год; дьыл устата круглый год; Саҥа дьыл Новый год; үүнүүлээх дьыл урожайный год; үрдүк дьыл високосный год.

год; ордук хонуктаах сыл високосный год; төгүрүк сыл круглый год; сэрии сыллара годы войны; сүүс сыл сто лет; столетие; сыл устатыгар в течение года; сыл аайы ежегодно; сылы сыллата из года в год; сылтан сыл аайы год от году # сыл таҕыс = перезимовать.

аат. Эр киһи үөһээ уоһун үрдүнэн уонна сэҥийэтигэр үүнэр түү. ☉ Усы и борода мужчины. Бытыгын хорунна. Хаар маҥан хойуу бытык. Уһун бытык
□ Харыс бытык, Харчы сото, Сээркээн сэһэн, тойон эһэм! Ыраах да буолларгын ыксалаан, Суох да буолларгын чугаһаан, Түскэ сүбэлээ, Айылгыга алҕаа! А. Софронов
Ньарбай оҕонньор сэҥийэтигэр абыр-табыр үүммүт бытыгын тарбаҕынан таҥнары имэрийэ олордо. И. Никифоров
Кини [Петровскай] дуоһуйбут, астыммыт көрүҥнээҕэ. Тоҕой Сэлэ сыһыытын кэриччи көрө-көрө, туора үүннэрбит кыһыл бытыгын уһуктарын хардары-таары имэрийтэлээн кэбиһэр. Л. Попов
♦ Бытыга умайбыт кэпс. — иҥсэтэ өрө көппүт; арыгыга астыммакка (ас кэмчи буолан топпокко, астыммакка хаалбыт). ☉ Аппетит разыгрался у кого-л.
Бу эн бүгүн, Дьахтар күнүгэр, адьас харааччы иирэн сылдьаҕын дуу, тугуй дуу? Эбэтэр бытыгыҥ умайда дуу? «ХС»
Бытыга эрэ умайан хааллаҕа. «Кыым»
Арыгы эрэйэн дьаабыламмыта буолуо. Сэгэриэм, кыраҕа топпот күтүр. Бытыга эрэ умайан хаалар. Н. Апросимов. Бытыгын быһа үктүөр диэри — наһаа улаханнык кырдьыахха диэри. ☉ До глубокой старости
Бытыгын быһа үктүөр диэри өйдөммөтөх диэбиккэ дылы (өс хоһ.). Бэл кини оннооҕор бытыгын быһа үктүөр диэри үчүгэйи куһаҕантан араарбакка, бу билигиҥҥэ диэри кэмсинэ сырыттаҕа. НС ОК
Бытыккын быһа үктүөххэр диэри бачыыҥка быатын сатаан бааммаккын. И. Никифоров. Бытыгын тыытыма — кыыһырдыма, кыйахаама (үчүгэйи көрүөҥ суоҕа). ☉ Не раздражай, не серди, не дразни кого-л.. Кэбис ити киһи бытыгын тыытымаҥ, сүгүн олордуо суоҕа
◊ Бигиир бытык — араактыҥылар бигээн билэр синньигэс, уһун, имигэс уорганнара. ☉ Усики ракообразных
Өрүс араагын харахтарын илин өттүттэн …… синньигэс уонна олус имигэс бытыктар тахсаллар. Бу — бигиир уонна сытыргыыр уорганнар. ББЕ З. Бытыктаах оҕонньор миф., эргэр. — Орто дойдуга (сиргэ) олорор, хараҕын көрдөҕүнэ ыарыыны, өлүүнү-сүтүүнү аҕалар кутуруктаах абааһы, кинини хараҕын көрдөрүмээри, Хаһыйаан сибэтиэй түүннэри-күнүстэри өтүйэнэн сүүскэ охсор, кини олунньу 29 күнүгэр эрэ, бэйэтин аатыгар, үс төгүл кириэстэнээри тохтуу түһэр, оччоҕо Бытыктаах оҕонньор көрөр, онон ити курдук хонуктаах (високоснай) сылга өлүү-сүтүү, дьаҥ-дьаһах элбиир. ☉ Бородатый старик — демон с хвостом, живущий в Среднем мире (земля), приносящий разные болезни и бедствия. Святой Касьян стоит сторожем при Бородатом старике, днем и ночью ударяет молотом по его лбу, не позволяя ему «смотреть», ибо если он «посмотрит», то появляются болезни, от которых умирают люди. Святой Касьян перестает бить молотом только в день своих именин (29 февраля), и лишь на короткое время: пока он три раза крестится, Бородатый старик посылает на людей болезни и бедствия, поэтому високосный год считается несчастливым. Киит бытыга — күөх киит үөһээ сыҥааҕыттан үүнэн түһэр, кытыылара бытырыыстаах олус элбэх имигэс муос пластинкалар. ☉ Китовый ус
