Якутские буквы:

Якутский → Русский

бөлүөх

бөлүөх хаан сгусток крови.

бөлүөх=

1) скучиваться, скапливаться (напр. о скоте, рыбе); толпиться (о людях); сүөһү барыта күлүккэ бөлүөхпүт весь скот скучился в тени; 2) свёртываться, сгущаться (напр. о крови); бөлүөхпүт хаан свернувшаяся кровь.

Якутский → Якутский

бөлүөх

I
туохт.
1. Хойдон, туохха эмэ сыстан олорон хаал (хол., хааны этиллэр). Образовывать сгусток (сгустки), запекаться (напр., о крови)
Тыый да, хаан! Илиим бүтүннүү хаан! Сиэхтиин хаан! Бөлүөхпүт! Суорун Омоллоон
Хараҥа муннуктан үөҕэ, Хаахтыы, кыр өстөөх кыҥыыра: Хааммыт хаарга бөлүөҕэрэ, Халлаан сулуһунан ытыыра. «ХС»
2. поэт. Тарҕаммакка тохтоон, ордук хойун, чиҥээ (хол., буруону этэргэ) эбэтэр чуумпуран хойдубукка дылы буолан көһүн (хол., ууну, салгыны этэргэ). Сгущаться, уплотняться еще больше, не рассеиваясь (напр., о дыме, тумане) или казаться сгустившимся от затишья, покоя (напр., о воде, воздухе)
Киэһээҥҥи хойдубут салгыҥҥа хойуу күөх буруо быһытталанан тахсан баран, тарҕаммакка, бөлүөҕэн олорон хаалар. В. Яковлев
Днепрбит улуу холкутун ылан сыыйылла сытта. Сарсыарданан туман бөлүөхтэ, Днепри үллүйэ. Баал Хабырыыс
Бөлүөхпүт, хойдубут далайы Эрдиилэр быһыта баттыыллар. Уу кырсын таарыйбат-таарыйа Иһэллэр эрчимнээх мас тыылар. Л. Попов
3. Биир сиргэ мустан, арахсыспакка, тохтоон тур, сырыт. Сосредоточиваться, скапливаться в одном месте (о множестве кого-л.)
Байҕалга түһэр угут өрүстэр төрдүлэригэр ыам балыга бөлүөҕэр уонна ыыр сирдэригэр өрүһү өрө сыыйан тахса. И. Данилов
Унаар-мэнээр алааска Уран-муостаах үөрдүһэр, Сытар оттоох сыһыыга Сыспай сиэллээх бөлүөҕэр. И. Эртюков
Биир киһи, тула көтө сылдьан, наар хаартыскаҕа түһэрэрэ. Биирдэ бары, тайах муоһун тула бөлүөҕэн, оҕонньору ортолоругар уктан туран, түспүттэрэ. В. Яковлев. Тэҥн. бөлүөҕүс
II
1. аат.
1. Туох эмэ убаҕас (хол., хаан) хойдон бөлүөхсүбүтэ. Комок сгустившейся жидкости (напр., крови), сгусток
[Бойуот] хаана ононманан дэлби саккыраан этэрбэһин толорон, тобуга токуҥнаатаҕын аайы хаарга торбос быарын саҕа бөлүөхтэри бөлбөл сүөкэтэлиир буолар. Р. Кулаковскай
Чэй эрэ, ноко! Айаххын атан кулу эрэ! Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэ дойдуттан, Өлүү уутун үс күлэр күлүгүн анныттан Көтөҕөн-сүгэн таһаарбытым Хаардаах бугул саҕа өһөх хаан бөлүөҕү. Ньургун Боотур
2. кэпс. Туох эмэ (хол., балык) хойуутук мустан бөлүөхсүбүтэ. Плотное скопление кого-л. (напр., рыбы) в одном месте
Күөл кытыытын мууһун тоһута сынньан киирэн, били собо бөлүөҕүн, куйуурун оргууй аҕай аллара баттыы-баттыы, эмти баһан таһааран иһэр. Саха ост. II
2. даҕ. суолт.
1. Бөлүөхсүбүт, бөлүөх буолбут (үксүн хааны этиллэр). Сгустившийся в комок, превратившийся в сгусток (большей частью о крови). Бөлүөх хаан
Күөгэҥнэс бөлүөх хаан төбөлөөх киһини икки санныттан көтөхпүтүнэн Тогойкин кэннинэн хааман истэ. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Хойуутук мустан бөлүөхсүбүт, бөлүөхсэн сылдьар. Скопившийся в одном месте, представляющий скопище кого-л. (напр., о рыбе)
[Максим хараҕар] «Уобаластааҕы сэбиэт» хараҥа дьайыыларын бырачыастаан …… уулусса устун арыаллаабыт сүгэлээх-эрбиилээх бөлүөх дьоннор сирэйдэрэ-харахтара турбут, хара үлэһиттэр мөссүөннэрэ субу элэҥнээн көстөллөр. П. Филиппов


Еще переводы:

сгусток

сгусток (Русский → Якутский)

м. хоймох, бөлүөх, бөлөнөх; сгусток крови хаан бөлүөҕэ.

