прил. вена, күөх тымыр; венозная кровь вена хаана.

уст. вена; сүрэх нохтото аорта.

холбуу тыллар бастакы чаастара, суолтатынан туох эмэ иһигэр баары эбэтэр буолары көрдөрөр, хол. внутривенный вена иһинээҕи, вена иһигэр; внутрисоюзный союз иһинэн, ис союзнай.

ж. 1. (по гл. закупорить) бүөлээһин; 2. (по гл. закупориться) бүөлэнии, баал-лыы; закупорка вен мед. вена бүөлэниитэ.

жила, кровеносный сосуд; хорук тымыр сонная артерия; тыҥа тымыра лёгочная артерия; үөс тымыр вена; сүрэх тымырдара сердечные сосуды.

даҕ., кэпс. Туох да уратыта суох, көннөрү; барбах, мөлтөх. ☉ Ничем не примечательный, заурядный; посредственный, серый
Вена университетыгар философияны үөрэтэр амакый профессор Эрнест Мах диэн биир оннук үөрэх-сайдыы өстөөҕүн (обскурант) куолулааһынын ылан көрүөҕүҥ. В. Ленин (тылб.)

аат., эргэр. Сүрэх хайырҕаһа, сүрэхтэн тахсар хаан сүүрэр үөс тымырдара. ☉ Вена, аорта
Нохтолоох сүрэҕи м долгутан таптыам эрэ диэбэт этим. А. Софронов. Онуоха Ньургун Боотур Алып-Хара үөһүн сүрэхтэри-быардары көтүрү тардан таһаарар, уонна Туйаарыма Куо кута — үрүҥ көмүс чопчуну сүрэҕин нохтотугар сылдьарын хайа быһан ылан, хонноҕун анныгар уктан кэбиһэр. Суорун Омоллоон
Ол Серго көҥүлгэ ыҥырар саҥатын Нохтолоох сүрэхтиин долгуйан истэрбит. С. Васильев
♦ Нохтолоох (тойон) сүрэх фольк. — норуот айымньытыгар сүрэҕи хоһуйар халбаҥнаабат эпитет. ☉ Постоянный эпитет сердца как жизненно важного орга на
Нохтолоох тойон сүрэҕэ Долгуйуоҕар диэри үөрдэ. Эллэй
Кини нохтолоох сүрэҕэ т о л у г у р у у м ө х с ө р ү н т у һ у н а н ыллыы-туойа иһэр. Амма Аччыгыйа
Ол хатыҥ чараҥҥа эн Туйаарыма Куону көрсүбүтүҥ, Нохтолоох тойон сүрэххинэн Үс түһүмэхтээн сүгүрүйбүтүҥ. Н. Босиков
ср. монг. ногт, алт. нокто ‘недоуздок’, уйг. нохта ‘повод, недоуздок’

аат., анат.