Күөх киит тииһэ суох кииттэргэ киирсэр. Кини үөһээ сыҥааҕыттан кытыылара бытырыыстаах сүрдээх үгүс имигэс муос пластинкалар — «киит бытыга» дэнээччилэр таҥнары намылыйаллар. ББЕ З. Силис бытыга — улахан силистэн эбэтэр силиргэхтэн тахсар сап курдук синньигэс силистэр. ☉ Усики корней
Унньуула силис бытыга. ПЭК СЯЯ. Сулардыы бытык — чанчыктан иэдэс устун үүммүт бытык. ☉ Бакенбарды
Будьуруйбут баттахтаах, икки сыҥааҕын батыһа сулардыы үүммүт көп бытыктаах киһи одууласта. Н. Заболоцкай
Сулардыы хойуу бытыктаахтар, Тырымнас уоттаах харахтаахтар, Кэтит дараҕар сарыннаахтар Куба геройдуу буойуттара, Хотой дойдутун уолаттара. И. Эртюков. Сэҥийэ бытыга — сэҥийэҕэ үүнэр бытык. ☉ Борода
Кини [генерал] аллараа сэҥийэ бытыгын бириэйдэнэн баран, үөһээ уоһун бытыгын туора тарда үөрэппитэ, көтөн иһэр чыычаах кынатын курдук, таллайан көстөр. Эрилик Эристиин
Оҕонньор сэҥийэтин бытыга, маҥан сиэл сүүмэҕин курдук, түөһүгэр таҥнары намылыйбыт. Болот Боотур

аат.
1. Саас, сайын, күһүн, кыһын толору эргийэн бүтэр кэмэ (уон икки ыйга тэҥнэһэр). ☉ Год (временной цикл, в течение которого проходят четыре природных сезона)
[Намыын] оҕонньор Чүөчээскиттэн оруобуна сүүс эрэ сылынан аҕа. Суорун Омоллоон
Бөтүҥнэр бастаан утаа икки хас сылга диэри Дыгынтан сэрэнэн, куттанан көрөн баран, кэнники умнан-тэмнэн кээстэр. Эрилик Эристиин
Биирдии ынахтан сылга тыһыынчанан лиитирэ үүтү ыыллар. И. Данилов
2. Ханнык эрэ үлэ, тугунан эмэ дьарыктаныы түмүктэнэр кэмэ. ☉ Период времени, в котором завершается цикл каких-л. работ, занятий. Үөрэх сыла. Отчуот сыла
3. кэпс. Дьон олоҕор-дьаһаҕар, өйүгэрсанаатыгар айылҕа дьайыытын эбэтэр туох эмэ түбэлтэ түмүгэр олоҕуран хаалбыт уһулуччу бэлиэ кэм. ☉ Период времени, который остался в памяти, сознании людей как связанный с исключительными событиями, явлениями. Сут сыл. Кураан сыл. Кыайыы сыла
4. Хас да сылы хабар киһи сааһын түгэнэ, туох эрэ буолар (буолбат) кэмэ (э. ахс. тут-лар). ☉ Период времени, охватывающий ряд лет, на протяжении которого проходит какая-л. пора жизни, какие-л. события (употр. во мн. ч.). Эдэр саас сыллара. Оҕо саас сыллара. Гражданскай сэрии сыллара
□ Биһиги сэрии сылларыгар курааны утары охсуһууга дьоһуннаах үлэни ыыппатахпыт. М. Доҕордуурап
5. Кэрискэ ахсаан ааттары кытта холбоһон, уоннуу сылы хабан биир кэми бэлиэтиир (э. ахс. тут-лар). ☉ В сочетании с порядковыми числительными обозначает промежуток времени в пределах десятилетия (употр. во мн. ч.). 80-с сыллар. 90-с сыллар
□ Мин 70-с сыллар бүтэһик кэмнэригэр Петербург университетыгар үөрэнэ сылдьан Неустроевы сирэй билсибитим. П. Филиппов
50-с сыллардаахха Арҕаа Сибиирдээҕи дэхси сиринэн устар Объ өрүскэ олус бөдөҥ гидроэлектростанцияны тутуу бырайыага киллэриллэ сылдьыбыта. МНА ФГ
