1) заселять; вселять, поселять; 2) устанавливать; сыананы олохтоо = установить цену; маннык бэрээдэги олохтообуттар они установили такой порядок; 3) обосновывать; саҥа балаһыанньаны олохтуохха необходимо обосновать новое положение.

1) впитывать, всасывать; кумах ууну иҥэрэр песок впитывает воду; сыаны иҥэр = просалить (напр. кожу при обработке); арыыны иҥэр = промаслить; 2) усваивать (пищу); 3) уст. миф. вселять; оҕо кутун иҥэр = вселить душу в тело ребёнка; 4) перен. подгонять, ровнять (материал при шитье).

побуд. от олор = 1) сажать кого-л. на что-л.; оҕону тобуккар олорт = посадить ребёнка на колени; массыынаҕа олорт = посадить на машину; 2) сажать, садить; маһы олорт = посадить деревья; 3) позволять проживать совместно; селить, вселять, поселять; 4) ставить; биэдэрэҕин манна олорт поставь ведро сюда.

туохт. Киһи кыаҕын таһынан, сиэрэ суох ураты дьиктилэри оҥорор албаста иҥэр. ☉ Вселять в кого-л. черты волшебства, колдовства
Мин үөрүүм, мин ырыам аймах дьоммор өйдөбүл буолан хааларын курдук аптаа эрэ. «ХС»
Сыллар аастахтарын ахсын нуучча улуу баараҕай бухатыыра кэлэн, саха уолаттарын аптаан барбытын, кини абылаабытын туһунан кэпсииллэр. ВВ ТТ
Олохтон бастыҥын, чулуутун оҕотук сааспыттан таптыыбын. Бу дьолтон чахчылаах улуутун Булаары, бэйэбин аптыыбын. Р. Баҕатаайыскай

туохт.
1. итэҕ. Хаанымсах, өлөрсүүгэ-охсуһууга курдаттыы тартарар оҥор (хол., кыргыс сэбин). ☉ Вселять дух кровожадности (напр., в боевое холодное оружие)
Сүнньүгэр өтөрү түһээхтиир Илбистээн айыаҕым. Эллэй
Итии буулдьа көтүүтүн илбистээтин, Илии-атах күүһүн имэҥнээтин! Т. Сметанин
2. Абылыыр күүстээх, дириҥ иэйиилээх гын (үксүгэр тыл, ырыа туһунан). ☉ Наделять проникновенностью, чарующей силой (обычно речь, песню)
Эппит тылбын Этигэн илбистээн, Саҥарбыт саҥабын Сатарар саталаан, Чуораан курдук Чуҥкуначчы чугдаарыҥ! П. Ойуунускай
Өллөргүт даҕаны, эһиги Өстөөхтүүн охсуһа сылдьаҕыт, - Хас саллаат санаатын илбистээн, «Катюша» эстиитин ньиргиэрдээн. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Бэйэҕэр оборон ыл (туох эмэ убаҕаһы). ☉ Вобрать в себя (что-л. жидкое), впитывать, всасывать. [Чороону] өр да, өтөр да гымматаҕа. Бүтүннүү бүтэрэн баран, Аалуокка алла-алла Араҕас арыыны Истэри-тастары иҥэрдилэр, Саамал кымыһынан Сайа дьиппиниттилэр. Саха нар. ыр. II
Уу-уу, бэрт буолларгын, сирсир тоҕо иҥэрэр? Суорун Омоллоон
Маннык бэрт бэйэҕин Киэҥ далай - угут уу, эйигин Тапталлаах сир ийэм, Дьэ, тоҕо сиик гынан иҥэрэр? А. Абаҕыыныскай
2. Аһы ыйыстан, сиэн куртаххар үчүгэйдик буһар. ☉ Хорошо усвоить пищу
