аат. Былдьаан ылааччы, талаанньыт. ☉ Разбойник, грабитель
[Баһылай:] Кимтэн талаан-былдьаан ылан байбыт үһүбүн, хата ити гынан баран, кырдьык талааччылар, былдьааччылар атахтарыгар үҥэ сылдьыахтара. А. Софронов

туохт.
1. Кимтэн эмэ тугу эмэ күүс өттүнэн ыл. ☉ Отнимать у кого-л. что-л. силой. Былааһы былдьаа. Сири былдьаа
□ Микиитэ төһө да былдьаабыттарын иһин бэйэтин сиринэн ааҕарын уураппатах чуумпу «Дулҕалааҕын» ахтыбыта. Амма Аччыгыйа
Да, бэрт сөпкө эттиҥ... Румыннар 1918 сыллаахха Бессарабияны күүстэринэн былдьаан ылбыттара. Н. Якутскай
Тугунан эрэ баайсан, көхөлөһөн, куорат суутунан эргитэн, биһиги ходуһабытын былдьыырга дьүүл таһаартарбыта. «ХС»
2. Суох оҥор, алдьат, буортулаа; үрдүнэн халый, сап, ыл (айылҕа алдьархайын туһунан). ☉ Затоплять, заливать; уничтожать, испортить (о стихийных бедствиях). Мунньуубутун ардах былдьаата. Ходуһаны уу былдьаан сытар. Үрдүк сир отун аһыҥа былдьаата
□ Кутаа уот «Балаҕаннары былдьыыһы»,— диэн хаһыытаһыы буолла. Амма Аччыгыйа
Ону даҕаны син биир аһыҥа былдьаабыта. И. Данилов
Түөрт сыл устата үлэлээн, бадараан былдьаабыт сирин босхолоон, балачча элбэх ходуһа эбилиннэ. П. Егоров
3. Төһө эрэ миэстэни ылан тур (туох эмэ олус улахан эбэтэр олус кыра туһунан). ☉ Занимать место (о чем-л. большом или очень маленьком)
Арай Дьыбаан орону дьылҕалаан, Быһаҕаһын былдьыыр, Онно олорон баран турбат, ааҥнаан баран арахпат. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьэкиим:] Син-биир барыбыт өллөхпүтүнэ, бото сөрүө саҕа сиртэн ордугу былдьыахпыт суоҕа. А. Софронов
4. көсп. Өлөр, тыыныгар тур. ☉ Убить, лишить жизни
Ыттаах эһэ, хайалара хайаларын эккирэтэрэ биллибэт гына, дьиэни тула силиччэхтэһэр тыастара иһиллэр. «Аны ыппын былдьыаҕа», — дии санаан ылаат, Бүөтүр, түннүгүнэн кэтэстэ. Р. Кулаковскай
Хайаны хайа солоон түһэр күүстээх өрүс бассабыык, гражданскай сэрии хорсун буойунун, кыһыл хамандыыр Андрей Бранков Стоянович сырдык тыынын былдьаабыта. П. Филиппов
Куурай кытыыга үүммүт уһун оттортон бобута харбаһан кытыыга оронон тахсан, кинини тимирдэн былдьыы сыспыт адьарай хоруутуттан тэйэн куота охсордуу, кэннинэн сыылаҥхайдаабыта. П. Аввакумов
5. эргэр. Иэс ылан баран эбэтэр хаартыга сүүйтэрэн баран биэримэ. ☉ Не отдавать проигранные в карты или взятые в долг деньги
[Ньукулай:] Иэс буолумуна, туохпун билигин быһа тардан биэриэмий, куттанымаҥ, төһөнү да сүүйтэрдэрбин, былдьыам суоҕа. А. Софронов
[Кулуба:] Бэйэтэ билигин төһө эмэ үппүн сиэн сылдьар. Ону былдьаары сордонор быһыылаах да, бэйи көрөн иһиллиэ. Н. Неустроев
п.-монг. булийа

туохт. Кимтэн эмэ тугу эмэ күүс өттүнэн илэ (дьон көрөрүгэр даҕаны) туура тутан ыл. ☉ Грабить, отнимать силой что-л. у кого-л.
Хабырыылайап суруксутуом, үөлээннээх доҕоруом, дьэ, урукку хонукпар улахан ороскуоттаах курдук этим да, эйигин былдьаан-талаан ылла диэбэппин. Саха фольк. Дьэ уонна кэллэхтэринэ даҕаны, биһигиттэн туохпутун былдьаанталаан барыахтарын сөбүй? Н. Заболоцкай
Олоҥхоҕо бухатыырдар охсуһар охсуһууларын төрүөтүнэн кини [дьахтар] буолар. Итиниэхэ, оччотооҕу дьон атын аҕа уустарыттан кыыһы уоруулара, эбэтэр күүс өттүлэринэн былдьаан-талаан илдьэ барыылара ахтыллар. Эрчимэн. Тэҥн. халаа, талаа

1) отнимать что-л. у кого-л.; оҕо оонньуурун былдьаа = отнять у ребёнка игрушку; киһи ойоҕун былдьаабыт он отбил чужую жену; былдьаан ыл = (или бар=) отнять что-л. силой; 2) затоплять, заливать; өрүс уута ходуһаны былдьаабыт разлившись, река затопила луг; уу кэбиһиилээх оту былдьаабыт водой смыло стог сена; 3) перен. занимать место (о чём-л. большом); бу остуол манна миэстэни былдьыыр этот стол тут занимает много места (следует убрать); 4) перен. разг. лишать жизни, убивать; эһэ кутталлаах , киһини да былдьыаҕа медведь опасен, даже может убить человека.

v. to take away, deprive, remove