1) растить, выращивать; торбосторун үчүгэйдик улаатыннарбыт она вырастила хороших телят; 2) увеличивать; ыһыы сирин улаатыннар = увеличить посевные площади; 3) неодобр, возвеличивать, превозносить, перехваливать; олус улаатыннарыма эрэ! смотри, не перехвали его!

1. улаат диэнтэн дьаһ. туһ. Оҕо шары үрэн өссө улаатыннарда
   □ Хас харах аайы туораах ахсаанын иккилии төгүл улаатыннаран иһиҥ. Суорун Омоллоон
   Киһини Сэбиэт сирэ ситигирдик Халлааҥҥа тиийэ улаатыннарда. Эллэй
   Соҕотох идэтэ даҕаны кыыс суолтатын холкуостаах хараҕар улаатыннарар. Н. Заболоцкай. Хомус тыаһын улаатыннарарга үгүс сырам барбыта. ЧАИ СБМИ
2. Кими, тугу эмэ иитэн, көрөн-харайан, бүөбэйдээн, улахан оҥор. ☉ Растить, воспитывать, выращивать (ребёнка, животных). Торбосторун үчүгэйдик көрөн улаатыннарбыт
   □ [Дьаакып:] Ити Айах Дьаакып, харчы булумуна, оҕотун сүрэхтэппэккэ улаатыннаран эрэр. А. Софронов
   Ытыҥ оҕолоро манна сытыахтара. Улаатыннараммыт, хоту барар экспедицияларга бэлэхтиэхпит. Амма Аччыгыйа
   Онтон ыла кини кэргэннэмэтэҕэ, оҕотун бэйэтэ көрөнистэн улаатыннарбыта. С. Никифоров
3. кэпс. Кими, тугу эмэ күүркэт, аһара хайҕаа, омуннаа. ☉ Возвеличивать, превозносить кого-что-л.. Куттаҕас алдьархайы улаатыннарар (өс хоһ.)
   ◊ Улаатыннарар таас көр таас I
   Японияҕа оҥоһуллубут кып-кыра кинигэни улаатыннарар тааһынан эрэ ааҕыахха сөп. ДьДьДь

I
ыйыт. солб. аат. Киһиттэн ураты тыынар уонна тыыммат предмети ыйытан бэлиэтиир тыл. ☉ Вопросительное местоимение, указывающее на предмет речи (животное, неодушевлённый предмет): что? Туох көтө сылдьарый?
II
аат сыһыан т.
1. Этиллэр предмет бэлиэтин иэйиилээх күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление признака предмета речи: что за. Туох үчүгэй оҕотой! Туох күүстээх ардаҕай!
□ Бу туох элбэх сибэккитин үргээтиҥ? М. Доҕордуурап
«Туох иҥсэлээх кутуйахтарай!» — диэн Олоо кыланна. Т. Сметанин
2. Сөбүлээбэккэ, түгэх түһэн, кыыһыран ыйытыыны көрдөрөр. ☉ В вопросе или восклицании выражает недовольство говорящего: что за, какой
Оо, туох муҥун көрдөмүй? П. Ойуунускай
Ол мин туох үлэтин кыайыам буоллаҕай? С. Ефремов
Эн миэхэ туох сүбэһит көһүннүҥ? Н. Островскай (тылб.)
♦ Туох баарынан көр баар I. Уол туох баарынан сүүрдэ. Туох да эгэлгэтэ суох кэпс. — ол-бу диэбэккэ, мунньаҥнаабакка, кубулҕаттаммакка, көнөтүнэн. ☉ Без всяких капризов, вздорных требований, каких-л. выходок (делать что-л.)
Туох да эгэлгэтэ суох бүгүн бурдук быһыытыгар бар. ГНС СТСДТ. Туох иннигэр (иһин) (сөбүлэммэт, буолуммат, баҕарбат) — олох, букатын (аккаастыыр). ☉ Ни за что, ни в какую (не соглашаться)
Таһаҕас тиэйэ барарга туох иннигэр сөбүлэммэт. НАГ ЯРФС II
Туох иһин бу дойдуттан барыан баҕарбат. НАГ ЯРФС II. Туох тэһэ анньан кэпс. — тугу эрэ гынарга эмискэ санаа киирэн (ону гыммыттан үөрүү эбэтэр кэмсинии). ☉ соотв. с какой стати; какого дьявола (чёрта, беса, лешего, шута)
Аата абаккам да эбит, туох тэһэ анньан оонньоон сытыйбытым буолуой? А. Софронов. Туохха да уурбат — кими, тугу да сыаналаабат, аанньа ахтыбат. ☉ соотв. ни во что не ставить кого-что-л. [Ыларов:] Миигин олох туохха да уурбат, хоҥоруутугар хоннорбот эбит ээ. «ХС». Туох эрэ саҕа саныыр — кыраны да оҥорбутун улаатыннарар, өҥө туттар. ☉ Считать особой заслугой своё незначительное участие в чём-л., возвеличивать сделанное самим собой
[Көстөкүүн:] Дьоннор мабылысаассыйаҕа биир-икки күн үлэлииллэрин туох эрэ саҕа саныыллар. Күндэ
◊ Туох баара көр баар I
Туох баара барыта түөрт сыллааҕыта саҕаламмыта. В. Яковлев
Туох (тугу) баҕарар диэ — туох да диэ диэн курдук. Барбытым кэннэ туох баҕарар диэтиннэр. Софр. Данилов
Туох да диэ көр диэ. Чэ, туох да диэ, ити эн дьыалаҥ буолбатах. С. Ефремов. Туоххунан истэҕин сөбүлээб. — киһи этэрин хайдах өйдөөбөккүн. ☉ Выражает недовольство с оттенком недоумения (букв. чем же ты слушаешь). «Туоххунан истэҕин?!» — диэн ийэтэ оҕотун мөҕүтүннэ