сов. что былдьата тут, былдьат; застроить дачами участок земли учаастагы даачаларынан былдьат, учаастакка даачалар-да тут.

былдьат диэнтэн атаах. — Хотуой, Суонньа, уолгун былдьатаахтаатыҥ дии? — Кими? — Оттон Хормуоскаһыт Уйбаачааны. М. Доҕордуурап

сов. что, разг. 1. (разместить) туруортаа, уурталаа; 2. чем (заставить всю площадь) былдьат; уставить вею комнату цветами хоһу сибэккинэн былдьат; 3. (направить, устремить) тирээ; тобулу одуулаа, батары көр; уставить глаза на кого-л. батары көр.

сов. 1. (стать глубже) дириҥээ; водоём значительно углубился уу лаппа дириҥээбит; 2. перен. (стать более основательным) днриҥээ; его знания углубились кини билиитэ дириҥээбит; 3. перен. (погрузиться в какое-л. занятие) өйгүн уур, өйгүн былдьат; углубиться в чтение ааҕыыгаөйгүн уур, ааҕыыгаөйгүн былдьат.

былдьат диэнтэн дьаһ
туһ. Итэҕэстээх иэскэ киирэр Имитиилээх дьыл кэллэ, «Бастааҕы бырыһыаҥҥа былдьаттарар быһылааннаах дьыл кэллэ» туһунан хомолтолоохтук, санаа түһүүлээхтик этиллэр. Эрчимэн

сов. 1. (лишиться крова от пожара) уокка былдьат; 2. (сгореть) умай, умайан хаал; хлеба погорели бурдук умайан хаалла; 3. разг. (сгнить, сопреть) умайан хаал, буһан хаал; сено погорело в стогу кэбиһиилээх от буһан хаалбыт; 4. (гореть некоторое время) умайа түс.

былдьат диэнтэн хай
аата. Знамяны өстөөххө былдьатыы таҥнаран биэриигэ холоноро, оннук чаастары ыһан, тарҕатан кэбиһэллэрэ, хамандыырдара байыаннай трибуналга бэриллиэхтээхтэрэ. ССС
Өлүүттэн, алдьархайтан, Үтүө доҕоттору былдьатыыттан, Көмүү санньыар ырыатыттан, курус санаа баттыырыттан Уйан сүрэҕим бааһырбыта. И. Федосеев

былдьат диэнтэн төхт
көрүҥ. Сири дуусанан түҥэтиэҕиҥ. Биһиги да дьоммут буолбат дуо?! Баайдар биэрбэт буоллахтарына, былдьаталаан ылыаҕыҥ! Амма Аччыгыйа
[Саввин:] Дьэҥдьийэн, сэптэрин былдьаталаан ылыҥ. С. Ефремов. Сөбүлүү көрбүт малларын кистии-саба былдьаталаан ылара. А. Федоров

1. бул диэнтэн дьаһ. туһ. Чэ, дойдубун буллара оҕус. Амма Аччыгыйа
   Көмүспүтүн, саатар, оннун буллардарбыт үчүгэй буолуо этэ. Н. Якутскай
   Эмээхсин сүктэн кэллэҕин утаа ыйдаҥа тунал сырдыгар иҥиир сабы иннэ үүтүгэр булларар сытыы да харахтааҕа. В. Иванов
2. Көрдөөһүнтэн кыайан саһыма, куотума эбэтэр тугу эмэ кыайан кистээмэ, куоттарыма (үксүгэр буолб. ф-ҕа мэлдьэх. этиилэргэ тут-лар). ☉ Давать обнаружить себя или что-л. скрываемое (обычно употр. в отриц. ф. или оборотах)
   Куһаҕан Ньукулай уола бэрт чугас саһан сытар быһыылаах буолан баран булларбата. М. Доҕордуурап
   Тоҕуста да ревизиялаабытыҥ иһин булларыам суоҕа. М. Доҕордуурап
   △ Муҥурданыма, муҥургун көрдөрүмэ (буолб. ф-ҕа). ☉ Быть недосягаемым, беспредельным в чем-л. (в отриц. ф.)
   Үс өргөс төлөнө ыһыллан сарбайар, Үөмэлэс дьүкээбил уотунан умайар, Муҥурун булларбат муус муора үллэҥниир, Мууһунан көбүөхтээн лиҥкинии түллэҥниир. П. Ойуунускай
   △ Туох эмэ куһаҕан суолга (хол., ыарыыга) ыллар, былдьат. ☉ Быть одолеваемым чем-л., страдать чем-л.
   Маннык барахсан Баракаас саҥҥа баһыйтарбыт, Муода суолга булларбыт, Күнүүһүт өлүүгэ көмүллэппит. Өксөкүлээх Өлөксөй
   [Дьаакып кинээс:] Ол курдук балай өлүүгэ булларбыт буоллаҕына сирдьитинэн да кэлиэҕин. А. Софронов
   ◊ Оннун (суолун) буллар кэпс. — кими-тугу эмэ ханна эмэ ыытан эбэтэр туохха эмэ биэрэн, кыаллар суолун, дьаһалын бул. ☉ Полностью избавляться от кого-чего-л., отправив или отдав его куда-л. Билигин аны хайдах эмэ гынан [Манчаарыны] тутан, суукка ыыттахтарына, суут кинини оннун булларыа этэ. МНН
   Ити биһиги эмээхсиммит курдуктар хайыы-сахха сүөһүлэрин оннун булларбыттар. Дьүөгэ Ааныстыырап

