нолуоктанар барымта

сурукка киирэр барымта

хапытаалынай тутуу барымтата

хамсаабат баай-дуол барымтата

бас билии быраабын барымтата

хамсаабат баай-дуол барымтатын үөскэтии

хамсаабат баай-дуол барымтатын судаарыстыба сурукка киллэриитэ

аат.
1. Туох эмэ үлэ (хол., тутуу) барар, оҥоһуллар миэстэтэ. ☉ Предприятие, учреждение, а также любое место какой-л. организованной деятельности человека
Өр сылларга тутууга биригэдьиирдээбитэ, элбэх эбийиэктэри, олорор дьиэлэри туттаран дьэндэттэрбитэ. Хапсаҕай
«Катюшанан» балтараа килэмиэтиртэн тоҕус килэмиэтиргэ диэри ыраах байыаннай эбийиэктэри ыталлара. «ХС»
Ити эбийиэк бары үлэтин силигэ ситэн, учаастак тутуутун үлэһиттэрэ этиллибит болдьоххо көһөн киирбиттэрэ. «ХС»
2. кин. Ханнык эмэ (хол., чинчийэр, үөрэтэр) сыаллаах ким эмэ болҕомтотун туһаайар көстүүтэ, барымтата. ☉ Явление, предмет, на который направлена чья-л. деятельность, чьё-л. внимание с целью наблюдения, изучения, познания, объект
Кылаабынайа, таптал киһи үйэтин тухары баар буолуохтаах. Эбийиэгэ эрэ уларыйыахтаах. Н. Лугинов
Антропология уонна этнография чинчийэр эбийиэктэрэ — киһи уонна кини култуурата. «ХС»
Биир эбийиэккэ бэйиэттэр араас кэмҥэ араастык сыһыаннаһаллар эбит. «ХС»
3. филос. Киһи өйүттэн-санаатыттан, баҕатыттан тутулуга суох кинини тулалыыр тас эйгэ көстүүтэ барыта. ☉ Предмет, явление внешнего мира, объект
Билии-көрүү марксистскай түөрүйэтигэр «дьиҥ-кырдьыктаах» диэн тиэрмининэн чахчы баар эбийиэктэр уонна киһи өйүгэр-санаатыгар үөскүүр уобарастар икки ардыларыгар сөп түбэсиһиини этиллэр. ДИМ
Эбийиэк диэн өйдөбүлгэ тас эттик, тас аан дойду киирэр. Ф. Энгельс
Аан дойдуга аһары чиҥнэринэн уратыланар бүтүн кэккэ эбийиэктэри бу кэнники сылларга арыйдылар. ДьДьДь

I
аат.
1. Оту, бурдугу хомуйуу үлэтэ. ☉ Уборка урожая сена, хлебов
Сопхуос салалтата быйыл от хомуурун эрдэ бүтэрэргэ саамай сөпкө ылсыста. П. Аввакумов
Итиниэхэ ахтан ааһыахха наада, …… бурдук ыһыыта, хомуура үксүн көлө күүһүнэн ыытылларын. П. Егоров
2. эргэр. Туох эмэ наадаҕа хомуллар үп-харчы, түһээн. ☉ Сбор средств на какие-л. нужды, поборы
Оттон били быһаас биир мөһөөгү нэһилиэктэн хомуурунан тардан биэрбит нууччабыт буолбат дуо? А. Софронов
Былыргы үйэтээҕи араспыыскалар дэлби тыытыллыбыттара да баар, ол-бу хомуурга туппут эт, бурдук битээнсийэлэрэ да баар. Күндэ
Кинигэ атыытын, килиэби астааһын паай үбүн хомуурун кээпирээссийэҕэ чилиэни тардыы …… уонна барыһы ылыы былааннара бары аһары түстүлэр. «Кыым»
3. Байыаннай сулууспаҕа дьону түмэ тардыы, ыҥырыы. ☉ Призыв на военную службу, мобилизация
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии саҕаламмыта. Иван Максимович бастакы хомуурга бэбиэскэ тутан, ат үрдүгэр баар буола түспүтэ. Н. Босиков
[Холкуос бэрэссэдээтэлэ Иван Харайдаанап] маҥнайгы хомуурга көҥүл өттүнэн боруоҥҥа бараары көрдөспүтүн оройуон салалтата сөбүлэспэтэҕэ. «ХС»
4. Туох эмэ матырыйаалы, кэллиэксийэни хомуйуу, мунньуу. ☉ Собирание каких-л. материалов, коллекции чего-л.
Зубрилов политсыылынай П.А. Орловтуун Дьокуускай уокуругун хас да улуустарыгар бастакы геологическай хомуурдарын ыыппыта. ВПВ НОС
5
хомуурунньук диэн курдук. Саха норуотун таабырыннара түмүллэн биир хомуурунан тахса иликтэр. Саха фольк. П.А. Ойуунускайы уонна А.Е. Кулаковскайы кэриэстээһиҥҥэ аналлаах ыстатыйалар хомуурдара суруллубут майгыларынан эмиэ ити уочаркаларга уруулуулар. СГС СЛКСБ
◊ Хомуур суолта тыл үөр. – атылыы барымталары (предметтэри) түмэр, биир сомоҕо өйдөбүлү бэлиэтиир суолта. ☉ Значение, выражающее трактовку некоторого множества как целостной (собирательной) совокупности однородных предметов, собирательное значение
Даҕааһыннар, аат тыл суолталанан, дьон бөлөҕүн бэлиэтиир буоллахтарына, элбэх ахсааннара, кыһыллар, үрүҥнэр диэбит курдук, хомуур суолталанар. ПНЕ СТ
Арыт хомуур суолталаан -т сыһыарыы туттуллар, син сахалыы тойон, хотун диир курдук. АНК БТТ
II
аат. Сүүрүк ат атаҕын ылан уурарын, хамнатарын түргэнэ. ☉ Скорость смены ног скаковой лошади при беге
Сүүрүк ат хас ойдоҕун аайы олуга кэҥээн, хомуура түргэтээн иһээччи. И. Артамонов
Төһө да киэҥ олуктаах сүүрүк хомуура бытаан буоллаҕына, кыра олуктаах, түргэн хомуурдаах сүүрүккэ хотторуон эмиэ сөп. И. Федосеев