1) открытый; аһаҕас аан открытая дверь; 2) открытый, обнажённый; аһаҕас түөс открытая грудь; 3) перен. открытый, доступный, свободный; откровенный; аһаҕас мунньах открытое заседание; аһаҕас кэпсэтии откровенный разговор # аһаҕас айах болтливый человек, болтун; человек, не умеющий хранить тайну.

публичная власть

органы публичной власти

публичные слушания

публичное управление

ведение муниципального хозяйства

опосредованное управление

и. д. от салай =.

управление государственной и муниципальнай собственностью

1) руководить, управлять, править; үлэни салай = руководить работой; куруһуогу салай = руководить кружком; салайар састаап руководящий состав; салайар үлэ руководящая работа; салайар органнар руководящие органы; 2) прям., перен. направлять кого-что-л.; управлять, править кем-чем-л.; оҥочону уҥуоргу биэрэккэ салай = направить лодку к противоположному берегу; аты салай = управлять, править лошадью; дьыаланы атын инстанцияҕа салай = направить дело в другую инстанцию.

a. open; аһаҕас дорҕоон n. vowel

v. to manage, direct, lead, run; салайааччы n. manager, director, leader; салалта n. government

даҕ.
1. Аһыылаах, сабыыта суох, тугунан да бүөлэммэтэх. ☉ Открытый, ничем не прикрытый
Дьон тахсан аһаҕас аанынан көрбүттэрэ. Амма Аччыгыйа
Яков дежурка аһаҕас аанын өҥөс гынабын диэн, эмискэ тохтуу түстэ. Н. Заболоцкай
Аһаҕас иллюминатордарынан күн уота чаҕылыччы тыкпыт. И. Данилов. Утар. сабыылаах, бүтэй
2. Көстө сылдьар, нэлэккэй. ☉ Открытый, обнаженный, оголенный
Хойуу, тымныы салгын мин аһаҕас моонньубун кууспахтыыр, таныыбын кычыгылатар. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор аһаҕас уолугун тарбанна. Болот Боотур
Күн уота оҕолор илиилэрин, атахтарын, аһаҕас уолуктарын ууруур. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Тугунан да хааччаҕа суох, нэлэмэн. ☉ Ничем не загражденный, не закрытый, открытый. Аһаҕас хонуу. Аһаҕас истиэп. Аһаҕас сир
□ Онон, уҥа учаастак аһаҕас, үрдүк сир буолан, күнүһүн биир поһу, түүнүн патрулларын эрэ ыытан манаталлар. Н. Якутскай
4. көсп. Ким баҕалаах кыттар кыахтаах. ☉ Доступный для всех желающих, открытый. Аһаҕас мунньах. Аһаҕас уруок. Аһаҕас көбүөр
□ Ол ааспыт атааннаах олоххо Ананан төрөөбүт оҕолор Өстөөхтүүн аһаҕас мунньахха Уоттаах тылынан хапсаллар. С. Данилов
др.-тюрк. ачыҕ, ачыг
тюрк. сачыҕ
♦ Аһаҕас айахтаах көр айах
Байбаралаах Малаанньа төһө да аһаҕас айахтааҕын, ордук-хоһу тыллааҕын иһин оннук акаары дьахтар буолбатах. Л. Попов
[Василиса] хас билсэр дьахтарын аайы кэпсии сылдьар аһаҕас айахтааҕа. Н. Якутскай. Аһаҕас дууһалаах — тугу саныырын, толкуйдуурун иһигэр тута сылдьыбат, кистээбэккэ санаатын атастаһар. ☉ С открытой душой, с открытым характером
Василий Васильевич киһи кырдьык да үөрдэ диир гына үөрэр, хомойдо диэн хомойор, өтө көстө сылдьар, аһаҕас дууһалаах киһи этэ. ВВМ. Аһаҕас сарыннаах, үүттээх өттүктээх киһи — киһиэхэ аламаҕай, сайаҕас сыһыаннаах киһи. ☉ Чуткий, отзывчивый к людям человек. Аһаҕас халлаан анныгар — үөһэттэн туох да хаххата суох, таһырдьа. ☉ Под открытым небом, ничем не прикрытый
Ол эрээри, бу маннык кыра оҕолордуун таһырдьа, аһаҕас халлаан анныгар хаалар сүрэ бэрт. Н. Якутскай
Аһаатыбыт уонна сорохпут балааккаҕа, сорохпут бэс төрдүгэр, аһаҕас халлаан анныгар сулустары одуулаһа сытан утуйан хааллыбыт. И. Данилов
Инньэ гынан, холкуос бурдугун аһаҕас халлаан анныгар таах хаалларан, ардахха сытытыаҥ дуо? П. Аввакумов. Аһаҕас эттээх — саха итэҕэлинэн, абааһыны, сибиэни билэр, көрөр, истэр киһи; бүтэй эттээх киһи билбэтин-көрбөтүн билэр-көрөр киһи. ☉ По якутскому верованию — человек, который чувствует, видит сверхъестественные существа
Тиһэҕэр, Куйаха ойоҕо диэн аһаҕас эттээх өмүрэх эмээхсин этэ сэлээр буолан, мэнэрийэн бараары гыммытыгар дьэ тохтоотулар. Болот Боотур
«Сир ийэ айыллыбыт ырыатыгар» былыргы импровизатор бэйэтин көннөрү дьонтон ураты аһаҕас эттээх, өйдөөх киһи быһыытынан ойууланар. Эрчимэн
◊ Аһаҕас дорҕоон көр дорҕоон
[Хуор салайааччыта] эйэҥэлиир куоластаах толорооччулар аһаҕас дорҕооннору, тыл сорох сүһүөхтэрин уһуннук тардалларын модьуйар. АҮ
Начаалыньык, остуолун үрдүгэр сытар паапканы аста, сорох аһаҕас дорҕооннору эҥээриччи соҕус тардан, саҥаран барда. М. Попов
Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ көр дьүөрэлэһии. Кини [Софронов] аллитерацияҕа — строкалар иннилэригэр, истэригэр аһаҕас, бүтэй дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр олоҕурдар да, уларыйбат эпитеттэртэн аккаастаммыта. Софр. Данилов
[Кулаковскай Якутскай педтехникумугар] ордук чорботон аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр тохтуура. Суорун Омоллоон. Аһаҕас сүһүөх көр сүһүөх. Аһаҕас сүһүөхтээх тылларга холобурда бул эрэ
□ Оҕолор маннык түмүккэ кэлэллэр: аһаҕас уонна төттөрү сүһүөхтэр наар тыл иннигэр тураллар эбит. КИИ МКТТҮө. Аһаҕас сэллик — үөннээх сөтөллөөх сэллик (сэллик бактериялара киһи силигэр булуллар буоллаҕына маннык этэллэр). ☉ Туберкулез открытой формы (так говорят, когда болезнетворные бактерии туберкулеза обнаруживаются в мокроте больного)
Сэллик микробтарын сүрүн тарҕатааччыларынан аһаҕас сэлликтээх (үөннээх сөтөллөөх) дьон буолаллар. АЕН КСНСХ
Ыарыһах силиттэн сэллик палочкалара (бациллалар) булуллар буоллахтарына, сэллик оннук формата аһаҕас (бациллалаах) сэллигинэн ааттанар. НСЕ ТСЫаКРЭ