1. Синньигэс туруупкаҕа маарынныыр тыынар тыыннаах этигэр хаан эргийэр уоргана. ☉ Кровеносный сосуд, артерия, вена
Тэбэр сүрэхтээх, тардар тымырдаах, оонньуур хааннаах киһи (өс ном.). Эһэтин тэһии хаана сиэнин тымырыгар тыгыалыыра онно биллэн ааспыта. И. Гоголев
Хаан сүүрэр систиэмэтэ хаан тымырдарыттан — синньигэс туруупкалартан — үөскүүр, олор устун кыһыл өҥнөөх убаҕас — хаан сүүрэр. ББЕ З
2. Сүүрүктээх кыра уу, үрүччэ. ☉ Ручей, ручеёк
Улуу үрэхтэр иччилэрэ Хотун эбэлэрим! Үккүрүүр үрүйэлэргит, Тыккырыыр тымырдаргыт, Сыккырыыр салааларгыт …… бастарыттан Айа-кэрдэ, ыыта-кыйдыы олоруҥ! Өксөкүлээх Өлөксөй
Улуу быйаҥ уолбат улуу тымыра мөлүйүөнтэн мөлүйүөн тыынар тыыннааҕы утаҕын ханнара, өлбөт мэҥэ уутун кэриэтэ тыын уга, уһаты түһэн сытаахтыыр. Суорун Омоллоон
Кыракый аппаларынан, синньигэс силээннэринэн, бэл дулҕалаах сүлбэлэринэн уу тыккырас тымырдара тыгыаластылар. И. Сосин
3. Үүнээйилэр сэбирдэхтэригэр баар синньигэс дьураалар. ☉ Прожилки на листьях растений
Соҕотох хатыҥ да сэбирдэҕин ылан көр: ортотунан дьураа тымырдара сап-саһархай өҥнөөхтөр, ортото күп-күөх, эрбии тииһин курдук сарбынньахтара ап-араҕас лааҕынан сотуллубут. Н. Якутскай
[Уҥуохтаах отон] сэбирдэхтэрэ халыҥнар, тириитиҥилэр, килэкийдэр, төрдүлэрин диэки суптуйан киирбит быһыылаахтар, көбүс-көнө бүүрүктээхтэр, тымырдара көстө сылдьаллар. МАА ССКОЭҮү
Сэбирдэх устун тымырдар бараллар, онно көҥдөй тымырдар уонна сиидэ курдук туруупкалар бааллар. ҮСАКИ
5. 4. көсп., поэт. Олох үлүскэннээх үөһэ, киинэ. ☉ Сердцевина, средоточие жизни
Олох тымырын боппуттара, Оҕо хаанын тохпуттара. Т. Сметанин
[Суруйааччы] бүгүҥҥү кэм тыгыалас тымырын таба тайаннаҕына, атыттары үтүктүбэккэ бэйэтэ сонун суолун тобулуннаҕына — оччоҕо кини кириитиктэр үтүө баҕарыыларын …… кэтэһиэн сөптөөх. «ХС»
Дьиҥэр, даҕаны олох сүрүн тымыра итиннэ [үлэҕэ] сытар. «Кыым»
♦ Тымырын баттаа, тыынын иһиллээ (тыҥыраҕын хастаа) — кими эмэ өлөр. ☉ Убивать кого-л.
Харыһыктаах хаанын тохпуккун, Сип-сибилигин сиһиҥ үөһүн Силбиктээх илиибинэн быһа харбааммын Тымыргын баттыаҕым, Тыыҥҥын иһиллиэҕим. П. Ойуунускай
Дьэ, хайа түргэнинэн, бу Айаал ороспуонньугу …… тутан аҕала охсуҥ, тириитин тэнитиэхпин, тыынын иһиллиэхпин, тымырын баттыахпын. Суорун Омоллоон
[Кылыһы] Тыҥырахтаах аймаҕын Тыынын иһиллииргэ, Тымырын баттыырга Наада буолуо диэн, Нарылааннамчылаан, Тыһы кыл курдук Тыргылсытыы кылааннаабытым. С. Васильев
◊ Сир тымыра — дьүүктэ. ☉ Ключ, родник, источник
Аһара суһаллык аһыйбатын диэн сир тымырын тымныы уутун кымыска холбуу куталлара. ЩМФ ККЭБС
Сир аннынааҕы уу сир үрдүгэр тахсар сирин дьүүктэ эбэтэр сир тымыра диэн ааттыыллар. МЛФ АҮө
[Нехлюдов] ып-ыраас тымныы сир тымырын уутун аҕала охсон биэрэн баран, бааһынайдар мунньустан эрэллэрин биллэрдэ. Л. Толстой (тылб.). Тымыр тэбиитэ — сүрэх тэбиититтэн тымыр эркиннэрэ биир тэҥник хамсыыллара (бэгэччэк үөһэ өттүнэн бигээтэххэ биллэр). ☉ Сердцебиение, пульс
[Быраас] киһи аайы тохтоон, тымырдарын тэбиитин бэрэбиэркэлиир, туруктарын ыйыталаһар. Н. Лугинов
Тымырыҥ тэбиитэ түргэн. Окко сытан уоскуйа түһэн ыл. КИ АДББ
Тымырдар эркиннэрэ түллэҥнээн кумуллар, ол тымыр тэбиитэ (пульс) диэн ааттанар. СИиТ. Үөс тымыр — 1) ыраас хааны эккэ-хааҥҥа тарҕатар сүрүн тымыр. ☉ Аорта
Икки ыта абааһы уолун икки атаҕын үөс тымырын быһыта тыытан, көхсүн хаанын көҥү сүөкээн кыайаллар-хотоллор. Саха ост. I
Хабарҕабын да, үөс тымырбын да, хата, таарыйбата. Күрүлгэн; 2) туох эмэ саамай үөһэ, киинэ. ☉ Сердцевина, средоточие чего-л.
