I
бэчигирээ диэнтэн холб. туһ.
II
даҕ., түөлбэ. Чиҥэ суох сахсархай, быдьырыттаҕас саастаах, тостумтуо, хайдымтыа, саркаахтанымтыа (мас туһунан). ☉ Ломкий, хрупкий (о древесине). Бэчигирэс эттээх мас. Бэчигирэс саастаах хахыйах

аат., кэпс. Ача от. ☉ Пырей
Сааһыары сайын кыылга сүмэһиннээх аһылыгы эрдэтээҥи оҕуруот аһынан (салаат, моркуоп уонна сүбүөкүлэ ото, ситэ илик хаппыыста сэбирдэҕэ, бириэй от …… ) уонна киһи сиир тэллэйинэн толоруллар. СКИиФЗВБ
Морозко хочоҕо киирэн кэлбитин өйдөөбөккө да хаалла. Онно — дыргыйар сыттаах бириэй окко, быдьырыттаҕас дьиикэй клевергэ хотуур тыаһа сырдыргыыр, үлэ күнэ үүммүт. А. Фадеев (тылб.)

аат.
1. Азия хоту өттүгэр ууһуур, күрэҥниҥи хара өҥнөөх, кылгас соҕус атахтаах, олус сымса, кылааннаах күндү түүтүн иһин бултанар сиэмэх кыыл. ☉ Соболь
Саха сааһыта …… хара тыаттан биир кииһи бултаатаҕына, атыыһыкка иэһигэр биэрэрэ. Суорун Омоллоон
Киис бултаабыттарын сарсыныгар оҕонньордоох табыллыбатылар: хас да көстөөх сири халтай хаамтылар. Л. Попов
Мин хапкааммар биир киис киирбэт, хаста да суола кэлэ сырытта …… уонна ааһа турар. В. Протодьяконов
2. даҕ. суолт. Имитиллибит киис тириититтэн тигиллибит, киистэн оҥоһуллубут. ☉ Сшитый из собольих шкурок, изготовленный из соболей
Хайҕамсык Хара-хаан тойон уола хара киис саҕыйахтаах Хаардьыт Бэргэн тыатыгар бултуу барбыт. Д. Софронов
Үс үөстээх дьэрэкээн кустугу Киис кэлин кэбиһэр оҥостор. И. Чаҕылҕан
♦ Киискэ кистээ фольк. — күндү түүлээҕинэн маанытык таҥыннар, олус маанылаан көр-иһит. ☉ Одевать в дорогие меха, холить, лелеять
Кинилэр диэтэх дьон, Киискэ кистээн ииппит …… Туйаарыма Куо диэн кыыстаахтар эбит. П. Ойуунускай
Киискэ кистиэм, Көмүскэ көмүөм. Суорун Омоллоон
[Дьахтары] Килбиэн күн киртитиэ диэн Киискэ кистииллэрэ үһү. И. Эртюков. Киһи <киэнэ> кииһэ — дьонтон ураты үчүгэй, хорсун, эрдээх киһи. ☉ Лучший из людей, отважный, смелый
Сата уот салыыр күнүгэр …… Киһи кииһэ буоларбыт. С. Тарасов
Ол саха уола киһи кииһэ буолуохтаах. В. Протодьяконов
Биһиги холкуоспутугар баарыҥ устатыгар, эн киһи киэнэ кииһэ этиҥ. Г. Николаева (тылб.)
◊ Киис аһылыга көр киис отоно
Киис аһылыга …… киһи иһэ ыарыйдаҕына баайар свойстволаах. МАА ССЭҮү. Киис киэнэ киргиллээҕэ фольк. — ордук кылааннаах, күндү түүлээх киис. ☉ Отборный по красоте меха соболь
[Кыыһы] Буобура киэнэ муҥутуурунан, киис киэнэ киргиллээҕинэн талан туран таҥыннардылар. Ньургун Боотур
[Дьахтар киһи] Киис киэнэ киргиллээҕэ Таҥаһа-саба барыта Биирдэ уһулла биэрэн, Килиэ тимир куйахтаах Киһи буола түстэ. ТТИГ КХКК. Киис кутуруга бот. — нэчимиэннии кылыстаах, кылгас умнастаах, өтөххө, бааһынаҕа үүнэр элбэх сыллаах сыыс от. ☉ Ячмень гривастый, дикий ячмень
Сибилигин аҕай уу-чуумпу турбут киис кутуруга оттоох тиэргэн иһэ үөрбүт-көппүт чыычаах оҕолорун көхтөөх саҥаларынан туола түстэ. В. Иванов. [Тураҥнаах сиргэ] аҥыр өлөҥө, бэттиэмэ уонна киис кутуруга үүнүөхтэрин сөп. СС СС. Киис отоно бот. — сииктээх ойуурга, маарга, туундараҕа үүнэр, бытархай хара отонноох, сэппэрээктиҥи үүнээйи. ☉ Шикша сибирская (водяника)
[Киичэрэ] Саха сиригэр үүнэр үс көрүҥүттэн дьон билэрэ — киис отоно. ИВС ЭТТ. Киис өлбүгэ эргэр. — былыр сири туһанар иһин кииһинэн төлөнөр нолуок, түһээн (нолуоктартан саамай улаханнара). ☉ Подать (тягло) за пользование землей, вносимая соболями (самый высокий налог).
△ Киис өлбүгэни төлүүр дьиэ кэргэҥҥэ тиксэр өлүү ходуһа (сир саамай бастыҥа, киэҥэ). ☉ Земельный надел, выделяемый в пользование за соболиный ясак (самый обширный надел)
Нууччалар аан бастаан сахаларга киис өлбүгэни түһэрбит кэмнэрэ эбит. Багдарыын Сүлбэ. Киис тиҥилэҕэ бот. — сир үрдүнэн сыылан үүнэр, кыһыл сибэккилээх, бустаҕына быдьырыттаҕас кыһыл отонноох сир аһа. ☉ Княженика
Саха Сиригэр араас абыраллаах от-мас, отон үгүс да үүнэр ээ: хаптаҕас, киис тиҥилэҕэ. Суорун Омоллоон
Сууйуллубут киис тиҥилэҕин …… оргуйа турар уунан саба кутуллар. ФВН ТС. Хара киис — хараҥа өҥнөөх, ордук сыаналаах түүлээх киис. ☉ Соболь с особо ценным темным мехом
Хара киис талба түүтүнэн Халлаан аргыый сабылынна. П. Тобуруокап
Икки хара киис атахтаһан сыппытын курдук хаастаах …… үчүгэй оҕо буолан олорор. Д. Софронов
тюрк. киш