1. салай диэнтэн хай. аата. Көтөр аппарааты салайыы. Кэлэктииби салайыы
   □ М.К
   Аммосов …… кыһыл армыайастары бэлиитикэ өттүнэн иитиигэ, бойобуой операциялары ыытыыны салайыыга быһаччы кыттыбыта. П. Филиппов
2. тыл үөр. Этиигэ баһылыыр тыл баһылатар тылы сөптөөх ойоҕос түһүккэ туруоран ситимнэһиитэ. ☉ Управление (падежное)
   Баһылатар ситимнэр түөрт араастаахтар: сөпсөһүү, салайыы, сыстыы, тардыы. ЧМА СТСАКҮө

туохт.
1. Көлөнү эбэтэр тугу эмэ суолун булларан хаамтар, ыыт. ☉ Направлять движение кого-чего-л., править, управлять кем-чем-л. (напр., транспортным средством). Аты буоһалаан салай. Оҥочону салай. Хайыһаргын салай
□ Мотуору салайан иһэр нуучча аҕам киһитэ соломо сэлээппэтин Баанчалаахха өрө уунна. Л. Попов
Кырдьык даҕаны, Мойот ыттары салайарга кыайан үөрэммэтэҕэ. Т. Сметанин
2. Тугу эмэ оҥорорго, олоххо киллэрэргэ дьону, киһини баһылаан үлэлэт. ☉ Направлять чью-л. деятельность, быть во главе чего-л., руководить чем-л.. Куруһуогу салай
□ Яков Андреев агрономическай дьаһаллары олоххо киллэриини олус кыһамньытын ууран салайда. М. Доҕордуурап
Олох булгуччу уларыйыа. Тойот-хотут былааһа сууллуо. Былааһы кыра-дьадаҥы дьон бэйэбит салайыахпыт. Күндэ
△ Киһини туохха эмэ көҕүлээ, интэриэһин, дьарыгын хайа эмэ диэки хайыһыннара сатаа. ☉ Направлять чьи-л. интересы на что-л., заинтересовывать кого-л. чем-л.
Арай аҕата эрэ оргууй, сыыйа уолун архитектура диэки салайа сатыыра. Н. Лугинов
3. Тугу эмэ бэйэҥ оннугар атын киһиэхэ эбэтэр ханна эмэ бэрдэр. ☉ Уступать, передавать свою долю в чём-л. другому человеку. Өлүүгүн киһиэхэ салай
4. поэт. Оҥор, олохтоо (туох эмэ үчүгэйи). ☉ Создавать, основывать (что-л. доброе)
Солун сокуону булан, Дьолбутун тупсарыаҕыҥ, Атын дьаһалы арыйан, Саргыбытын салайыаҕыҥ диэн …… Ыраахтааҕы дьону ылаттаан кэбистилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьадаҥыбыт, ортобут Саргыларын салайар Дьаһаллары ылыаҕыҥ! Оһуохайдыыр оһуохай! Эллэй. «Ити кимий?» — диэбитим, — Абырал аанын аспыт, Айылгы баһын салайбыт …… Аанныыр дойдум Аналлаах иччитэ Аан Дархан айыыһыт диэн, Сол бэйэтэ эбит дуу! Саха фольк.
ср. бур. зала ‘выправлять, выпрямить’