бюджет

бюджетное назначение

бюджетные документы

бюджетный доход

административная часть бюджета

структура бюджета

текущие расходы бюджетов

фондовый раздел бюджета

бюджетная ссуда

принципы бюджетной системы

бюджетная система

бюджетное устройство

ориентирование на результат бюджета

распорядитель бюджетных средств

получатель бюджетных средств

бюджетный процесс

обеспеченност ь бюджета

бюджетный календарь

капитальные расходы бюджетов

бюджетное обязательство

бюджетный кругооборот

местный бюджет

минимальный местный бюджет

функциональная классификация расходов местного бюджета

расходы местного бюджета

ведомственная классификация расходов местного бюджета

экономическая классификация расходов местного бюджета

собственные доходы местных бюджетов

главный распорядитель средств местного бюджета

региональный бюджет

консолидированный бюджет

возвр. -страд. от анаа = назначаться, определяться, быть назначенным, определённым; кини директорынан анаммыт он назначен директором; барарга ананным идти выделили меня.

1) см. дьаһал; 2) разг. руководство, начальство; администрация; оскуола дьаһалтата администрация школы; оройуон дьаһалтата руководство района; ср. салалта.

администрация

административный бюджет

отдел муниципальнай администрации

управление муниципальнай администрации

сектор муниципальнай администрации

бюджет муниципального образования (местный бюджет)

финансовая помощь бюджетам поселения

местная администрация

формирование структуры местной администрации

единоличный орган местного самоуправления

I 1) смерть, гибель; герой өлүүтүнэн өл = погибнуть геройской смертью; өлүүттэн быыһак = спасаться от смерти; 2) разг. болезнь, эпидемия; өлүүгэ өлбүт сүөһү скот, павший от эпизоотии; 3) беда, бедствие, несчастье; өлүү да буолар эбит ! что за напасти!, какое несчастье!; 4) затмение (солнца, луны); күн өлүүтэ затмение солнца # елүү болдьохтоох (или түбэлтэлээх ) к несчастью, как назло; өлүү түбэлтэлээх , бэйэм ыалдьан хааллым к несчастью, я сам заболел; өлүү суола миф. вход в преисподнюю; елүү суолун нэтээгинэн бүөлээбиккэ дылы погов. всё равно, что затыкать вход в преисподнюю шкуркой летяги (говорят, когда кто-л. пытается отделаться от важного дела пустяком или на большое дело назначают заведомо слабого человека, чтобы только отделаться); өлүү уута фольк. мёртвая вода.
II часть, доля, пай; бултаммыт балыгы уон өлүүгэ үллэрдилэр добытую рыбу разделили на десять частей; бэйэҥ өлүүгүн ыл = брать свою долю; өлүүбүн биэрбитим я отдал свой пай.

партнерство и долевое участие

финансово-бюджетный

бюджет

анаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Энньэҕэр бүтүн сэттэ сүөһүнү — оҕо эрдэххиттэн анаммыт, «Улахан Өрүөстээххин» туох баар удьуорунуун бүтүннүү биэрдибит. М. Доҕордуурап
«Ити олорор турааҕы ылан анан», — диир ыраахтааҕы, маска олорор биир тураах диэки ыйан көрдөрөн баран. ҮҮА
Талба саҥа оскуолатын дириэктэринэн кини анаммыт. Амма Аччыгыйа

аат.
1. Ханнык эмэ тэрилтэни салайар киһи эбэтэр бөлөх дьон; администрация. ☉ Человек или люди, руководящие какой-л. организацией, руководство, начальство; администрация
«Дьэ, дьаһалта бөҕө: былыттаах халлаан курдук!» - диэн ботугуруу-ботугуруу, суоппар массыынатын төттөрү эргилиннэрэн барда. Софр. Данилов
Мин дьаһалтаҕа [ыскылаат куһаҕанын] куруук этэбин, аахайбаттар. М. Попов
2. көр дьаһал
1.
Бу тыал аастар эрэ иитимньилэрбит кэлиэхтэрэ, оччоҕо саҥа ураһата тутаарыҥ диэн, оҕонньор дьаһалта оҥордо. А. Софронов
Атас дуу, өстөөх дуу дьаһалтатынан, хомсомуолга киирбэтэх оҕолору [атын дьиэҕэ] көһөрдүлэр. Амма Аччыгыйа
Хомуур үлэтин улаханнык сыаналыыр буоллаххына, табаарыс, [массыына саппаас чааһын] эн бэрдэрэр дьаһалтаны оҥороруҥ сөп этэ. «ХС»

