Якутские буквы:

Якутский → Русский

быыра

уст. стрела с вилообразным наконечником; бырахпыт быыра курдук барыам исчезну (букв. уйду), как пущенная из лука стрела.

Якутский → Якутский

быыра

аат., эргэр. Былыр сэриигэ киһини эбэтэр булду дьөлө быраҕан өлөрөр сэп: кылгас үҥүү, эбэтэр улахан быһах. В старину: метательное оружие (боевое и охотничье) — короткое копье (дротик) или большой нож. Үрүҥ Уоланы Кустук курдук Куоһатан кэбистэ, Быыра курдук Быһыылатта, Ох курдук оҥортордо. П. Ойуунускай
Умуннум быһыылаах хабылык хабарбытын, Умуннум быһыылаах быыра быраҕарбытын. Л. Попов
Бырахпыт быыратааҕар быдан түргэнник ойон унаарытан истэ. С. Васильев
Быыра быһах эргэр. — былыр булду эбэтэр өстөөҕү дьөлө быраҕан өлөрөргө туттуллар улахан быһах. В старину: большой метательный нож, применявшийся на охоте и войне. Кыыра Кыстай хатын обургу, быыра быһаххын аргыстаһан, чохороон сүгэҕин доҕордоһон — кыа хааны үктэллэнэн хара хааны моойторуктанан бэттэх көрөн мичиҥнээн көр! Саха фольк. Быыра бытык — хараҥаччы кутуругун курдук тыраҕастаан тарааммыт бытык (уот иччитэ Хатан Тэмиэрийэни ойуулуур эпиитэт). Борода, похожая на хвост ласточки (эпитет, используемый при описании духа огня Хатан Тэмиэрийэ)
Аал уот иччитэ Быыра бытык, Хатан Тэмиэрийэ, Түүнүк тө-бө, күөнэ көччөҕөр, Аан уххан, тойон эһэм! — Бултуу тахсар күммэр — көрдөстүм. Саха нар. ыр. II


Еще переводы:

быһыылат

быһыылат (Якутский → Якутский)

быһыылаа диэнтэн дьаһ. туһ. Үрүҥ Уоланы Кустук курдук Куоһатан кэбистэ, Быыра курдук Быһыылатта, Ох курдук оҥортордо. П. Ойуунускай

быралгылаа

быралгылаа (Якутский → Якутский)

туохт. Мээнэ бырах бар, бырадьаагалаа. Бродяжничать
Былыргыттан баарга баппатах, Былаҕайга былдьаппатах, Быралгылаан бара сатыыр Быыра Баадьай бухатыыр Бу туруу бараан дойдуга Богдоллон ахан олорбута. К. Туйаарыскай

күрбүөтээ

күрбүөтээ (Якутский → Якутский)

туохт. Биир кэм тохтообокко улаханнык, бүтэҥитик тыаһаа. Издавать непрерывный равномерный сильный глухой шум
[Быыра Баадьай] Күрбүөтүүр күпсүүр күөртээх Көмүс күөмэй, Күөн Нөргүөһүн аҕалааҕа. К. Туйаарыскай

сүүтүктүү

сүүтүктүү (Якутский → Якутский)

сыһ. Сүүтүк курдук, сүүтүккэ майгынныырдык. Как напёрсток, подобно напёрстку
Анаабыр урсуна күн толбонуттан Араас өҥүнэн аралыйа суһумнуур, Сүүрүгэ дьэргэйэ, өрө быыраттан, Сүүтүктүү эргийэр, сүксүһэ оонньуур. И. Федосеев

сэппэрэҥ

сэппэрэҥ (Якутский → Якутский)

даҕ. Сырата-сылбата суох, улахан илистиитэ суох (сүүрүү, сиэлии). Лёгкий, без особых усилий (бег, рысца)
[Быыра] Сэппэрэҥ сэлиинэн Силээннэри кэстэрдэ, Абыр-табыр айанынан Аабылааннары астарда. К. Туйаарыскай

таһыгырай

таһыгырай (Якутский → Якутский)

таһыгыраа диэн курдук
Тимир оһох үөрэ-көтө умайан таһыгырайар. И. Федосеев
Сатыы кынат сылыбырайан, Дайыы дабыдал таһыгырайан, Быһаччы ыйыынан сирдэтэн Быыра охтуу көппүтэ. П. Дмитриев

быыралыы

быыралыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Быыра курдук түргэнник. Очень быстро, стремительно
Били киһибит быыралыы сүтэн хаалла дии. Н. Якутскай
Батыллар тоҥуу хаар үрдүнэн Быыралыы быыппаста түһүүнэн, Кус быһый, ат бөҕө бэйэккэҥ Кутаалас уоттаммыт биир кэккэҥ Инники киириитин хааччыйан, — Чаҕыллан турбутуҥ туйгунун! Р. Баҕатаайыскай
Мин үрдүгү таптыыбын: Былыттары анныбар быраҕан Быыралыы быралыйарбын. С. Тарасов
Быыра ох эргэр. — айа ырбатын курдук ачаахтаах төбөлөөх сэриилэһэр ох. Боевая стрела с вилообразным наконечником
Быдан дойдуттан быыра ох курдук быралыйан кэллим. П. Ойуунускай
Биир сара куорсуннаах быыра ох Өрөгөчөйү сиирэ-халты ааһан уота хайыы-үйэҕэ умуллубута ырааппыт арааҥҥа кэлэн быһаҕаһыгар диэри батары сааллыбыта. Далан
Былыттары быыһынан Быыра охтуу кыырайан, Өндөл мэҥэ халлааҥҥа Өрө көтөн таҕыста Күлүмүрдэс көтөр аал — Көстө сүттэ Даркылаах. М. Тимофеев. Тэҥн. ырба

быыппастый

быыппастый (Якутский → Якутский)

быыппаһын диэн курдук
Кини билигин бүтүн бэйэтэ быыппастыйбыт быччыҥ, хахай хааннаах сүрэх, уот буолбут дууһа буолла. Л. Попов. Хардастыгас тыҥырах Хапсаҕай хабыр өксөкүм Үһүйүллэн үөрэнниҥ, Үрдүккэ тэлээрэ көттүҥ, Таас очуостарынан дапсый, Быыра охтуу быыппастый. АХС

быыраһыт

быыраһыт (Якутский → Якутский)

аат. Бырахпыт быыра курдук түргэнник ыстаҥалаан сүүрэр, кылыйар киһи. Человек, способный быстро, стремительно бегать, прыгать
Сулумах сырсар киһи көстүбэтэҕинэ, кыдьыгыран кулуну кытта сырсарыныы, быыраһыт тоҥуу хаарга кылыйан кыыраҥнатарыныы, ырыаһыт эмиэ бугуйар, ыллаан-туойан тыынын таһаарыан баҕарар идэлээх. Далан

куоһат

куоһат (Якутский → Якутский)

туохт., фольк. Күн улууһун, айыы аймаҕын абааһы бухатыырдарыттан көмүскүүргэ бэлэмнээ. Готовить богатырей айыы к защите родной земли. Үрүҥ Уоланы Кустук курдук Куоһатан кэбистэ, Быыра курдук быыһылатта, Ох курдук оҥоттордо. П. Ойуунускай