1) анат. глаз || глазной; харах враһа глазной врач; харах олоҕо глазница; харах сетчатката сетчатка глаза; харах уута слеза; харах хаспаҕа глазная впадина; харах эргэтэ бельмо; аҥаар харах одноглазый; бүрүө харах глаза, закрытые плёнкой (напр. у птиц); 2) глаз, глаза, око; очи; взор, взгляд; хара харах чёрные глаза; харах кэмэ глазомер; 3) зрение; хараҕынан үчүгэй он очень зорок; у него очень хорошее зрение; 4) перен. отделение, отверстие, ячея; ытык хараҕа отверстие в мутовке; саахымат хараҕа клеточка на шахматной доске; илим хараҕа ячея в сети; алта харах карт, шестёрка; домунуо хараҕа глазок домино # көҕүс хараҕа место под лопаткой (при нажатии на к-рое возникает резкая боль); массыына хараҕа разг. фара машины; самыы хараҕа поясничная впадина; сарын хараҕа суставная впадина лопатки; сир хараҕа глубокое озеро строго круглой формы (букв. глаз земли); сокуон хараҕа разг. статья закона; тааҥ хараҕа проталина на льду; таас харах разг. очки (букв. стеклянные глаза); тобук хараҕа подколенная впадина; харах ылыыта поле зрения.

үйэлэрдээҕи чорооннор үс көрүҥнэрэ: эһэ-эбэ, кэриим, сүктэр кыыс чороонноро; үс күннээх сүһүөх тимэх, харах көмүс курдар. С. Окоёмов. Харах мөкүнүгэ анат. — харах төгүрүгэ. ☉ Глазное яблоко
Хараҕым мөкүнүгэ баттыыр курдук, төбөм ыалдьар. Харах олоҕо анат., көр олох I. Харах өҥүргэһэ көр өҥүргэс. Харах симис көр симис. Ити кэнниттэн «саха оонньуута» буолан, харах симсэллэр, мас тардыһаллар, сымсаларын, күүстэрин холоһоллор. Амма Аччыгыйа
Ким эрэ: «Ол балаҕаҥҥа харахта симсиэҕиҥ» диэбитигэр «Чэйиҥ-чэйиҥ!» дэһэ түстүлэр. Болот Боотур. Харах харата анат. — харах иһигэр сырдык киирэр аһаҕаһа, өҥнөөх бүрүө ортотугар баар. ☉ Зрачок глаза
Көрдөр хараҕым харата, Көптөр сүрэҕим чопчута, Күҥҥэ булбут үрдүк үөрүүм, Күндү дьолум, көнньүөр, көччүй! Суорун Омоллоон. Харах холооһуна — кээмэйдээбэккэ эрэ хараҕынан көрөн ырааҕын-чугаһын, киэҥин-кыараҕаһын быһаарыы. ☉ Способность определять расстояние на глаз, приблизительно, глазомер
Сэриилэһэр дьыала сүрүн бириинсиптэринэн Суворов харах холооһунун, түргэн буолууну, ыган киириини ааҕар. ЛВИ БУӨ
Сүөһү ыйааһына барыта харах холооһунунан быһаарыллыбыт. «Кыым». Харах эргэтэ — киһи хараҕын дьэҥкир бүрүөтүгэр ыарыыттан эбэтэр оһолтон үөскээбит үрүҥ чэр. ☉ Беловатое пятно на глазу вследствие помутнения роговицы после различных её заболеваний, бельмо
Ылдьаана хараҕын эргэтэ тунааран көстөр. «ХС». Ыйааһын хараҕа — тимир сүрүннээх мэһэмээн ыйааһын кээмэйин бэлиэтиир туочукалара. ☉ Точки на стержне безмена, отмечающие единицы веса
Байар баҕатыгар үөрэҕэ суох дьону ыйааһын хараҕынан сүүйэн, албыннаан, сирэйэ-хараҕа суох ылара. Н. Якутскай
Кини хас ый аайы ыйааһын хараҕар кээмэйдээн ньирэйдэрин улаатыытын бэлиэтэнэн испитэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. харах ‘глаз, глазное яблоко’, хара ‘смотреть’