сов. 1. (глубоко вонзиться) быһа сиэ, быһа киир; 2. (впитаться) иҥ.

1) входить, заходить; въезжать, заезжать; проникать куда-л.; дьиэҕэ киир = войти в дом; куоракка киир = въехать в город; көтөн киир = влететь; сүүрэн киир = вбежать; ойон киир = вскочить куда-л.; илиибэр мас киирдэ в руку мне попала заноза, я занозил руку; таас истиэнэҕэ тоһоҕо киирбэт в каменную стену гвоздь не входит; тобулу киир = воткнуться; дьөлө киир = вонзиться; быһа киир = врезаться; быа илиибин быһа киирдэ ремень врезался мне в руку; 2) вмещаться, умещаться, размещаться; манна сүүс ынах киирэр здесь размещается сто коров; уон литр киирэр иһитэ сосуд, вмещающий десять литров; 3) вступать; поступать; включаться; үлэҕэ киир = поступить на работу; союзка киир = вступить в союз; куоталаһыыга киир = включиться в соревнование; 4) приступать, начинать; окко киир = начать сенокос; ыһыыга киир = приступить к севу; 5) доходить до какого-л. состояния, положения; кыһалҕаҕа киир = впасть в нужду; албыҥҥа киир = попасться на удочку, быть обманутым # балаҕаҥҥа киирэр ый уст. сентябрь; күн киирэр солнце заходит; тахсан киир = сходить в туалет, в уборную.

туохт.
1. Эмискэ ньимиччи, батары киир (туох эмэ уһуктааҕы этэргэ). ☉ Мгновенно вонзиться во что-л. (о чём-л. остром)
Ньуукка кылгас уктаах батыйатынан [кыылы] көхсүгэ сырбатта, сытыы батыйа ньимис гынан хаалла, кыыл кэдэрийбэхтээн ылбахтаата. Л. Попов
2. Эмискэ көстүбэт буол, сүтэн хаал (хол., ууга, хаарга). ☉ Потеряться из виду, провалиться во что-л., исчезнуть в чём-л. (напр., в воде, в снегу)
Табалар хомурах хаарга батары түһүтэлииллэр, арҕастара өрө хоройо-хоройо таҥнары ньимис гынар, арыт муостара эрэ адаарыҥныыр. Болот Боотур
Кыра муустар сорохторо аллара диэки [ууга] ньимис гынан хааллылар. П. Филиппов
Куттаммыт кус оҕолоро күөл атаҕын диэки чырылаһан тахсан от быыһыгар ньимис гынан хаалаллар. Н. Заболоцкай
3. Туох эмэ иһигэр, анныгар киир (хол., хараҥа сиргэ). ☉ Проникать, влезать куда-л. Балай эмэ үрдүк олбуорга өрө хатаастан эмиэ иһирдьэ ньимис гыннылар. Болот Боотур
Орон анныгар ньимис гынан хаалла. Күндэ
[Кутуйах] суолун устун мөлбөһүйэн иһэн, хороонугар ньимис гынна. Н. Габышев
4. Эмискэччи сиҥнэн, сууллан түс (үллэгэр, хороҕор тугу эмэ этэргэ). ☉ Внезапно обрушиться, провалиться, рухнуть (о чём-л. высоком)
Бөлкөй от били мааҕыҥҥытын курдук оргууй буолбакка, эмискэччи ньимис гынна. Т. Сметанин
Аҕыйах хонуктааҕыта үллэйэ сыппыт хаар эмискэ сири кытта тэбис тэҥ буола ньимис гынан хаалбыт. В. Иванов
Дьиэлэрэ сууллан ньимис гына түспүт. П. Тулааһынап
5. көсп. Сүтэн хаал, суох буол (хол., киһи санаатын этэргэ). ☉ Исчезнуть, потеряться (напр., о мысли)
Ынырык аат айаҕар кини дууһата ньимис гынна. А. Сыромятникова
Кини били туохха да уолуйуо суох көрүҥэ ханна эрэ дууһатын түгэҕэр ньимис гынна. М. Попов