Үчүгэйдик иҥэрэн аһаа.  Иллэрээ күн аһаабыт Искэр иҥэрбит аскын …… Төһө күүстээх күтүр эбиккин, Төлө мөхсөн көрүүй? П. Ойуунускай
3. Бэйэҥ киэлигэр батар, киллэр. ☉ Поместить, заключить, вместить в себя
[Муустаах муора өрүстэр] Киллэрэн биэрбиттэрин Кэтит киэлибэр иҥэрэн Кэһии гынан [кэлэн истим]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Элбэх киһини иҥэрэр стадион баара. В. Яковлев
4. эргэр. Ким, туох эмэ иһигэр киллэр (былыргы саха киһи иһигэр, дууһатыгар тугу баҕарар киллэриэххэ сөп диэн өйдүүрүттэн үөскээбит суолта). ☉ Вселять что-л. во что-л. (напр., душу в тело ребенка - по религиозным представлениям якутов, в любой предмет можно вселить душу, а также в душу человека можно вселить все что угодно)
Араҕас чэчирдээннэр, Алтан туоналааннар, Кыыс оҕо кутун Кыптыыйыгар иҥэрэннэр, Уол оҕо кутун Оххо иҥэрэннэр, Алгыы-абырыы олордун диэннэр, Анаабыттара эбитэ үһү... П. Ойуунускай
Түүнү быһа түрбүүтээн, кини [ойуун] Ньукууһа кутун төннөрөн аҕалан, син иҥэрэргэ дылы буолбута да, Ньукууһа үтүөрбэтэҕэ. Амма Аччыгыйа
[Нүһэр Дархан:] Киис Бэргэн кутун-сүрүн Иҥэрбит мас эмэгэттэрэ Мин иннибэр барыаран тураҕыт. И. Гоголев. Ойуун аҕалан илбис абааһыны Тиэтэйбиккэ иҥэрэрин кытта - Тиэтэйбит өрө мөхсөн битийбэхтээтэ, иирбит курдук буолла, туох да сэбэ-сэбиргэлэ суох, таҥаһа-саба суох, мүччү туттаран таҕыста да Наахаралар диэки сүүрэн тэбэ турда. Эрилик Эристиин
5. көсп. Ордорунан бэйэҕэр илдьэ хаал, тута сырыт (хол., харчыны); ким эмэ тугун эмэ бэйэҕэр илдьэ хаал. ☉ Оставлять себе излишек (напр., денег); прибрать к рукам
Оннооҕор аҕаҥ мунньан биэрбит баайын сатаан иҥэрбэтэх эрэйдээх буолбаккын дуо? А. Софронов
Хас эмэ сылы мэлдьи рудниктарга, бириискэлэргэ баран үлэлээн хамнастарын иҥэрэн, хас да мөһөөк үптээх кэлбит дьон. Эрилик Эристиин
6. көсп. Өйдөө, өйгөр үчүгэйдик хатаа. ☉ Понять и запомнить как следует, усвоить
Эһээ киһи итэҕэйбэт, Эт мэйиитэ иҥэрбэт: - Ээ, чыычааҕыам, кумааҕыны Эн этимэ даҕаны! Ол-бу омун дойҕоҕу Оройдообот оҕонньорбун! П. Тобуруокап
Эдэр учуутал, ыччакка билиини-көрүүнү иҥэрэргэ талаһар эрчимнээх киһи, онтон толлон-чаҕыйан турбатаҕа. П. Филиппов
7. көсп. Сүппэт-өспөт гына сөҥөрдөн сырыт (сүрэххэр-быаргар, өйгөр-санааҕар). ☉ Держать, хранить в себе, таить в глубине души что-л. Ис санаатын иһигэр иҥэрэн, туох эрэ дьаат курдук куутуйалаан сылдьар. П. Ойуунускай
Ийэ дойдуларын тыатын сытын бэйэлэригэр иҥэрбит оҕолор ханна да сир уларыйыахтара суоҕа. С. Ефремов
Улуу сирдьит ытык сэбэрэтин астына көрүөх, үйэ тухары өйгө-сүрэххэ иҥэриэх баара. Ф. Софронов