Ок-сиэ, туос ала — Туус кубалаҥ хайалар, Күн, ый таптала — Уот чаҕылы хайалар! Киэҥ сир сүрэҕин Үөс тымыра эһигиэ? БАИ Х
Бааннар, биллэрин курдук, билиҥҥи хаһаайыстыбаннай олох кииннэрэ, норуот хаһаайыстыбатын — капиталистическай систиэмэтин бүтүннүүтүн үөс тымырдара. В. Ленин (тылб.). Хорук тымыр — 1) сүрэхтэн хааны атын уорганнарга тарҕатар тымыр. ☉ Сонная артерия
Хорук тымыр хаана Хоройо тэппитин курдук, [буруо] Хоройо үүммүт эбит. П. Ойуунускай
[Луохтуур (Куола илиитин хорук тымырын баттаан баран):] Хаһан утуйбутай? А. Софронов
Киит иһин устун барар хорук тымырын хаана аҕыс-тоҕус туонаҕа чуга-һыыр. ДьДьДь; 2) саамай үөс, киин сиргэ сытар (хол., суол, өрүс). ☉ Что-л., находящееся в центре, пролегающее по самому центру какой-л. страны, местности (напр., дорога)
Саха норуотун кэтит кэскилин, тэбэр сүрэҕин ииппит, хорук тымыра буолбут өрүс диэн ааттыахтарын да ааттыыллар эбит. П. Ойуунускай
Москва хорук тымыра Буолуоҕун буолбут уулусса, Эппэҥнии, тыына-тыбыыра Турар түүнү, күнү көрсө. И. Эртюков
Дойдум хорук тымыра Москва өрүс эбит, Кылбаһыйар ыраас уута Күн сылааһын иҥэрбит. И. Артамонов
ср. др.-тюрк., тюрк. тамар, тамыр, тамур, томур ‘кровеносный сосуд’

I
даҕ.
