быаччык куоҕас түөлбэ. — кыра кыһыллыҥы моойдоох куоҕас, быытта куоҕас. ☉ Гагара краснозобая.

I
куоҕай диэнтэн холб. туһ. Күөлгэ үгүс киһи мунньустан үлэлээн эрэллэр
Сорохторо куйуурдаан куоҕаһа тураллар. Амма Аччыгыйа
Тыалы кытта ыллаһан Куугунаһа куоҕаһар Толуу-лоҥкур мастардаах Чогдоот бэрдин буллулар. Күннүк Уурастыырап
II
аат., зоол.
1. Хара эриэн дьүһүннээх, балыгынан аһылыктанар уу көтөрө. ☉ Гагара
Анды, туотаайы, куоҕас эҥин тиһэх миэстэҕэ тураллар. Кинилэр балык амтаннаахтар. Далан
Куоҕас — үөл кус. Хара эриэн өҥнөөх, өрөҕөтө маҥан. АНК ТСТЗС
2. Ойуун Үөһээ дойдуга абааһыны үтэйэригэр уонна сүөһүнү Үөһээ дойдуга атаарарыгар анаан туруоруллубут сэргэ иннигэр, үс ураҕас төбөтүгэр олордуллар мастан оҥоһуллубут, куоҕас курдук быһыылаах ойуун эмэгэтэ. ☉ Деревянное изваяние гагары, насаживаемое на один из трех шестов, вбиваемых перед сэргэ во время церемонии проводов духа и жертвенной скотины в Верхний мир
Соторусотору ойуун куоҕастара, өксөкүлэрэ даллаһан тураллара көстөллөр. Н. Якутскай
3. Ойуун кумутугар (кыырар таҥаһыгар) иилиллэр тимиртэн оҥоһуллубут куоҕас ойуута. ☉ Железная подвеска в виде гагары на шаманском костюме.
◊ Быытта куоҕас зоол. — саамай кыра куоҕас, көхсө күрэҥниҥи бороҥ, моонньун иннинэн кытархайдыҥы хоҥор түүлээх. ☉ Краснозобая гагара
Быытта куоҕас буоллаҕына, төттөрү, айыы куоҕаһа диэн ааттанар. Багдарыын Сүлбэ. Таллан куоҕас зоол. — улахан куоҕас, көхсө үрүҥ эбирдэрдээх (ойуун куоҕаһа, киһиэхэ куһаҕаны аҕалыан сөп дии саныыллара былыргы сахалар). ☉ Чернозобая гагара (древние якуты считали ее зловредной шаманской птицей)
Илимигэр биир таллан куоҕас иилистэн даллаахтыы сытар үһү. Амма Аччыгыйа
Киһи кутун-сүрүн баттыыр иччитэх дойдуга көтөр кынаттаахтан арай таллан эриэн куоҕастар, уйулҕалара тохтоон, олохсуйбуттар. Сэмээр Баһылай

аат. Маҥан дьүһүннээх, уһун моойдоох, саһархайдыҥы сырдык атахтаах, тумустаах, Саха сиригэр саамай бөдөҥ, ууга сылдьар көтөр бииһэ. ☉ Лебедь
[Мороду:] Кус-хаас көтөр бииһиттэн Кубаттан ордук ким баарый? П. Ойуунускай
Бу тыллар буолбатах — кубалар. Сааскылыы таптаһар кубалар, Ып-ыраас, муус маҕан кубалар Санньыардык, нарыннык дайаллар. С. Данилов
♦ Куба араҕас — кутуруга, сиэлэ, самыыта, уорҕата араҕас, ньилбэктэрэ уонна түөһэ сырдык араҕас түүлээх (сылгы өҥө). ☉ С красноватым хвостом, гривой, крупом и спиной, со светло-желтой грудью и в «чулках» такого же цвета (о масти лошади). Куба лахсыыр тойуктаах (тыллаах) — олус элбэх уонна ис хоһооно өйдөммөт саҥалаах. ☉ Очень многословная и непонятная (о речи)
Куба лахсыыр тыллаах, Куналы дьэллик тойуктаах Хоҥкурутта эбэ хотуну хоптолоох хотугу өттүнэн [аастылар]. П. Ойуунускай
Эн хата, ким элбэх тыллаах, кусхаас саҥалаах, куба лахсыыр тойуктаах, ону кыайар гына, түҥнэри сакалааттаһыаххын сөп этэ. Күннүк Уурастыырап
Ол улуу дуолаттар моргуор бөҕөнү түһэрэн, куба лахсыыр тойугун туойбутунан барбыттар. Д. Апросимов. Куба маҥан — харахха быраҕыллар, кэрэ сиэдэрэй маҥан. ☉ Выделяющийся своей нарядной белизной
Оҕо, ийэтин курдук, сап-саһархай баттахтаах, куба маҥан эттээх. Н. Якутскай
Кыталык маҥан кыргыттар, Куба маҥан хотуттар! Дьуон Дьаҥылы
Үөрэнэр куорпус икки мэндиэмэннээх, куба маҥан дыбарыас курдук бэйэлээх дьиэтэ биэрэстэлээх сиртэн кылбайан көстөр. Ф. Софронов. Куба олоороҥ түөлбэ. — акаары; ол-бу диэки эргичийэр, болҕомтото, оттомо суох. ☉ Глупый, тупой; невнимательный, рассеянный. Кулгааҕар куба саахтаабыт үөхс. — киһи этэрин истибэт, дөйүҥү, дьүлэй уонна аҥала (сэнээн, үөҕэн этии). ☉ соотв. глухая тетеря или медведь на ухо наступил.
◊ Быытта куба зоол. — кыра туундара кубата. ☉ Тундровый или маленький лебедь. Дойдулаах куба зоол. — туундараҕа эрэ буолбакка, Саха сирин тыатыгар олохсуйар, сымыыттыыр улахан куба. ☉ Лебедь-кликун. Куба аһылыга бот. — суон элбэх силистэрдээх, кэтит сэбирдэхтээх ууга үүнэр үүнээйи (силистэрин аска булкуйан сииллэрэ). ☉ Рогоз широколистный.
ср. тюрк. куу, куҕу ‘лебедь’, куба ‘бледный, сероватый’