Норуот муудараһын үтүө майгытын этигэр-хааныгар иҥэрэн элбэх сыл устатыгар илдьэ сылдьыбыта. И. Данилов
8. көсп. Аат, соло биэр. ☉ Дать, присвоить (имя, звание)
Мантан ыла уолаттар бу бэлиэ чыычаахха «Трифон Трифоныч» диэн ааты иҥэрэн кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
Биэс уон сэттэҕэ Москватааҕы саха искусствотын фестивалын түмүгүнэн, Баһылайга ССРС народнай артыыһын аатын иҥэрдилэр. Н. Лугинов
Ол диссертацияны университет сэбиэтэ дьүүллэһэн баран 1881 сыллаах ыам ыйын отут күнүгэр киниэхэ естественнэй наука кандидатын аатын иҥэрбитэ. П. Филиппов
Трофимовка уонна Васильевка Социалистическай Үлэ Геройдарын ааттарын иҥэрэллэр, кыһыл көмүс сулустары түөстэригэр иилэллэр. И. Данилов
9. иис. Иистэнэргэ таҥаһы тэҥнээн, ыпсаран сөп түбэһиннэр. ☉ Доводить до нужного размера, формы, подгонять (напр., костюм по росту). Бу таҥаһы үчүгэйдик иҥэрэн тиктэххинэ сатанар

1. Кими эмэ олорчу көтөх эбэтэр туохха эмэ мииннэр. ☉ Сажать, посадить кого-л. на что-л. Оҕону тобуккар олорт. Массыынаҕа олорт
   □ Ыалдьыбыт киһилэрин …… намыһах олох-маска олордон, икки өттүттэн өйөөн турдулар. Эрилик Эристиин
2. Ханнык эмэ үүнээйини үүннэрэргэ анаан анал оҥоһуулаах буорга туорааҕын, сиэмэтин түһэрэн көмп. ☉ Сажать, садить (напр., овощи). Маһы олорт. Хортуоппуйу олорт
   □ Маһа-ото даҕаны киһи талан аҕалан наардаан олорпутун курдук сир. Н. Заболоцкай
3. Кими эмэни биир дьиэҕэ, биир хоско бииргэ олорт. ☉ Предоставлять жильё, селить, вселять, поселять кого-л. где-л. Аидалаах Абыйтан үөрэххэ туттарса кэлбит кыыһы олордоллор.
   □ [Суруксут:] Хайдах эмэ гынан аҕыйах хонукка олордон көрдөҕүҥ дии, албыннастахха сымнаҕас киһи быһыылаах. А. Софронов
4. Тугу эмэ ханна эмэ олорчу туруор. ☉ Ставить что-л. где-л., размещать что-л. в стоячем положении. Биэдэрэҕин манна олорт
   □ Талкы оҕонньор көһүйэтин чоххо олордон тиэтэтэр быһыыланна. Күндэ
   Эмээхситтэр …… сынньана таарыйа, ыаҕастарын олордон тохтоон, Өрүүҥкэни бааһына уҥуоргутуттан көрө-көрө ааһаллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
5. Көтөр аппарааты (хол., бөртөлүөтү, сөмөлүөтү) сиргэ түһэр. ☉ Посадить летательный аппарат (самолёт, вертолёт)
   Лүөччүк атын кыаҕа суох буолан, хаар тумарыгын дьөлө көтөн, сөмөлүөтүн күөл мууһугар олорпута. Суорун Омоллоон
   ♦ Биирдэ олордон ыл — туох баарын барытын олорчу, тугу да ордорбокко ыл (уоран, албыннаан, хаартыга сүүйэн о. д. а.). ☉ Взять, забрать всё без остатка (путём кражи, обмана или в качестве выигрыша в карты)