1. Сырдык халлаан өҥө өҥнөөх. ☉ Голубой, как светлое небо
Күөх халлааҥҥа көтөн тырыбынаан тахсан, көстүбэт үрдүккэ тимирэн, ыллаан дьырылатар. М. Доҕордуурап
«Что? Матрена, какая Матрена?» — диир Гурьянов, күөх харахтарынан мичээрдиир. Т. Сметанин
△ Хараҥа халлаан өҥө өҥнөөх. ☉ Синий
Күлүмнүү көтөр Күөх төлөн түспүт. Күннүк Уурастыырап
Муоралары уонна акыйааннары каартаҕа күөх өҥүнэн көрдөрөллөр. КЗА АҮө
2. Саҥа үүммүт от, мутукча өҥө өҥнөөх. ☉ Зеленый, как только что выросшая трава, как хвоя распустившейся лиственницы
Сыһыы саҕатыгар күөх от сыта халыйар. С. Данилов
Саха сирин үрүҥ көмүһүнэн кыыдамныыр, тыала суох тымныы кыһына, Саха сирин мутукчата-сибэккитэ муҥутуур күннээх күөх сайына — ити барыта, барыта күндү. Т. Сметанин
Экскурсиялаабыт сирдэрбитигэр биир даҕаны күөл, чээл күөх хонуу диэн көстүбэт. «ХС»
♦ Күөх албын — кыбыстар, саатар диэни билбэт, сирэйэ-хараҕа суох албыннааччы. ☉ Наглый лгун, обманщик, мошенник
Эһиги күөх албыннаргыт. Харчыбын төннөрүҥ! Амма Аччыгыйа
Күөх албын, маны ас диэн атыылыыгын дуо? Ыкка биэрдэххэ, ыт даҕаны чугаһыа суоҕа. Н. Якутскай
Хайа, миигин истэргэр маннык олоруохпут дуо? Күөх албыныҥ, искэр адьас да аанньа ахтыбаккын. «ХС». Күөх ис үөхс. — дьадаҥы дьону көлөһүннээччи, баай киһи. ☉ Мироед
Аны биһигини баайдар, күөх истэр ол аайы үтүрүйүөхтэрэ-хабырыйыахтара суоҕа. В. Протодьяконов
Абааһы аһаабыт сириттэн арахсыбат. Эн даҕаны, күөх ис, быыпсай кулуба эмсэхтээбит оҕото, киниттэн арахсыаҥ дуо? С. Ефремов. Күөх киһиргэс — олус киһиргэс киһи. ☉ Очень хвастливый человек, большой хвастун, самохвал
Күн аайы оҕолоро Көппөйбүттэрин тухары Күтүр акаары, Күөх киһиргэс, Саллайбыттарын тухары Салаҥ акаары, Саата суох киһиргэс Буолаллар даа эбит. П. Ойуунускай. Күөх көппө — үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй, бездельник
Өйдөөҥ, сэбиэскэй былаас сүрэҕэ суохтары, күөх көппөлөрү сөбүлээбэт, босхо аһаппат. Болот Боотур
«Күөх көппө» диэн тыл сүрэҕэ суохтарга иҥэриллэр уопсай аат буолбута. Суорун Омоллоон
Үлэлээбэккин, луодургун, күөх көппөҕүн дии-дии аны киһини сордообот буол. М. Доҕордуурап. Күөх моҕой — арыгы. ☉ Алкоголь, спиртное
Арыгы көннөрү астан өстөөххө кубулуйар. Ол иһин даҕаны норуот «күөх моҕой» диэн ааты иҥэрбит эбит. ТХХ АС
Кэргэннии Иван уонна Анна Сенькиннар, иккиэн «күөх моҕойго» буулаппыттара, элбэх кэпсэтиигэ турбуттара. ТССКС
Дьон былыр-былыргыттан арыгыны «сатана хаана», «күөх моҕой» диэн ааттыыр. ППА ТЭД. Күөх оту тосту үктээбэт (киһи) — көрсүө, сытыары сымнаҕас (киһи). ☉ Смирный, мягкого характера (человек)
Нээстэр оҕонньор кыргыттара Балбаара, Маарыйа — күөх оту тосту үктээбэт барахсаттар. Бэс Дьарааһын
Махарах диэн барыларын убайдара, бэрт көрсүө, көнө, күөх оту тосту үктээбэт, дьиэ киһитэ эбит. Эрилик Эристиин
Биэрэ ийэтэ, көрдөххө күөх оту тосту үктээбэт сымнаҕас майгылаах курдук буолан баран, ис иһигэр киирдэххэ, улахан кырыктаах эмээхсин. НС ОК. Күөх сирэй үөхс. — олус куһаҕан, нэгэй киһи. ☉ Мразь, паршивец, негодяй
Өссө биирдэ саҥар эрэ, күөх сирэй! А. Софронов
