I
сыһ.
1. Өссө төгүл, өссө; хаттаан, хат. ☉ Ещё, ещё раз, в добавление, вдобавок к чему-л.; опять, снова
Бука, эмиэ тугу эрэ, тосту туораны соруйаары гыннаҕыҥ буолуо. Софр. Данилов
Ол оҕонньор ынаҕа эмиэ уолара буолуо. Күндэ
Куолубутунан биир киэһэ эмиэ кустуу киирдибит. Үһүөн тус-туспа тарҕастыбыт. Т. Сметанин
2. Ким, туох эрэ курдук, туохха эрэ маарынныырдык. ☉ Тоже, так же, как и, также
Тогойкин эмиэ иһиллээн сэгэллэн турда. Амма Аччыгыйа
Оҕолор эмиэ эбэлэригэр олус убаммыттара. Далан
Лоҥкууда хоту сиһигэр дүрбүөннээх үлэ салҕанан бара турда. Оттон өтөх сирдэри хорутааччылар үлэлэрэ эмиэ бэркэ барда. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. йемэ ‘и, также, ещё’, гаг. һем, йем ‘и’
II
сыһ. сыһыан т.
1. Сөбүлээбэт, сүөлүргүүр сыһыаны көрдөрөр (сүнньүнэн ыйытыы ф-лаах этиилэргэ тут-лар). ☉ Выражает неодобрительное отношение говорящего к содержанию высказывания (употр. в основном в вопросительных предл.)
Ол учууталлааҕы эмиэ тоҕо ыҥыран бэһирдиҥ? Хайа, балай эмэ саҥарар-иҥэрэр этиҥ дии. Н. Неустроев
«Оонньуох дьону, оҕолору, эмиэ тоҕо үүртэлээтиҥ?» — диэн Даайыс сэмэлиир соҕустук киһититтэн ыйытта. Н. Заболоцкай
[Варвара эмээхсин киирбитигэр Егор Егорович:] Хайа, бу эмиэ туохпут соһуллан киирдэ? Манна тоҕо кэллиҥ? С. Ефремов
2. Үгэргиир, сиилиир, сэниир сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает иронию, презрение, осуждение говорящего относительно содержания высказывания (тоже мне!)
Бу эрэйдээх эмиэ киһи буоллаҕым буолан, дьон сиилээх-хоһулаах, эмиэ ырыаоонньуу туомнаах диэн дэлби элэк-хаадьы гыныахтар этэ. П. Ойуунускай
[Кэтириис таҥаһы көрөр уонна:] Сандааран түһэн эмиэ таҥас бөҕө дии, сиидэ төрөөн. С. Ефремов
«Эмиэ хайа тойоммут кэллэҕэй?» — дии-дии Андриан түннүгүнэн көөртө Никифоров кинээс уолунуун эбиттэр. М. Доҕордуурап
III
ситим т.
1. Саҥарааччы туох эмэ буоларыгар дуу, буолбатыгар дуу саарбахтыырын көрдөрөр. ☉ Выражает сомнение говорящего или противоречивость действий, о которых идёт речь в высказывании
Эмиэ да мас хайытар, эмиэ да дьаарыстыыр. И. Федосеев
Сороҕор кыыһыран ыйытар, сороҕор эмиэ сымнаан, намыын куолаһынан ыйытар, онтон эмиэ өрө көбдьүөрэр. Т. Сметанин
Тойоммут булкуллар-тэккиллэр — эмиэ да киириэн саныыр, эмиэ да кииримиэн баҕарар. Чэ, быһата, булкуур буолла. А. Бэрияк
2. Тэҥҥэ холбуур суолталаах ситим тыл быһыытынан ааҕар суолталаах уонна биир уустаах чилиэннэри, тэҥ суолталаах этиилэри, этии чаастарын холбооттуур. ☉ Выступает как перечислительный союз, объединяющий отдельные члены предложения, части сложносочинённого предложения
Атынан, табанан айаннаан, Арыт уунан устан, Салгынынан даҕаны көтөн, Сатыы эмиэ сылдьан, Сылаас астан араҕан. Сылбай ууну быраҕан, Сибиир киэҥ иэнин кэрийдибит. С. Зверев
Өтөр буолаат инники иһээччилэр саҥа ырыаны саҕалаатылар: эмиэ да кырдал, эмиэ да хайа, эмиэ да туруйа, эмиэ да тураах туһунан. Софр. Данилов
Ыттыы эмиэ үрэр дииллэр, Ынахтыы эмиэ маҥырыыр дииллэр, Хас, хас тылы билэрин Хантан ким ситэн ааҕыай?! Т. Сметанин