саҥа алл. сыһыан холб. Суланыы-муҥатыйыы көмөтүнэн кытаанах балаһыанньаны бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает сетование, негодование говорящего по поводу сложившегося безвыходного, трудного положения (какое несчастье, какое наказание, вот мучение)
«Туох биһигини быыһыай, абырыай? Дьэ бэрт да өлүү доҕор. Дьэ бэрт да өлүү доҕор», - дии-дии Натаа иэмэ-дуома аһаабыта буолла. Суорун Омоллоон

I
аат.
1. Олох олорон бүтүү, тыыннаах сылдьыы бүтүүтэ. ☉ Конец жизни, смерть. Өлүүттэн быыһан
□ Өлүүнэн тыынааччы өстөөҕү ирдиибит, Өр кэмҥэ буулаабыт өһүөнүн иэстиибит. А. Абаҕыыныскай
Абаҥ-сатаҥ, абааһы көрүүҥ өһөгөйдөөх өстөөх өлүүтүнэн түмүктэннин. Т. Сметанин
2. Улахан ыарыы, киһи үксэ ыалдьар ыарыыта, сыстыганнаах ыарыы, уһуннук үтүөрбэккэ ыалдьар ыарыы. ☉ Заразная болезнь, эпидемия. Буоспа өлүү. Дьэҥкэ өлүү. Одуруун өлүү. Хотугу өлүү. Сотуун өлүү. Босхоҥ өлүү
□ Ол кыһыныгар ойоҕостотон (сэбиргэхтэтэн) ыалдьыбытым, онтон ыла сэллик өлүү буолан аалларан ыалдьа сылдьыбытым. Күндэ
3. Иэдээн, алдьархай, сор-муҥ. ☉ Беда, горе, несчастье
Өлүү бөҕө үтүрүөтэ, алдьархай бөҕө ааҥнаата, кыайтарархотторор күнүм кэллэ! Ньургун Боотур
«Биһигини туга да суох хааллараҕыт дуу, – Татьяна модороон тарбахтардаах суон илиитин мускуйбахтаата, – өлүү да буолар эбит». М. Попов
4. Күнү ый хаххалаан көстүбэт буолуута, ыйы сир күнтэн хаххалааһына. ☉ Затмение луны, затмение солнца. Күн өлүүтэ. Ый өлүүтэ
□ Ыраахтааҕы сараатаҕына, күн өлүүтэ буолар дииллэрэ. Амма Аччыгыйа
♦ Өлүү айаҕын (суолун) бүөлүү түс — иэдээн-алдьархай буоларын тохтотоору бэйэни толук биэрэри кэрэйимэ. ☉ Быть готовым жертвовать собой ради предотвращения большой беды
Быраһаай, Ваням, өлүүм айаҕын Бүөлүү түһээри санаан турабын, Эйигин бастаан эрдэ үөрдэрбин Эппэтэх иэйиим сүрэхпэр ытыыр. И. Егоров. Өлүү айаҕын өҥөйөн тур — өлүү-тиллии кирбиитигэр тур. ☉ Быть на грани жизни и смерти, находиться на краю гибели
Бэҕэһээ таптыыр киһим алдьархайга түбэстэ, Бүгүн оннооҕор ордукка киирэн биэрдэ: Күнэ өлбөөрдө, Өлүү айаҕын өҥөйдө, Көрдөрбүтүнэн туран, Көстө иэдэйдэ. С. Данилов
Өстөөх тыылыгар тахса сылдьаммыт Өлүү айаҕын өҥөйөн туран, Сиэхсит фашистан өһү аахсаммыт, Кырыы сиринэн төннөн испиппит. И. Егоров. Өлүү киэнэ дүбдүргэнэ, сах киэнэ быһылаана фольк. — иэдээннээх ыксал, тиэтэл. ☉ Окаянная суматоха, дьявольская сумятица. Өлүү өллөйдөөх, алдьархай абыраллаах — куһаҕан да үчүгэйдээх буолар. ☉ соотв. нет худа без добра. Өлүү-сүтүү көтөллөнөн — дьон элбэхтик ыалдьар, өлөр ыарыытын аҕалан, тарҕатан. ☉ Неся смерть, гибель, болезни (эпидемию, моровое поветрие). Улуу дьыл оҕуһа, Дьаҥ-дьаһах таһаҕастанан, өлүү-сүтүү көтөллөнөн Көмүскүүр күнүҥ дьонун Күһүҥҥүттэн ыла күл-көмөр гынар буоллуҥ… Өксөкүлээх Өлөксөй. Ыт өлүүтүгэр өлө сыспык- кын — туох да солуута суохха өлө сыспыккын. ☉ Чуть не пропал из-за сущего пустяка