Чэ, баҕаҥ хоту сиэбитиҥ, маҕалайыҥ туолбута, аны биһигини сиириҥ хаалла быһыылаах, күөх сирэй. Суорун Омоллоон. Күөх сүрэх — үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй
Хайдах харчыҥ суоҕуй? Үлэлиэххэ наада, күөх сүрэх! Софр. Данилов
«Кыбыстыбаккын ээ, күөх сүрэх! Маннык көлөдүйбүт көрүҥнээх эрээригин», — диэт кыыс өтөрүбатары көрдө. Н. Абыйчанин
Күөх сүрэхтэргит, сайыны быһа олороҕут, күүлэйдиигит, тыа быыһыттан илиигитинэн да үргээтэххитинэ, икки ынаҕы иитиэ этигит. МНН. Күөх уйан — 1) наһаа сымнаҕас, хатарыллыбатах (тимири этэргэ). ☉ Очень мягкий, незакаленный (о металле)
Ээ, чочулаабыт да иһин сытыы буолбат сэп, адьас күөх уйан баҕайы. Суорун Омоллоон; 2) наһаа уйаҕас, аһынымтыа. ☉ Очень чувствительный, слезливый
Баһыыба, Ида… Кырдьан истэҕим аайы күөх уйан буолан иһэбин ээ. Е. Неймохов. Күөххэ көттө — ким-туох эмэ хааччаҕыттан таҕыста, көҥүл барда. ☉ Стал независимым, вольным
Алыс даҕаны санаарҕаан эрэй бөҕөнү көрдүм ээ, дьэ күөххэ көттөҕүм! Н. Лугинов
Күөххэ көттө, көҥүл барда. АЕ СТ. Күөххэ үктэннэ — кыһыны туораан, сайыҥҥа тиийдэ. ☉ Благополучно перезимовав, дожить до лета
Ааспыт сайын сүөһүбүтүн нэһиилэ этэҥҥэ, күөххэ үктэннэрбиппит. С. Никифоров
«Лиза, — диэтэ биригэдьиир кэмниэ-кэнэҕэс, — эн ньирэйдэриҥ бу пиэрмэҕэ кыстаан күөххэ үктэннэхтэринэ табыллар». С. Федотов
Мантан саас биир да сүөһүнү энчирэппэккэ барыларын үчүгэйдик төлөһүтэн күөххэ үктэннэрэр баҕалаахпыт. «Кыым»
◊ Дабархайдаах күөх — от чулуу суорда (аан бастакы хотуур ото). ☉ Лучший сорт сена (самой первой косы). Дьэҥкир күөх — сырдык күөх (от). ☉ Светло-зеленый (о сене)
Күөх баламах көр баламах. Кини кымньыыта таарыйбыт сиринэн таба этэ күөх баламах, хаан чэлкэх буолан тахсар. Болот Боотур
Кыра уол илиилэрэ, атахтара, ону таһынан моонньо эмиэ бүтүннүү күөх баламах. ПН ДЫ. Күөх биэдэмэс эргэр. — өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кэмҥэ хас биирдии дьиэ кэргэн оттуур сирэ ыйыллыбыт докумуона, сир биэдэмэһэ. ☉ В дореволюционной Якутии: документ, в котором зарегистрированы закрепленные за каждым семейством покосные угодья, поземельная ведомость
Мин аҕам саҕана күөх биэдэмэс диэн баара. П. Ойуунускай
Лоп курдук биэс уон сыл буолла буор түҥэтик олоҕурбута, күөх биэдэмэс туругурбута, саарба, саһыл күрүөлэрэ үөскээбиттэрэ. Суорун Омоллоон. Күөх бороҥ — сылгы дьүһүнүн арааһа: нуолур түүтэ үрүҥ, кылаан түүтүн төбөтө көҕөрөн көстөр, хара түү булкаастаах, атахтарын сэбэрэтэ бороҥ түүлээх. ☉ Темно-сивый (о масти лошади). Күөх буулуур (сылгы) — көҕөрүмтүйэн көстөр толбоннордоох бороҥ дьүһүннээх. ☉ Чалый, с голубоватыми вкраплениями (о масти лошади)
Күөх далай көр далай II. Көй салгыҥҥа күөрэгэй ыллаабытын, күөх далайга күөнэх оонньообутун кэриэтэ буолла. Амма Аччыгыйа
Эйиэхэ баҕас …… бэйэм тыабыттан лабааны даҕаны булгу туттарыам суоҕа, күөх далайбыттан дьөрү биир даҕаны баҕаны туора уоптарыам суоҕа. Суорун Омоллоон
Быһыыта, тойонноох кулут иччилэрин күөх далайга күөлэһийтэлээн кэбиһэн баран, тыылара киэҥ Байкал кэтит мындаатыгар дьаарбайа бараары гыммыт быһыылаах. Эрилик Эристиин. Күөх көҕөччөр көр көҕөччөр
1.
