I
туохт.
1. Өлүөр өйгүн сүтэрэр, булкуллар курдук арыгыта ис. ☉ Напиваться допьяна; пьянеть
Кинээс хайыы-үйэ итирэн, хараҕын миин курдук көрбүт, хоолдьуктаах төбөтө айдам босхо барбыт. Күннүк Уурастыырап
Онтон хаста да арыгытыттан кутан иһэн баран, сирэйэ кытаран, хараҕын ээл-дээл көрөн, итирбит быһыыта билиннэ. Эрилик Эристиин
Итирэн баран, аҕыраада таһыгар хаһыытыы сырыттаҕына дьон кырбаабыттар үһү диэн эмиэ биир айдаан буолла. М. Доҕордуурап
2. көсп. Күүстээх иэйииттэн өрө күүр, долгуй, манньый (үксүн поэз. тут-лар). ☉ Приходить в возбужденное, восторженное состояние, в экстаз от чего-л., пьянеть
Дьолбуттан итирэн, Долгуйа илистэн, Сүрэҕим умайда, күүрдэ, Сүрүм-кутум, дууһам өрукүйдэ! Күннүк Уурастыырап
Оой, арылыйар алааһыам, Уйгу сайынтан итирдим, Көҥүл санаабын батыһан Күн көрүгэр көҕүйдүм. С. Данилов
Үлэни таптыыр артыалтан Үөрэн, сүрэҕим итирдэ. Күннүк Уурастыырап
♦ Хараарчы итирбит кэпс. - тугу да билбэт буолуор, өйүн сүтэриэр диэри итирбит. ☉ Напиться до потери сознания (пульса)
Арыгы бөҕөнү испит. Онтон хараарчы итирэн өйүн сүтэрэн кэбиспит. Н. Якутскай
◊ Иирдиҥ дуу (дуо) <итирдиҥ дуу>? көр иир I. Итирдибэт утахтар - арыгыта суох утахтар. ☉ Безалкогольные напитки. Итирдибэт утахтары дэлэтэн эрэллэр.  Итирдибэт утахтары оҥоруу кэҥэтиллэр. ССРС
тюрк. исүр, эсир
II
аат. Сүөһү ханнын бүрүйэ үөскүүр чараас сыа. ☉ Тонкий сальник (складка брюшины) у рогатого скота, брыжейка
Тиэрбэс хаана Дэриэбинэ ыалы Тилэри диэлийдэ; Уоп итир Отох дьоҥҥо Остуол буолла. Саха фольк. Улахан кыыстара, ийэтигэр ис ырытыһа сылдьан, харын итирин биир чохоону толору муста. А. Софронов. Ханнын сыатын (итирин), бүөрүн, быарын, сиһин үөһүн, сүрэҕин …… быһан ылан, эмиэ курумҥа анаан ууруллар. Я. Семенов
◊ Итир былыт көр былыт
Илиҥҥи саҕахха итир былыт кытара кыыспыт. Н. Якутскай
Алаарап иттэннэри түһэн, төһө да киэһэрдэр, бэс ыйынааҕы сыпсырдык халлааҥҥа итир былыттар ибигирэһэллэрин одуулуу сытар. Л. Попов
Итир былыт онон-манан тунааран көстөр. А. Сыромятникова. Тэҥн. чоҕочу
ср. тоф. едер 'жировая рубашка поверх желудка рогатого скота'

аат., анат.
1. Киһи уонна кыыл ас буһарар уорганнарын сороҕо; көрүҥэ — уһун синньигэс уонна көҥдөй. ☉ Кишка
Чоҥку ампаар үрдүгэр буолбатаҕын, ол оннугар минньигэс бэйэлээх силии оһоҕоско киирэн буспута быданнаабытын кини бэрт үчүгэйдик билэрэ. Н. Заболоцкай
2. Ис-үөс, ис. ☉ Живот
Тобугатоҕоноҕо Тобулуттан түспүт, Оһоҕоһо тобугун Толору олорбут. Өксөкүлээх Өлөксөй
♦ Оһоҕос түгэҕэ (түгэҕинээҕи) оҕо (уол, кыыс) — ыал саамай аччыгыйа, бүтэһик оҕо. ☉ Самый младший ребёнок в семье, последыш
Арай оһоҕос түгэҕэ оҕото аҕатын суоллуо эбитэ дуу, саатар үөрэххэ барыар диэри. У. Нуолур
Билигин оһоҕос түгэҕинээҕи оҕотун кытта олорор. «ЭК»
Оһоҕос түгэҕэ уолчаан — Уйбаачаан, көр, бэл кини сэттис кылааска тиийэ оҕуста. «ХС». Оһоҕос Уйбаан кэпс. — аччыктааһын, хоргуйуу. ☉ Острая потребность в еде, сильный голод (букв. Иван-кишка)
Оһоҕос Уйбааннара олуйан, Аһыыр айахтара кыһарыйан …… Баһаар эбэ хотуҥҥа Барар дьон буоллулар. Күннүк Уурастыырап
Ол хайа бурдукпун көрдөтөллөрүй? Оһоҕос Уйбаан күһэйдэҕинэ, бэйэлэрэ да булар дьон буолуо. Л. Габышев
Өйүө быстан, хара уунан айаннаатылар. Ол да буоллар, оһоҕос Уйбаан ыксатан, кэччэгэй атыыһыт биир кунаны өлөрдө. Бэс Дьарааһын. Оһоҕо- һо баалынна – аччыктаата, хоргуйда. ☉ Голодать
Оһоҕоскут баалыннаҕына миигин саныаххыт! Көрүөхпүт эһигини бассабыыктар төһө байыталларын! «ХС». Оһоҕоһо синньигэс — кыаҕа кыра, кыра кыахтаах. ☉ соотв. кишка тонка. Оһоҕоһо уһукта илик — аччыктыы илик. ☉ Аппетит ещё не пробудился, ещё не проголодался (букв.: ещё не проснулся его кишечник)
Астаммыты амсайбата, Саакырга саантаабата …… Кэмпиэти кэмнээн эрэ эмтэриттэ: Оҕолоро барахсан оһоҕоһо Уһукта илик буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй. Оһоҕоһуҥ токурун көннөр — кыратык аһаа, амтана суох аһаа. ☉ Есть без всякого аппетита, поесть чуть-чуть.
◊ Аһыы оһоҕос анат. — ынах сүөһү синньигэс оһоҕоһо. ☉ Тонкие кишки (рогатого скота). Муҥур оһоҕос анат. — муҥурдаах. ☉ Аппендикс. Оһоҕос арда (өрдө) анат. — ис уорганнар тараһаҕа сыстар дьапталҕалара. ☉ Брыжейка. Оһоҕос бааллыыта (бааллара) эмт. — оһоҕос эриллэн аһаабыт аһы аһарбат буолуута. ☉ Заворот кишок. Сиэн оһо- ҕос анат. — уон икки салаалаах оһоҕос. ☉ Двенадцатиперстная кишка. Үрүҥ оһоҕос — эмис, сыалаах оһоҕос (хаан кутарга). ☉ Кишки, обложенные жиром (предпочтительные для изготовления кровяной колбасы). Хара оһоҕос — сыата суох оһоҕос. ☉ Кишки без жира (худшие для изготовления кровяной колбасы).
ср. др.-тюрк. ичэгү ‘внутренности’, тюрк. ичеге ‘кишки’