Дьэ кырдьык, ыт өлүүтүгэр өлө сыспыккын, көрөн туран бу маннык дириҥ хаспахха киириэҥ суох этэ, арыый мэччэркэй соҕуска сытыаҥ этэ. Т. Сметанин
◊ Өлүү дьирибинэй балык миф., фольк. — олоҥхоҕо баар Уот Кудулу байҕалҕа, өлүү уутугар да сылдьар кыахтаах балык. ☉ Мифическая рыба, имеющая способность плавать в Гибельном огненном море или в мёртвой воде (в олонхо)
Ытык Хахайдаан Өлүү дьирибинэй балык буолан [байҕал] Өһөхтөөх дьэбэрэтин Үс күөс быстыҥа холобурдаах Үлтү сырбайан сылдьан …… Көрдүү сатаата. П. Ойуунускай. Өлүү уута фольк. — олоҥхоҕо баар тыынар тыыннаах тулуйбат, бэл сымара таас үлтү барар уута. Арай Ньургун Боотур, Мүлдьү Бөҕө курдук орто дойду улуу бухатыырдара тимир сордоҥ балык буолан сөтүөлүөхтэрин сөп. ☉ Мёртвая вода (в олонхо)
Өлүү уута өрө түллүүтүгэр уҥуоргу очуос таас хайа үрдүгэр сордоҥ балык «лас» гына түстэ да, киһи киһинэн буола түстэ. Ньургун Боотур
Аҥаар өттүгэр арҕахтаах эһэ кэтэҕэр Өлөр өлүү уута Өлбөөдүйэ көҕөрөн көстүөҕэ. П. Ойуунускай. Өлүү чөркөчүөк төрдө фольк. — олоҥхоҕо Аллараа дойдуга саамай күүстээх абааһылар олорор сирдэрэ. ☉ Обиталище самых сильных абаасы Нижнего мира (в олонхо)
Хараҕым кырыытынан өлүү Чөркөчүөх төрдүнэн өҥөйөн көрдүм. П. Ойуунускай
ср. тат. үлем ‘смерть’
II
аат.
1. Түҥэтиигэ кимиэхэ, туохха эмэ тиксэр туох эмэ сороҕо. ☉ Часть, доля, достающаяся кому-л. при дележе
Бандьыыттар күөрэйдэхтэринэ, быйыл сайын Аймаан кытылыттан икки өлүү сири ылбыппыт эмиэ иэстэниэ. Эрилик Эристиин
«Бэҕэһээ тойонум аах эт сиэбиттэрэ, онтон ити өлүүбүн аҕаллым», — диэтэ Байбал. Күндэ
2. мат. Биир чыыһыланы атыҥҥа түҥэтииттэн ылыллар чыыһыла. ☉ Частное
Түҥэтииттэн тахсар чыыһыланы өлүү диэн ааттанар. ШИН А
◊ Өлүү ыйааһын физ. – биир кубическай сэнтимиэтир бэссэстибэ кыраамынан ыйааһына. ☉ Удельный вес
Тоҕо тимирбэт? Туустаах буолан дуу өлүү ыйааһына ньулуун уутааҕар ордук ыарахан. И. Данилов
1963 сыллаахха тохсунньу алта күнүгэр кэнники түөрт сыл устатыгар үлэҕэ киллэриллибит бырамыысыланнас сүрүн пуондаларын өлүү ыйааһыннара түөрт уон икки бырыһыан буолуоҕа. «Кыым»
ср. алт. үлү, др.-тюрк. үлүг ‘доля, часть’