Көҕөччөр сылгыны араастаан дьүһүннүүллэр. Ордук элбэхтик маннык өҥнөөччүлэр: хара көҕөччөр, күөх көҕөччөр, сырдык көҕөччөр толбонноох көҕөччөр, им көҕөччөр, тимир көҕөччөр, көҕөн көҕөччөр, чуоҕур көҕөччөр. ОМГ ЭСС. Күөх кырса — көҕөрүмтүйэр өҥнөөх күндү түүлээх полярнай эргимтэ кырсата. ☉ Голубой песец
Сопхуос сүрүн дьарыга: табаны уонна күөх кырсаны иитии, балыктааһын, кыыл кырсалары бултааһын. Н. Якутскай
«Усуйаана» сопхуос күөх кырсаны иитэр пиэрмэтэ 1955 сыллаахха тэриллибитэ. АВЛ ГСФ. Күөх маасса — куурдуллубакка эрэ күөхтүү сиилэскэ, сенажка угуллар от, бурдук. ☉ Зеленая масса
Саҥа сиилэстэнэр күөх маассаны түргэнник уган бүтэрии үчүгэй сиилэһи ылыы биир суол дьоһуннаах усулуобуйатынан буолар. САС
Бириэмэтигэр оҕустаран ылбатахха аҕыйах хонук иһигэр күөх маасса кууран соломоҕо кубулуйар. ЛИК СОТҮҮүТ. Күөх маҥан халлаан — былыта суох олус ыраас халлаан. ☉ Чистое, безоблачное синее небо
Бу көстөр күөх маҥан халлаан үрүт өттүгэр олорор …… үүт күөл олохтоох, үүт аас бэйэлээх, үкэр куйаас тыыннаах Үрүҥ Аар тойон, Үрүҥ Арылы хотун диэн бааллар. Саха фольк. «Мин даҕаны төрүт удьуор харылы киһи этим», — инньэ диирин кытта, көстөр күөх маҥан халлаан үрүт өттүн диэкиттэн бэрт сүрдээх кынат куугунаан түстэ. Ньургун Боотур. Күөх олордуу — маһы түөрэн аҕалан маһа суох сиргэ олордуу. ☉ Зеленые насаждения
Атмосфера ыраас буолуутун харыстааһыҥҥа күөх олордуулар улахан оруоллаахтар. САИ ССРС ФГ
Киин куорат биир олохтооҕор икки сүүс сүүрбэ кыбадыраатынай миэтэрэ күөх олордуу тиксэр. «Кыым». Күөх сах эргэр. — саас сир-дойду көҕөрбүт кэмэ. ☉ Весенняя пора, когда земля покрывается зеленью
Бу быйылгы күөх сах мунньаҕар кулуба тойоммут бэйэтинэн баар. Суорун Омоллоон. Күөх сирэм — саас бастаан үүммүт ситэ илик от; ньуолах от. ☉ Мягкая и шелковистая первая весенняя трава; трава-мурава
Тэлгэнэ сытар оппут минньигэс сыта киһи сүрэҕин-быарын көрбүтүнэн киирэр, сайыҥҥы күөх сирэми санатар. Н. Якутскай
Күөх сирэм чэлгийэр эриэккэс кэмигэр, Үтүө сир үөрээхтиир күнүгэр, Мин сытар кургааммар эдэр кыыс тахсыаҕа, кинигэ ааҕыаҕа, ыллыаҕа. Эллэй. Күөх сур — сылгы өҥүн арааһа: көҕөрүмтүйэ кытаран көстөр хара өҥ. ☉ Черный с красновато-голубым отливом (о масти лошади)