бөлүөхсүс=

бөлүөхсүс= (Якутский → Русский)

совм. от бөлүөх = 1; болуоссакка дьон бөҕө бөлүөхсүбүт на площади столпилось множество людей.

запечься

запечься (Русский → Якутский)

сов. 1. (о кушанье) хата бус, хала-хыйа бус; 2. (о крови) бөлүөх; 3. (пересохнуть) хатыр, хат; губы запеклись уостара хатыр-быттар.

ньиксиктээх

ньиксиктээх (Якутский → Якутский)

даҕ. Ньиксик сыттаах, аһыйбыт сиик сыттаах, куһаҕан сыттаах. Пахнущий плесенью, сыростью, затхлостью
Кырыска бөлүөхпүт Кыа хааҥҥа ымньанна. Ньиксиктээх, Кэҥсиктээх ыыспаны сыллаата. С. Васильев

бөл-бөл

бөл-бөл (Якутский → Якутский)

сыһ., кэпс. Хойуу бөдөҥ таммахтарынан, туох эмэ хойуунан бөдөҥбөдөҥнүк. Крупными каплями или большими порциями чего-л. густого (капать)
[Бойуот] хаана онон-манан дэлби саккыраан этэрбэһин толорон, тобуга токуҥнаатаҕын аайы хаарга торбос быарын саҕа бөлүөхтэри бөл-бөл сүөкэтэлиир буолла. Р. Кулаковскай

чаччыкы

чаччыкы (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Чаччыгыныар. Дрозд
Табысхаан көтөр-дайар, Чаччыкы таалалыыр, Бөчүгүрэс бөлүөҕэр, Улар ордууланар Сугуннаах маар ойоҕостоох. С. Зверев
Миронов сибирскэй чаччыкы диэн биһиги эргин суох көтөрү тутан мусуойга туттарда. «ББ»

арҕахтан

арҕахтан (Якутский → Якутский)

арҕахтаа диэнтэн бэй
туһ. Алта аппа айаҕар арҕахтананнар, үс үрэх төрдүгэр уйалананнар, кэлэри кэтэһэн, барары манаһан оһол уйата буолан олорбуттара. П. Ойуунускай
«Мин саныахпар, били атыыр эһэ Дьаҥхалаах сиһигэр арҕахтаммыта чахчы!» — диэтэ улахан уола Сэмэн. «ХС»
Саарба кыыл сырбайбыт, Лөкөй тайаҕа бөлүөхпүт, Адьырҕа эһэ арҕахтаммыт, Киһи-сүөһү сылдьыбатах Киҥкиниир киэҥ тайҕам! С. Зверев

төбүрэх

төбүрэх (Якутский → Якутский)

аат. Ханнык эмэ буһа турар убаҕас үрдүгэр көбөр, дагдайар хойуу күүгэн, бөлүөх. Пенка на поверхности какой-л. кипящей жидкости, накипь
Дьэҥкир арыы туруга — сымнаҕас, бытарыйа сылдьар, ууллаҕаһыгар дьэҥкир уонна ханнык да төбүрэҕэ суох буолуохтаах. СЕТ ҮА
Сыата суох эти тымныы ууга уган, хаппахтаан буһара уураллар. Оргуйдаҕына тута төбүрэҕин холбуйан кэбиһэллэр. ФВН ЭХК
ср. др.-тюрк. топрах ‘земля, прах, пыль’

балахай

балахай (Якутский → Якутский)

  1. аат. Киһи этигэр хаан турбута, хаан бөлүөхсүбүтэ (туох эмэ тастыҥ дьайыыттан). Синяк, кровоподтек на теле человека (от внешних воздействий)
    Көр эрэ! Хараҕа бу курдук күөх балахай буолан хаалбыта буолбат дуо? Эрилик Эристиин
  2. даҕ. суолт. Хаан бөлүөҕүн курдук хойдон көстөр. Темно-красный (как запекшаяся кровь)
    Уон дэгиэ тарбаҕынан хаахыр-хаахыр тарбанна, онтон ылан ытыһын көрбүтэ, ытыһа барыта хара балахай хаан буолан таҕыста. Саха фольк. Ол күн Аралы маҥан халлааҥҥа Хара балахай Ыас хара былыттар Өрүтэ сырсан үөмэхтэспиттэрэ. П. Тобуруокап. Тэҥн. балах, баламах
ылдьыын

ылдьыын (Якутский → Якутский)

аат., итэҕ. Христианскай итэҕэлинэн, таҥара күнэ — сахаларга бурдук ситэр, анды оҕото күөх дабыдал буолар кэмэ (атырдьах ыйын 2 күнэ). Христианский праздник: Ильин день (2 августа) — время созревания пшеницы, период линьки у птенцов турпанов. Ылдьыынтан бастакы хортуоппуйу сиэн барыахха сөп
Ылдьыын кэнниттэн собо бөлүөҕүнэн устуута, кытылга тиксиитэ саҕаланар. Хомус Уйбаан
Ылдьыын күнэ ааспытын кэннэ Чохоочулаах Моотор олорор күөллэригэр Иччилээххэ — ыттарын батыһыннара сылдьан сара кустаатылар. С. Маисов