аалсыьшы тулуйумтуо матырыйааллар (аалсыыга элэйимтиэтэ суохтар, онон массыына улахан аалсыылаах усулуобуйаҕа үлэлиир чаастарын (подшипниктары, киллэһиктэри (вкладыши) уо. д. а.) оҥорууга туттуллаллар: холобура, боруонса (хорҕолдьун, алюминий, сибиниэс о. д. а. булкадаһыктаах алтан), баббит (алтан, сурьма о. д. а. булкадаһыктаах хорҕолдьун эбэтэр сибиниэс) уо. д. а.)

I
туохт.
1. Үтүөр, тириинэн бүрүлүн (баас туһунан этэргэ). ☉ Заживать, зажить, затянуться, гранулироваться (о ране)
Кыранаата оскуолкалара көхсүн тырыта сүүрбүтэ чэрдийэ оспуттара ала бэлиэтик килэрийэн көһүннэ. М. Доҕордуурап
Тимиртэн баас ылыаҥ — Түргэнник оһуоҕа, Оттон тылтан бааһырыаҥ — Үйэҥ тухары сордуоҕа. «ХС»
2. көсп. Отунан-маһынан саба үүнэн, соччо биллибэт буол (суол, ыллык о. д. а. тустарынан). ☉ Зарастать, порастать чем-л. (травой — напр., о яме, тропинке, трещинках в скале)
Икки ыҥыыр аттаах киһи былыр үйэҕэ оспут ыллык суол омоонунан өтөххө хаамтаран дьалкытан киирдилэр. Л. Попов
Оһон хаалбыт суол омоонун сыыһа-халты үктээн, эрэй бөҕөнү көрдө. Г. Колесов
♦ Оспот баас көр баас II
Ол сыл элбэх оспот бааһы хаалларбыт сүрэх аайы. И. Гоголев
ср. телеут. ос ‘увянуть’
II
аат.
1. Этэрбэс, саппыкы, хаатыҥка сотото. ☉ Голенище
Ити улахан ытыҥ, көр, этэрбэһим оһун тобулу ыстаан кэбиспит эбит ээ. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор этэрбэһин оһуттан хамсатын хостообута, табах ууруммута. И. Федосеев
2. түөлбэ. Этэрбэс сототун иннинэн үс-түөрт тарбах кэриҥэ кэтиттээх киэргэл киллэһик. ☉ Украшение-вкладыш шириной в три-четыре пальца в передней части голенища. Хоруоҥкалаах ос
□ Тоһоҕос дьэһэ иҥэһэтигэр Ойуулардаах билэлээх Остоох саарылаах Уллуҥахтаах сототун Олуйа тэбэн тирэммит. С. Зверев
ср. алт. коч, туркм. гонч ‘голенище’

аат.
1. Туох эмэ иһигэр, икки ардыгар угуллубут, түбэспит атын туох эмэ. ☉ Предмет, вставленный, вложенный, помещенный внутрь чего-л. или между чем-л., вкладыш
Остуол да, муоста да бэрээдэктэрэ суоҕа: кумааҕы кыбытыктаах кинигэлэр, сурунааллар, кум-хам тутуллубут, хайа тыытыллыбыт суруллубут лиистэр бэйдиэ ыһылла сыталлара. Г. Угаров
△ Биир тэҥ, атылыы майгыннаах кэккэ (эйгэ) ортотугар туох-ким эмэ ураты, туора киирбитэ, баар буолбута. ☉ Кто-что-л. инородный, обладающий совсем иными свойствами
Соппуруоннаах аҕыста оҕоломмуттарын тухары биир да кыыс кыбытыга суох, тура-тура уолланан испиттэрэ. У. Нуолур
△ Ханнык эмэ оҥоһукка (хол., туттар тэрилгэ, кэтэр таҥаска) тугунан эмэ ураты (өҥүнэн, матырыйаалынан уо. д. а.) киллэһик, аттаһык. ☉ То, что вставлено в середину, внутрь чего-л., вставка. Былаачыйабар ойуулаах таҥаһынан кыбытык тигэн уһатан биэрдим