Сур сылгыны эмиэ араастык өҥнүүллэр: күтэр сур, бороҥ сур, саһыл сур, кумах сур, күөх сур. ОМГ ЭСС. Күөх таалай — хараҥа халлаан күөх. ☉ Темно-синий. Күөх толбон — күөх өҥ булкаастаах. ☉ Просинь. Күөх тымыр — үлэлээбит хаан сүрэххэ төттөрү барар тымыра. ☉ Вена. Илиитин күөх тымыра көстө сылдьар. Күөх урсун — туох эмэ көҕөрөн көстөр киэҥ нэлэмэн ньуура. ☉ Синева
Үөрүүлээх, үөскүүлээх Күн уотун күлүмэр, Күөх урсун күөнүгэр …… Төрөтөр төрүөххүт Төлкөтүн көрүөххүт, Уһун дьол үрдүгэр, Уоҕурар бэрдигэр Үүнүөххүт, үөскүөххүт. П. Ойуунускай
Ленин куоратын үрдүнэн Көтөбүн күөх урсун үөһүнэн Күн аннын диэки чугаһаан. Н. Тарабукин (тылб.)
Күөх үүнээйи көр күөх маасса. Сиилэһи угар дьаамаҕа эбэтэр траншеяҕа күөх үүнээйини угуу саамай эппиэттээх үлэлэртэн биирдэстэринэн буолар. САС. Күөх чэй — чэй биир көрүҥэ. ☉ Зеленый чай
[Лааппылаах киһи] нивхтэр мэлдьитин сиэбэт нуучча аһынан — килиэбинэн, хааһынан, күөх чэйинэн, куһуоччук саахарынан күндүлүүрэ. В. Санги (тылб.). Күөх эбириэн — сырдык күөх толбоннордоох. ☉ С голубым оттенком
Инньэ гынан Түөрэҥкэй ойуун күөх эбириэн борооскуну кэрэх тутунна. Күндэ
Алталаах-сэттэлээх күөх эбириэн атыыр оҕуһу өлөрөн, этин дэлби буһаран, айылгы бөҕөнү тардан, куолуларынан Мас Өнүкүй ойууну кыырдыбыттар. Эрилик Эристиин. Күөх экран — телевизор. ☉ Голубой экран, телевизор
Ааспыт үбүлүөйдээх сыл бүтэһик күннэриттэн Верхоянскай куоратыгар күөх экраны көрүү саҕаланна. «Кыым»
Утуйуон иннинэ бэрт кыратык күөх экраны көрдө. «ББ». Күөх элэмэс — сылгы өҥүн арааһа: уопсай өҥө бороҥ көстүүлээх буолан баран, ханан эрэ элэмэстээх. ☉ Серо-пегий, сивопегий (о масти лошади)
Күөх элэмэскэ күөх буулуур, күөх көҕөччөр дьүһүннэр киирсэллэр. ОМГ ЭСС. Күөх эриэн — сырдык өҥө көҕөрүмтүйэн көстөр эриэн. ☉ С голубизной, отливающий голубым. Күөх эриэн көстүүмнээх. От күөх — от өҥө күөх өҥнөөх. ☉ Зеленый цвет
Олус чаҕылхай от күөх уонна халлаан күөх өҥнөр алтан холбоһууларын араас көрүҥнэрэ буолуохтаахтар. ДНА СХБКК
