м. боросуонак, сибиинньэ оҕото.

кыадьай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Отуутугар кэлэн, боросуонагын сүлэн, аны астыырга турунна. Солуурун ылан, кытылга уу баһа кыадьаҥалаата. В. Миронов

төрөт диэнтэн хай
аата. Табаны төрөтүү — саамай эппиэттээх кэм. ИИА КК
Ийэ сибиинньэни төрөтүүнү, боросуонактары аһатыыны харабыл толорор. Дьону үөр.

көр кэрэниистээх
Ойута быһан ойууламмыт кыраныыстаах сарайдаах мааны дьиэ кэлииккэтин ойоҕоһугар ыскамыайкаҕа боросуонак курдук кып-кыһыл уол олорор, атыыһыт ыамата быһыылаах. И. Гоголев

туохт. Уһуккунан соноон, модьураан таҕыс, модьу тэллэгэрдээх буол. ☉ Представлять собой округлённую, припухлую, вздутую конечность; утолщаться, вздуваться на конце
Кинилэр аттыларыгар, адарай анал уйаҕа биир боросуонак утуйан сэлтэйэн сытар. В. Миронов
Хааннааҕынан кытарчы көрбүт, сэлтэйбит эбириэн муруннаах саадьаҕай оҕустан сүрдээҕин куттанарбыт. «ББ»
ср. сой. сеглей ‘колыхаться, обвисать, быть развесистым’, бур. һэлхэрхэ ‘припухнуть’

I несов. разг. 1. чем во что ас, анньыалаа, кэйиэлээ; тыкать палкой в землю ма- һынан сири анньыалаа; 2. что во что (втыкать, вонзать) ас, анньыалаа; тыкать колья в землю енргэ тоһоҕолордо ас; 3. что во что (совать) үн^чүлүт, үҥүлүй; поросёнок тычет нос в корыто боросуонак хоруудаҕа үҥүлүйэр; 4. чем (показывать на кого-что-л.) ыйан көрдөр; тыкать пальцем на кого-л. кими эмэ тарбаххынан ыйан көрдөр; # тыкать в нос кому--либо сирэйгэ-харахха ас.

туохт.
1.
үҥүлүй диэн курдук. Боросуонактар ийэлэрин эмиэхтэрин баҕаран үҥүөлүү сатыыллар да, ийэлэрэ буолуммакка сирбиэтэнэрэ. В. Протодьяконов
Өрүөстээх сүүстээх тамыйах оонньоон, Үҥүөлүү турар ийэтин моонньун: Оо, хаһан, хаһан илдьэллэрий Кинини ийэтин эмнэрэ? П. Черных-Якутскай
2. Тугу эмэ туох эмэ үрдүнэн көрө сатаан дьүккүйэ-дьүккүйэ өҥөҥнөө, быгыалаа. ☉ Вытягивая шею, высматривать что-л., вглядываться во что-л. Ол-бу диэки үҥүөлээбитэ буоллубут да, адьас туох даҕаны көстүбэт. Тумарча
Өстөөҕү харахпар көрөн, кыҥаан ытаары үҥүөлүүбүн да, көстүбэт. ИИФ ИДЫК
Корзинкаҕа хаайтарбыт кус оҕолоро бары чуубургуу-чуубургуу тахсаары үҥүөлүүллэр да, туох да тахсыбат. М. Пришвин (тылб.)

1. аат.
2. Таба тириитэ анаан олус сымнаҕас гына таҥастаммыта. ☉ Специально выделанная мягкая кожа из оленьей шкуры, ровдуга, замша
   Кыыс баран дьааһыктан аҕалар Кыһын ыыстаммыт сарыыны. Эллэй
   Имигэс буоллун диэн [ат сүүрдээччигэ] сарыыттан тигиллибит тарбах үтүлүгү биэрбитэ. И. Федосеев
   △ Таба тириититтэн атын да тирии олус сымнаҕас, имигэс гына таҥастаммыта. ☉ Мягко выделанная коровья и другая шкура
   Ырыган ыт сарыыта Ыыстаах ырбаахыбын — Кэтэрдэ охсуҥ! С. Васильев
   Ынах тириититтэн сарыыны оҥоруу олус үлэлээх, [ол иһин] ынах тириититтэн элбэх сарыыны оҥорбот этилэр. АЕЕ ӨҮОБ
   △ Таба тириитэ таҥас түүтэ элэйэн халтаҥнаабыта. ☉ Голое, со стёртой шерстью место на меховой одежде
   Соно уонна ыстаана, түүтэ соролоон, сарыыта эрэ хаалла. И. Данилов
3. Киһи-сүөһү, харамай уорганнарын чараас ис бүрүөлэрэ. ☉ Тонкая упругая плёнка, являющаяся перегородкой или оболочкой внутренних органов человека и животных. Мэйии сарыыта. Кулгаах сарыыта
   □ [Мөкүөйэ:] Ама доҕор, бэйэм тылбын [дьаакка] тоҕо сиэтиэмий — туос араҥатын эбэтэр куолай сарыытын тылбар тутар буоллаҕым дии. Суорун Омоллоон
   Бууска эстэр тыаһыттан кулгаахтарын сарыыта алдьанар дьон баар буолааччылар. А. Данилов
   Ыалдьыбыт боросуонактар …… биэс-алта ый буолан баран муннуларын уҥуоҕа, кэдэрги тартаран, үөһэ сынтайан тахсар. Муннун сарыыта сытыйан ириҥэ буолан тохтор. АНП СССИи
4. даҕ. суолт. Итинник тириинэн оҥоһуллубут, тигиллибит. ☉ Сшитый, сделанный из ровдуги, замшевый, ровдужный. Сарыы ыстаан. Сарыы үтүлүк
   □ Биир эмээхсин сарыы саппыйаны үйэтин тухары хостообут да, барамматах (тааб.: киһи тыҥатынан тыынара)
   Үгүстүк киирэ-тахса үөрэммит сиринэн аллара сарыы тордохторго киирэн, кини дьонун сэрэтэр санаалааҕа. Далан
   ♦ Сарыы буол — күүскүн, модун санааҕын ыһыктан сыһый, мөлтөө. ☉ Утратив физическую силу, силу духа, стать маломощным, слабосильным, слабовольным
   Билигин, ама, сарыы буолтум иһин хаһан эрэ мин да эн саҕа эдэр, дохсун санаалаах этим. Н. Апросимов. Сарыы тимэх курдук тэнийэн биэр — кытаанах кыһалҕа тирээтэҕинэ, ордук холкутаан биэр, өйгүн-санааҕын ыһыктыма, ыһыктан биэримэ. ☉ Проявлять необыкновенное терпение и сметливость (в трудные минуты жизни)
   Күүһү-уоҕу күүрдэн, өйү-санааны өргөстөөн, чиҥээнчиччигинээн, сарыы тимэх курдук тэнийэн биэрэр кэмнэр дьэ кэллилэр. Амма Аччыгыйа
   ◊ Сарыы кынат — атахтарыгар уһун тарбахтардаах уонна олору тилийэ үүнэр, сарайар кынаттардаах, күнүһүн көстүбэт кыракый эмнэрээччи. ☉ Млекопитающее ночное животное с широкой летательной перепонкой, соединяющей его длинные пальцы, летучая мышь.
   ср. тюрк. йару ‘сыромятная кожа’, йары, жаргах ‘перепонка; выделанная и очищенная от шерсти шкура животного’