2. көсп. Дьон кэпсэтиитигэр быһа түһэн бэйэ санаатын кылгастык этии. ☉ Реплика, краткая вставка, вмешательство в разговор других
Тоойуом, ол эр дьоннор мөккүөрдэригэр эн кыбытык буолума. Л. Габышев
«Соннук-соннук, биһиги наадабыт итиниэхэ эрэ», — дьиэлээх дьахтар кыбытык түстэ. И. Никифоров
«Хайа, уонна салалта көрүө, сыаналыа дии», — иккис уол кыбытык түһэ оҕуста. «ХС»
3. кин. Сүрүн тиэкискэ, уус-уран, музыкальнай, литературнай айымньыларга киллэриллибит, быһа тардыыттан, чаҕылхай этиилэртэн турар киллэһик. ☉ Вставка, вкрапление, отступление в основном тексте произведения
Бу икки сэһэннэргэ элбэх лирическэй кыбытыктар бааллара кинилэри бэйэ-бэйэлэригэр майгылатар. Н. Тобуруокап
Ыстатыйаны көрөрүгэр Владимир Ильич кыбытыктары киллэртээбитэ. ФЛА ВИЛО. П.А. Ойуунускай уонна Суорун Омоллоон драма улахан маастардара буолалларын олоҥхо монологтарын уонна кыбытык ырыалары сюжет сайдыытыгар …… киллэрэллэрэ туоһулууллар. «ХС»
♦ Кыбытыкка киир — атын дьон икки ардыларынааҕы (үксүн үчүгэйэ суох) дьыалаларыгар булкуһан, орооһон, табыгаһа суох балаһыанньаҕа түбэс, киир. ☉ Оказаться в неприятном, сложном положении, вмешавшись в чье-л. дело
От татыма бэрт буолан, аһатааччы Сэмэн онто да суох кыбытыкка киирэ сылдьара: биригэдьиирэ кэлэн оту ордук сиэппиккин диэн мөҕөр, оттон ыанньыксыттара буоллаҕына тутумунан тутуһаллара эрэ хаалбыта. С. Федотов
◊ Кыбытык аһаҕас дорҕоон тыл үөр. — бүтэй дорҕоонунан бүтэр олоххо эмиэ бүтэйинэн саҕаланар сыһыарыы эбиллэригэр ол дорҕооннор сэргэстэспэт түбэлтэлэригэр кинилэр икки ардыларыгар эбиллэр кыараҕас аһаҕас дорҕоон. ☉ Узкий гласный, вставляемый между основой слова, оканчивающейся на согласный, и окончанием, начинающимся тоже на согласный звук
Маннык [биир сүһүөхтээх] тылларга тыл кэннинээҕи кэккэлэһэр бүтэй дорҕооннор ыккардыларыгар кыбытык аһаҕас дорҕоон иһиллиитэ симэлийэр. ПНЕ СТ. Кыбытык клетка зоол. — тоноҕоһо суох кыракый харамайдар (хол., гидра) эттэрин тас араҥатыгар баар бөдөҥ ядролаах олус кыракый клетка. ☉ Микроскопическая клетка с крупным ядром в наружной части тела у некоторых беспозвоночных животных (напр., у гидры)
Гидра этэ-сиинэ хайдах эмэ эчэйдэр, эмсэҕэлээбэтэр эрэ, бааһырыы чугаһынааҕы кыбытык клеткалар түргэнник улааппытынан бараллар …… уонна баастаах сири түргэнник оһороллор. ББЕ З. Кыбытык тыл (этии) тыл үөр. — сүрүн этии иһигэр саҥарааччы бэйэтин санаатыгар сыһыанын көрдөрөр тыллар эбэтэр тыллар ситимнэрэ. ☉ Вводное слово или предложение
Кыбытык тыллар этии атын чилиэннэрин кытта ситимнэрэ суох. СТ С
Үөрэнээччилэр сурук бэлиэлэрин туруоралларын сэргэ кыбытык тыллары уонна кыбытык этиилэри аннынан тардаллар. АНВ СТУ