[Уохта] саас эрдэ тыллар, сырдык от күөх сэбирдэхтэрдээх, тэтэркэйдиҥи маҥан сибэккилэрдээх. МАА ССЭҮү. Торҕо күөх — олус сырдык күөх. ☉ Яркая светлая зелень
Тайалҕаннаах тайҕам барахсан, Торҕо күөҕүнэн таҥынныҥ. Баал Хабырыыс
Биһиги түннүкпүтүнэн Өлүөнэ киэҥ иэнэ нэлэһийэн көстөр уонна илин быраан торҕо күөҕүнэн тунаарар. ЧМА СТСАКҮө. Халлаан күөх — сырдык халлаан өҥө күөх өҥнөөх. ☉ Голубой
Маҥхайан баран араҕастыйбыт баттаҕын халлаан күөх былаатынан мэччэччи бааммыт. М. Доҕордуурап
Ыйаастыгас соҕус хап-хара харахтаах, чорбоҕор кыра уостаах, халлаан күөх солко таҥастаах кыыс оҕо баар. «ХС»
[Федосья] аһыммыт оҕолуу, халлаан күөх ыраас хараҕынан одуулаһан олорон ыйытта. Л. Толстой (тылб.). Хампа күөх — хараҥа от күөх. ☉ Темно-зеленый
Хатас хаппыт кырдалыгар хампа күөҕү көрөбүн. Хантан кэлбитэ буолуоҕай. Дьиибэргиибин, сөҕөбүн. Эллэй
Үүнэр күммүт тахсыыта Үрүҥ көмүс аалыыта — Хаһыҥ түһэн туртайар, Хампа күөҕү хаарыйар. А. Абаҕыыныскай
Аны куһаҕан сири тумуннаҕа аатыран, хампа күөҕү тоҕута кэстэрэллэр, сир кырсын алдьатан көрүөхтэн түктэри оҥороллор. «Кыым». Чээлэй күөх — сып-сырдык от күөх. ☉ Яркозеленый
Салгыы аны Налбыһах Чээлэй күөх торбос отун Салаасканан аҕалан, Дьиэҕэ симэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Айаҥҥа туруубутугар чээлэй күөҕүнэн симэммит сайын барахсан ааһан, күһүн буолан эрэр. Н. Заболоцкай. Чэгиэн-чэбдик чээлэй күөх мутукча айгыр-силик нуһараҥа. А. Федоров
тюрк. көк
II
аат.
1. Саҥа от үүнэн сирдойду чэлгийэ көҕөрөр кэмэ. ☉ Весеннелетняя пора, когда появляется зелень
Соҕотох ынахтаахпыт күөххэ тиийэн баран, өлөн хаалбыта. Амма Аччыгыйа
Ньирэйдэрбитигэр үөстэн от сүгэн таһааран биэриэхпит. Барахсаттар наар ийэлэрин үүтүнэн тураахтыыллар. Күөх кэлбитин биллиннэр эбээт. Н. Лугинов
2. Сүөһү, сылгы аһылыга буолар үүнэн турар күөх от. ☉ Зеленая трава, идущая на корм скоту
«От хомууругар үлэлээминэ, быйылгы күөхтэн маттым», — Лука сөҥөдүйэн олорон эттэ. М. Доҕордуурап
Оҕом, хадьымал саҕалыырыгар бу ийэтин хотуурун оҥорон биэриэҕим. Биһиги, эр дьоннор, күөҕү былдьаһа от охсон куһуйуохпут. В. Иванов
Бу күөххэ мин көлөһүнүм баар, көрүҥ күөх сирэм, күөх быйаҥ ырааһыан, үчүгэйиэн! А. Сыромятникова