый раз. Күн саҥа тахсан эрэр. Саҥа кэлбит дьон туспа олордулар
□ Дьэ бу буолан мин Бүлүүнү быйыл саҥа көрдүм. Суорун Омоллоон
Оҕотун саҥа киллэрбит чөркөөкү, от саҕатыгар ньыкыйан олорон иһиллээмэхтээт, …… өлөҥ быыһыгар киирэн хаалла. И. Гоголев
2. саҥалыы 2 диэн курдук. Дьиэбит муостатын ыһан, саҥа оҥорууһубут
□ Буор түҥэтиги быйыл саҥа ыытыаҕыҥ. М. Доҕордуурап
3. аат суолт.
1. Туох эмэ урут биллибэтэх, бу кэлин, билигин көстүбүт, үөдүйбүт. ☉ То, что появилось впервые, возникло только что, что-л. новое. Саҥаны ылыныы. Саҥаны арыйыы
□ Норуот тугу эрэ саҥаны, кини олоҕор туһалааҕы көһүтэр. Н. Якутскай
Онно да эрэсиэптэри саҥардан суруйтаран, дийиэтэни тутус диэнтэн ураты саҥаны тугу да эппэтэхтэрэ. Софр. Данилов
2. Ый, сыл, үйэ диэн курдук кэми бэлиэтиир тыллары кытта тардыы пуорматыгар ситимнэһэн, этиллэр кэм саҕаланыытын, бастакы өттүн көрдөрөр. ☉ Сочетаясь со словами ый ‘месяц’, сыл ‘год’, үйэ ‘век’, обозначающими разные промежутки времени, указывает на начало, начальный период называемого времени. Ый саҥата. Сыл саҥата
□ [Чаҕылҕан] «Чаҕылҕан уоттара» диэн маҥнайгы кинигэтэ уон аҕыс саастааҕар 1933 сыл саҥатыгар бэчээттэммитэ. Софр. Данилов
Алтынньы саҥата этэ. Күн сардаҥата хаартан тэйэн чаҕылыйа оонньуура. И. Федосеев
♦ Саҥа страницаны арый (суруй) калька. — туохха эмэ улахан уларыйыыны, саҥалыы саҕалааһыны киллэр (саҥаны оҥор). ☉ Открывать новую страницу чего-л., вписывать новую страницу во что-л. Саҥа сири булан Аҕа дойду наукатын байытар, Арктика историятыгар саҥа страницаны арыйар баҕа кинилэр сүрэхтэрин үүйэ тутара. «ХС». Саҥа (саҥалыы) хараҕынан көр (одуулас) калька. — тугу эмэ урукку үөрүйэххиттэн уларыйан атыннык өйдөө. ☉ Смотреть на что-л. по-новому (букв. смотреть новыми глазами)
Барытыгар Николай Соня аттыттан арахсыбат, букатын саҥа хараҕынан кинини одуулаһа сылдьар. Л. Толстой (тылб.)
◊ Саҥаны айыы — хайа эмэ салааҕа үлэ бастаан иһэр саҥа ньымаларын булан киллэрии. ☉ Открытие и внедрение новых, прогрессивных методов работы в какой-л. области деятельности, новаторство. Күннүк Уурастыырап литератураҕа үтүө үгэс уонна саҥаны айыы бэйэ-бэйэлэригэр утарсыбаттарын …… тоһоҕолоон бэлиэтиир. «ХС»
Саҥа дьыл көр дьыл. Саҥа дьыл бырааһынньыгын кэнниттэн тута Сэргэлээх кыһыҥҥы сиэссийэҕэ бэлэмнэнии түбүгэр түстэ. Н. Лугинов
др.-тюрк. йаҥы, тюрк. яҥа, сене, чаҥа, янгы, жаҥа, монг. цаҥги, бур. шэнэ