♦ Сыл (ый, дьыл) баһыгар-атаҕар көр бас-атах. Дойдутугар сыл баһыгар-атаҕар сылдьан ааһааччы
□ Кириллин арыыга эдэр эрдэҕинэ үөскээбит сир эҥин диэн соччо тардыспат буолара, сыл баһыгар-атаҕар күдээринэ соҕус санаан аһарара. Софр. Данилов
Манна …… сыл баһыгар-атаҕар дэҥ кэриэтэ биир эмит туора киһи сылдьан ааһааччы. «ХС». Сыл (дьыл) таҕыс — быстарбакка, өлбөккө-сүппэккэ, этэҥҥэ кыһыны туораа. ☉ Перезимовать
Бу табалартан биири эмэ өлөрөрө буоллар, быйыл туох да буолбакка сыл тахсыа эбиттэр. Эрилик Эристиин
Кини өссө быйыл дулҕата да, былаҕа да суох сыл тахсыа. Н. Заболоцкай
Өйдөрүн, сүбэлэрин холбоон олордохторуна, ууну-хаары суурайан сыл тахсыахтара. Н. Босиков. Сыл таһаар — ынах сүөһүнү, сылгыны аһатан-сиэтэн, көрөн-харайан кыһыны этэҥҥэ туорат. ☉ Обеспечивать перезимовку; продержать, прокормить всю зиму (обычно скот)
Чэ, оҕоҕо-дьахтарга дылы, тугун ньаҕайдаһа олоруохпутуй? Ынаҕы үстүү, борооскуну балтараалыы сыл таһаартаан кулу. Амма Аччыгыйа
Хата аҕа кылына аах икки сүөһүнү босхо иитэннэр ааспыт кыһын ынахтарын барытын сыл таһаарбыта. Болот Боотур
Сүөһүнү сыл таһаарыаҕы от тиийбэт, дьону өллөйдүөҕү ас тиийбэт кыһалҕата тирээбитэ. Софр. Данилов
Сылы туораа — сыл (дьыл) таҕыс диэн курдук. Кураан буолла, сутуур алдьархайа тирээтэ. Сити кэмҥэ ити күөл барахсан хомуһун сиэн кини [саха] этэҥҥэ сылы туораата. Багдарыын Сүлбэ. Сылын сыыйара — кыһын чугаһаан, халлаан тымныйан, тыалыран, отмас хагдарыйан барар кэмэ, күһүн. ☉ Осенняя пора, когда начинаются заморозки, увядание природы и дуют сильные ветры. Сылын сыыйара чугаһаата
◊ Ордук хонуктаах сыл — түөрт сылга биирдэ кэлэр (366 хонуктаах) сыл. ☉ Високосный год
[Гай Юлий Цезарь] саҥа дьылы кулун тутартан тохсунньуга көһөрбүтэ уонна ордук хонуктаах сыл систиэмэтин олохтообута. «Кыым». Сылы сыллаан сыһ. Биир сыл устата эбэтэр хас да сыл тухары. ☉ В течение года, целый год, годами
Ыйы ыйдаан, сылы сыллаан Айанныыллара былыр дьоннор. Н. Босиков
Санныбар иилинэр таҥаһа суох хас эмэ сылы-сыллаан сылдьарым. Тэки Одулок (тылб.). Сылы сыллатааҕы — биир сылынан быысаһар, биир сылынан араастаах (бииргэ төрөөбүттэр тустарынан). ☉ Родившийся с разницей в один год, погодок
Сылы сыллатааҕы убайдыы балыс Айсеннаах Маша адьас аҕаларын куоппуйата эбиттэр. Ааныс Бористаах Машаны, оччоҕо сылы сыллатааҕы быыкайкаан оҕолору көтөхпүтүнэн соҕотоҕун хаалаахтаабыта. Н. Лугинов
Эдьиийим сылы сыллатааҕы уолаттара, кус оҕолорунуу бытарыһан таҕыстылар. В. Иванов
Сылы сыллатааҕы биэстээх-алталаах ботоҕоно курдук уолаттар таһырдьаттан арахпаттар. Сэмээр Баһылай. Төгүрүк сыл — оруобуна биир сыл, сыл устатын тухары. ☉ Круглый год
Өлбөтөхпүнэ, төгүрүк сылынан кэлиэҕим, өллөхпүнэ, үөрүм ытаан ааһыаҕа, иккилээх оҕо саҕа барҕан дьэс эмэгэт буолан этэ дьиэһийэн ааһыаҕа. Саха фольк. Аны биир төгүрүк сылга диэри Көстөкүүммүтүн көрбөппүт дии. Күндэ. ДТС, тюрк. йыл, жыл, чыл, дьыл