   Бодойбо куоратыгар олохтоох Чемляков баай хонтуоратыттан туох баар харчытын биирдэ олордон ылбыттар. Хонтуора манабыллааҕа, ааннар тастарыттан хатааһыннаахтара үһү. Н. Якутскай. Итии хобордоох үрдүгэр (хобордооххо) олордор көр итии. Отуойкаҕа (холуоһаҕа) олорт — албыннаа, тугу эмэ эрэннэрэн баран кураанаҕы куустар. ☉ Обмануть, посадить в калошу кого-л.; сесть в калошу
   Мин Никифоров, Захаров, Павлов, Скрыбыкин, Васильев атыыһыттары кытта холуоһаҕа олордуохтара диэн бэркэ сэрэнэн кэпсэтэбин. Болот Боотур
   Ол эрээри урукку сылларга отуойкаҕа олорпут уопуттара, быйылгы дьыл үлэтэ иитэ-саҕата биллибэтэ арыы курдук ньалҕаархай этиилэргэ киһи олус эрэниэ суоҕун туоһулууллар. «Кыым»
   Онтон ордугун сылы быһа киллэттэриэх буолан эрэннэрэ сылдьан баран, саҥа дьыл кэнниттэн сыл бүттэ, ахсаан сабыллар диэн ааттаан, Бессонов албыннаан кэбиһэн холуоһаҕа олорто. «Кыым». Олорбуппут сыччах — дьоллоох олохпут бүттэҕэ. ☉ Пришёл конец нашей благополучной жизни
   Этэҥҥэ олорбуппут сыччах! И. Данилов
   Хайдах гыныахпытый, олорбуппут сыччах буоллаҕа дии. Саха ост. I. Тылын төбөтүгэр олордон ылла — көрдө көрөөт мөҕөн-этэн бар, кутаалаах уотунан кут. ☉ Сильно бранить, ругать, обругать кого-л.
   Уһун тыллаах Аанчык кинини [Ньукуукканы] тылын төбөтүгэр олордон ылбыта. Н. Босиков. Хагдаҥ от- тоох сиргэ олордубат — олус тыллаах, умайар уот тыллаах, хагдаҥ оттоох сиргэ олорбут киһини уматар тыллаах (дьахтар туһунан). ☉ Острая на язык, языкастая, бранливая, сварливая (обычно о женщине)
   Хата хагдаҥ оттоох сиргэ Хаһан эмэ олордоойоҕут? Өксөкүлээх Өлөксөй
   Ааныс тыла сытыытын санаан: «Хата, хагдаҥ оттоох сиргэ олордоойоҕут», — диэн Өксөкүлээх тылын өйдүү түстэ. А. Сыромятникова
   ◊ Бүрүстүөлгэ олорт — кими эмэ (үксүн өлбүт ыраахтааҕы уолун) ыраахтааҕынан тал, анаа. ☉ Посадить на престол
   Легионердар император бүрүстүөлүн талбыттарынан дьаһайаллара, императордары киэр илгитэлииллэрэ уонна ордук элбэх хамнаһы биэриэх буолбут киһини бүрүстүөлгэ олордоллоро. КФП БАаДИ. Муос олорт — норуот эмчитин (отоһут) биир эмтиир ньымата: ынах муоһун туһанан хааннаа. ☉ Знахарский способ лечения: кровопускание с помощью рога коровы
   [Маайа:] Эчи, суох, инньэ Кураҕаайы сайылык ыамыттан буллум. Онно дьахталларга муос олордо сылдьар эбит. Эрилик Эристиин. Төлкөнү (түөрэҕи) олорт — инникини, кэлэри билгэлээ, түстээ. ☉ Ворожить будущее, бросая жребий
   Түөрэххитин түһэрдим, Төлкөҕүтүн олортум… Үс саха буолан Үөскээн үөдүйүҥ, Түөрт саха буолан Төрөөн тэнийиҥ. П. Ойуунускай