сыһыан холб.
1. Бу түбэлтэҕэ ким-туох эмэ хайааһына куһаҕаҥҥа анаабыт, кыһайбыт курдук тоҕооспутун сөбүлээбэт санааны бэлиэтиири көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательную эмоцию говорящего по поводу действия кого-чего-л., совершённого в данной обстановке (к несчастью, как назло)
Бу иһэрин, өлүү түбэлтэлээх, Түүлээх Уллуҥах көрдө. Суорун Омоллоон
Онуоха, өлүү түбэлтэлээх, Манчаары саһан сытар сириттэн эмискэ турбут. «ХС»
Сатахха, өлүү түбэлтэлээх, бэйэм ыалдьан хааллым. «Чолбон»
Өлүү болдьохтоох, ол түүн торҕоннообут бөрөлөр икки табатын сиэн кэбиспиттэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Ханнык эмэ хайааһын көннөрү түбэлтэ курдук тоҕооһорун бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Характеризует высказываемую мысль как простое совпадение, как явление, произошедшее случайно (как раз в этот момент, к сожалению). Ахтыһарбытын аҕай кытта, киһибит өлүү болдьохтоох, бу киирэн кэллэ
□ Кыһалҕа алҕаан бүтээтин кытта, өлүү түбэлтэлээх, лоскуй былыттан дохсун толон курулаата. И. Гоголев
Өлүү түбэлтэлээх, Уйбаан аҕата Томторук оҕонньор, эмиэ киһи этим буолан, бу мунньахха кэлэн умса түһэн олорор. Эрилик Эристиин

өлүү болдьохтоох

– муҥ да буолар эбит диэн курдук (көр муҥ)
Өлүү эбит доҕор. Сүгүн олорпот киһи үөскээтэҕэ. Болот Боотур

аат.
1. Кимиэхэ эмэ тиксибит баай-дуол, тиксибит ирээт. ☉ Доставшаяся часть, доля наследства
Өлүүгүн-чааскын харай, сүөһүлэргин дьаһай. Болот Боотур
Суордар уол туһаҕын тыыппаттар. «Бэйи, билигин кинини буулаамыахха, булка абылаттын, киниттэн кэнники син биир өлүүбүтүн-чааспытын ылыахпыт», — диэн хаһаана саныыллар быһыылаах. «ХС»
2. Киһи анала, ыйааҕа. ☉ Доля, участь, судьба человека
Өлүүҥ-чааһыҥ баар буолуо, эн урукку да ойоххун, үчүгэй аҕай дьахтары, араараары гынаҕын ээ. Эрилик Эристиин
Кини биир саха өлүүтүгэр-чааһыгар тиксиэхтээх, күчүмэҕэйдэри көрсүбүт, өлөр-өлүүнү үгүстэ өҥөйбүт бэйэтэ, хата, баттаҕа маҥхайа, сэбэрэтэ хамсаан көрө илик. Ф. Софронов
«Иккиэйэх киһи өлүүтэ-чааһа, дьоло кыракый, кэмчи буоллаҕа…» – диэн быһаарда Пётр уонна сүлэ олорор кырсатын оргууй сыҕарыччы аста. А. Сыромятникова

аат. Иэдээн, алдьархай, күнтэн сүтүү. ☉ Несчастье, погибель
Эрэй-өлүү мөккүөрүгэр Этиллэн кэлбиттэр, Дойду, норуот иһин күрсэр Буойун сэрииһиттэр! А. Абаҕыыныскай
Биир эрэйгэ-өлүүгэ сылдьар дьоннор бары да оннук буолаллар эбит. С. Никифоров