Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бөртө

аат. Тыа бөрөтүгэр дэҥ баар буолар илин тыһын тобугун ааһа тахсар харата (оннук бөрө түүтүн кылаана барыта кытархайдыҥы эбэтэр харааран көстөр, онон тириитэ ордук күндү). ☉ Черная полоска на передних лапах до колен и выше у отдельных экземпляров таежных волков (у такого волка ость шерсти везде имеет красноватый или черный оттенок, благодаря чему мех особо ценится)
[Саха Саарын Тойон] Уордаах-киҥнээх Уол оҕотун ылан, Улуу бухатыыр буолан Үөһээ дойдуга үөрбэ оҥостон Үөмэлии оонньуоҕа диэн, Бөртөлөөх бөрө тириитигэр Бөрүйэ охсон кэбистэ. П. Ойуунускай
Бөрөттөн бөртөлөөх манна баар! Киистэртэн киргиллээх манна баар! Тайахтан талыыта манна баар! П. Тобуруокап
ср. тюрк. пөртү ‘бурый’, борт ‘со смешанной шерстью’, п.-монг. бөртө ‘серо-голубой, бурый’, бүртэ шоно ‘серый волк’

Еще переводы:

күндүргэт

күндүргэт (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ ордук сыаналааҕынан, дэҥҥэ көстөрүнэн аах. ☉ Воздавать должное кому-л., придавать чему-л. большое значение, ценить что-л. Эбэҥкилэр кииһи олус күндүргэтэн атыырын «атас», тыһытын «ньаадьы» диэн ааттыыллар
Я. Семенов. Биһиги бөртө диэн бөрө тыһын хара дьураатын ааттыыбыт уонна ити бөртөлөөх бөрөнү ордук күндүргэтэбит. Багдарыын Сүлбэ
Кымыс — бу саха былыргыттан күндүргэтэн иһэр аһа. ГМФ ССССС
2. Баартан тугу эмэ ойуччу тутан наадалааҕынан, ордугунан аах; тугу эмэ дууһаҕар, сүрэххэр чугаһата тутан харыстаа. ☉ Отдавать предпочтение чему-л.; особо ценить что-л., дорожить чем-л.
Куорат дьоно сиэдэрэй оҥоһуулаах удьурхай уктаах быһаҕы олус күндүргэтэр эбиттэр. Болот Боотур
Биһиги төһө да кэнэммит иһин, үөрэҕи күн сырдыгынааҕар ордук күндүргэтэбит. И. Данилов
Ким мас суханы сир хоруппут эбэтэр ыар табыыканан буор табыйбыт, ол хас биирдии ыстыы лэппиэскэни ордук күндүргэтэ көрөр. С. Федотов

ымсыы

ымсыы (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. 1. Тугу эмэ ылан туһанарга, туттарга олус баҕалаах; иҥсэлээх, харам. ☉ Стремящийся к наживе, корыстолюбивый, жадный
Манна ханна эрэ ааттаах ымсыы, кэччэгэй Дьэкиим кинээс диэн түүлээх ытыс олорор дииллэр. Н. Заболоцкай
Андрей Бүттүүйэби кытта кэпсэттэҕин ахсын бу киһи ычата кыратын, ымсыытын, бэйэтигэр туһалаахха сирэйэ-хараҕа суох түсүһэрин билэн иһэр. М. Ефимов
Ымсыы ытырым лэппиэскэтин Иэстээн суолгар ытыаҕа, Ыкса ыалыгар түптэтин Киитин атыылыы сатыаҕа. Айталын
2. Атын киһи киэнин ордук үчүгэй дии саныыр, ордугумсах. ☉ Полный зависти, завистливый, алчный
Даарыйа эмээхсин ордук ымсыы, ыар санаалаах уонна уохтаах-кылыннаах хотун. Н. Түгүнүүрэп
Ордугумсах, ымсыы киһи бэйэтин сорунан уонна атын киһи дьолунан дьоло суох. ЭБЭДьА
Ким этиэҕэй: Сальери Ымсыы, чиччик киһи этэ диэн? А. Пушкин (тылб.)
2. аат суолт.
1. Тугу эмэ ылан туһанар эрэ туһугар үлүһүйүү; иҥсэ, харам санаа. ☉ Стремление к личной выгоде, наживе, жадность, алчность
Хара суруксут бэрик ыларын таптыырын, үпкэхарчыга ымсыытын бэркэ билэр. И. Гоголев
Ымсыы ытыһа туолбат — Харам хараҕа хаммат. Ахсаана Сонтуой
Булт кэмигэр, ордук үллэстиигэ, сорох дьон иҥсэлэрэ, ымсыылара батарбакка таска тахсааччы. ТМ ДК
2. Атын киһи табылларыттан, этэҥҥэ буоларыттан абаланыы, ордугурҕааһын. ☉ Чувство досады, вызванное благополучием, успехом другого, зависть
Иирсээннэрин төрүөтэ — ымсыы, ордук санаһыы, бэрт былдьаһыы буолбута. Далан
«Ымсыы, күнүү — эҥкилэ да суохха эбир түһэрэр куһаҕан санаалар, — диэтэ Бөртө, сорохтор кистэлэҥ санааларын өтө көрбүт курдук. — Хаһан да онуоха бас бэриммэт буолуҥ». Н. Лугинов
[Балбаара:] Ити сааспытыгар муҥнанан-муҥнанан булбут биир кунаммытын улаатыннардым, ол ымсыытыгар [Быыпсай Сүөдэр] иҥсэрэн үөнэ хамсаан эрэр. Эрилик Эристиин
♦ Ыт курдук иҥсэлээх (ымсыы) көр ыт II. Ыт курдук ымсыы киһи туохха эрэ ымсыыран тугу эрэ тула чэччийдэ
ср. туркм. ымтылмак ‘ждать угощения, жадно смотреть кому-л. в рот; настойчиво желать, добиваться чего-л., стремиться к чему-л.’