1. даҕ.
2. Кылгас кэмнээх, түргэнник ааһар, тохтуур. ☉ Временный, преходящий, проходящий быстро. Быстах ардах. Быстах тыал. Быстах кэм. Быстах тымныы. Быстах тутуу. Быстах былаас
   □ Бу быстах тутуу элбэҕин! Олбуордар, ыскылааттар, хоспохтор хойууларын! Н. Лугинов
   Быстах кэмҥэ олоруум, Москва киһитэ дэнэбин. Баксаалга күүтүө доҕоруом, Ахтан, амньыраан тиийиэҕим. Баал Хабырыыс
3. Аҕыйах ахсааннаах, кыра эбэтэр түбэспиччэ буолар, көстөр. ☉ Немногочисленный; случайный
   Боччумнаах булка сылдьан быстах куска-балыкка аралдьыйар сатаммат. Амма Аччыгыйа
   Наахаралар кыра быстах ийэ ууһугар улахан суостаах-суодаллаах, күүстээх-хааннаах дьон эбиттэр. Эрилик Эристиин
4. аат суолт.
5. Туох эмэ быһыллан, хайытыллан араарыллыбыт сороҕо. ☉ Отрезок, обломок, обрывок чего-л.
   Сатаан саҕаламмат, дьаарыстаммат саҥалар быстахтара иһиллэллэр: «Ооккоом»... «Бабушка»... «Мэнигилээмээр»... Амма Аччыгыйа
   Тутаҕы, быстаҕы тулуйан Тумнарга үөрэн эн, Үлэлээ өрүүтүн сэмэйдик, Үлэлээ үгүстүк; Үчүгэй, үйэлээх Үлэттэн төрүттээх. Күннүк Уурастыырап
6. Туох эмэ туһата, суолтата суоҕа. ☉ Незначительная, ничтожная, несущественная часть чего-л.
   Быстаҕы саҥардаҕым, Туспаны туойдаҕым, Буоһата суоҕу Ботугураатаҕым буоллун! А. Софронов
   ♦ Быстах былаҕай — оһол, оһолго өлүү, соһуччу, эмискэччи өлүү. ☉ Несчастный случай; неожиданная смерть
   Быһыйы кытта сырыһыннаран Быстах былаҕайга ыллараҕын; Абааһыны кытта адьырыһыннаран, Араас алдьархайы арыйаҕын. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Кини быстах былаҕайга былдьамматаҕа, улуу дьыала иһин охсуһа сылдьан, үчүгэй үчүгэй курдук геройдуу өлбүтэ. Ф. Софронов
   Быстах былаҕайтан быыһаммыт, Дьаҥ-дьаһах таарыйбатах, Тумуу-сөтөл тумнубут. Тоҕус улуус уолугар Холооннооҕун булбатах, Сэттэ улуус киһитигэр Тэҥнээҕин билбэтэх. С. Зверев. Быстах былдьат — алҕаска өл; буолуо суох куһаҕан быһыыга алҕас түбэс. ☉ Умереть, погибнуть случайно; случайно и неожиданно попасть в беду
   Кини быстах былдьатыам диэн сүрэҕэр ыттарбыт быһыылааҕа. «ХС»
   Быстах симиэрт көр быстах былаҕай. Ол эрээри тоҕо маннык оҕо курдук быстах симиэрт айаҕар киирэн биэриэй? П. Ойуунускай
   Абыраамаптаах туох да силиһэ-мутуга суох быстах симиэртэр эбит. Л. Попов. Быстах ыйаахтан — кылгас үйэлэн, эрдэ өл. ☉ Умереть преждевременно, рано
   Тыл иҥнэҕинэ, Аат хонноҕуна, Сэттээх-сэлээннээх буолуо: Быстах ыйаахтаныа, Суомах оҥоһууланыа, Өтөр үйэлэниэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   ◊ Быстах былыт — кыра, кылгас кэмҥэ ардыыр былыт (хол., этиҥ былыта). ☉ Небольшая туча (напр., грозовая)
   Күн ойоҕолуу көрөн турдаҕына, быстах былыттан өҕүөмэр ардах түһэн ааһар эбээт. Амма Аччыгыйа
   Быстах былыт уһулу ойон тахсан, ханна түһүөн мунчаарбыт элиэлии, хочону эргийэ көттө. С. Федотов
   Кэлэн истэхпитинэ, быстах былыт ибиирэн, таҥаспытын илитэн, тоҥон бардыбыт. Н. Габышев