трухлявый, гнилой || труха; гнилушка; эмэх мас гнилое дерево; эмэҕи отун = топить трухлявыми дровами; эмэх маһы эргитэ тарпыкка дылы погов. всё равно, что перевернуть гнилое дерево (говорится, когда кто-л. хочет заставить работать дряхлых стариков).

1. гниль; сытыганы тыытыма, сытыгана тунуйуо погов. не трогай гниль, а то сам гнилью запахнешь; 2. гнилой, тухлый; сытыган балык тухлая рыба; сытыган эт гнилое мясо # сытыган олох разг. развратная жизнь; сытыган эрбэһин бот. полынь.

1) имеющий сердцевину; с... сердцевиной; сытыган үөстээх хатыҥ берёза с гнилой сердцевиной; 2) имеющий русло; с... руслом; 3) имеющий фарватер; с... фарватером; үс үөстээх Лена өрүс трёхрусловая Лена-река.

1) гнить, портиться; эт сытыйбыт мясо испортилось; бу дьиэ муостата сытыйбыт половицы этого дома сгнили; сытыйан хаал = испортиться; сытыйбыт сыт гнилой запах; сытыйбыт тэллэй сгнившие грибы; 2) перен. разлагаться, развращаться; өй-санаа өттүнэн сытый = морально разложиться.

туохт., эргэр. Өр туран, кыратык сыттанан буорту буолан бар (хаһааныллыбыт ас туһунан). ☉ Едва тронуться порчей (о мясе или рыбе с душком). Эт сыһыктыйбыт
ср. тюрк. чызык, чызыг ‘гнилой’, сызы, чызы ‘гнить, издавать дурной запах’

ж. 1. (что-л. гнилое) сытынньаҥ, эмэх; 2. (плесень) түүнүк.

запах; сибэкки сыта запах цветов; куһаҕан сыт вонь; сытыйбыт, сытыган сыт гнилой, гнилостный запах; сыты бил = чувствовать запах; сыты ыл = взять след (о собаке); уокка бырахтахха саатар сыт тахсыа этэ бросил бы в огонь, так хоть запах был бы (так сокрушается скряга, отдав что-л. кому-л. и ничего не получив взамен) # сыта да суох нет и в помине (буке, нет даже запаха); сыттыын мэлийдэ он исчез, он как в воду канул.

1. аат. Сытыйан, бытарыйа сылдьар буолбут мас; оннук мас көөбүлэ. ☉ Сгнившее, гнилое трухлявое дерево; сыпучая сухая масса такого дерева, труха
   Тоҥмут киһини Уһун Бачыык сүбэтинэн илии-атах тиийэринэн бары саба түһэн ньылбы сыгынньахтаабыттара уонна кураанах эмэҕи ытыһан ыла-ыла, этин-сиинин имэрийэн итиэрбиттэрэ. С. Тумат
   Дьэллик ардахха сытыйбыт эмэҕи уокка бырахпытыгар үрүҥ күл, кыһыл кыым өрө ыһыахтанна. И. Никифоров
   Ону таһынан таба, тайах тириитин имитэн сарыы оҥороллоругар, таҥастыылларыгар хатыҥ эмэҕин тутталлара биллэр. АЭ ТЫС
   Эмэхтэн хайа охсон аҕалан, кырдьаҕаска биэрдилэр. Ону ылаат, олоро түстэ да, кыыс оҕо уонна сылгы эмэгэтин оҥорон кэбистэ. ИСА
2. даҕ. суолт.
3. Сытыйан кэбирээбит, бытарыйа сылдьар буолбут. ☉ Гнилой, рассыпающийся от гнили, трухлявый
   Эмэх сыгынахтарга, төҥүргэстэргэ түөрт сиргэ уот анньар. Суорун Омоллоон
   Тыал …… биир лаппа суон эмэх тиити силистэри-мутуктары түөрэ сүргэйэн түһэрэр. С. Маисов
   Уот иҥэр кутталлаах дөбдүргэн, хаппыт туорпа, кураанах былыык, хатыҥ мас олохтоох, эбэтэр эмэх мастаах ойуурдаах сирдэри өртүүрү туттунуллуохтаах. ПАЕ ОС
4. көсп. Кырдьыбыт, кырдьан туһалыырын ааспыт (киһи). ☉ Старый, дряхлый (человек)
   Манна тоҕус уоннарын туолан токуйа кырдьыбыт эмэх эмээхситтэр эрэ бааллар! Н. Якутскай
   Олох эмэх буолбут эмээхситтэри кытта сэриилэһээри эйигин саллаат оҥостубут эбиттэр дии. И. Гоголев
   Эмэх бэйэм Эдэрим эргиллэн, Ынчык оннугар Ырыа ыллыыбын. И. Чаҕылҕан
   Ээх, инньэ диэ, эйигин эмэх эмээхсини кытта сэлэһэ олоруо үһү. ЛМ А
   ♦ Суулуу туппут сууҥ киһи, эрийэ туппут эмэх киһи — айылҕаттан дьахтары кытта сылдьыһар кыаҕа суох киһи. ☉ Человек, по природе не способный к половому акту (букв. человек, как свёрнутая шерсть, человек, как завёрнутая гнилушка). Эмэх маһы эргитэ тарпыкка дылы — оннооҕор туһа тахсыбат буолбут кырдьаҕастан туһаныан баҕарар. ☉ соотв. с паршивой овцы хоть шерсти клок (букв. подобно тому, как повернуть гнилой валежник [с целью использовать его]). Эмэх уҥуохтаабыт, этирик түөстээбит — кими эмэ наһаа баттаан, көлөһүннээн ыарыһах оҥорбут. ☉ Довести кого-л. до болезненного истощения (напр., жестоким обращением; букв. сделавший чьи-л. кости гнилыми, груди — ребристой доской [т. е. выступающими от худобы рёбрами])
   ср. монг. өмх ‘гнилой, трухлявый, обветшалый’

1. аат.
2. Сиргэ сытан сиигирэн, эмэҕирэн эрэр мас. ☉ Гнилушка
   [Эһэ] сымалалаах ытыһын Сытынньаҥҥа даҕайда, Сыстыбыты барытын Салаан, салбаан амсайда. Е. Васильев
   Тараас тиийэн кэлбитэ Бучумаан биир биллибэт киһилиин сытынньаҥ үрдүгэр олороллор эбит. И. Никифоров
   Василий саһыл хаана тохтубут суолун батыһан, …… сытынньаҥы нөҥүөлээн иһэн өлө сытарын булла! «ХС»
3. Туох эмэ микробтар көмөлөрүнэн үрэллибитэ, сытыйбыта. ☉ Продукт, подвергшийся гниению, органическому разложению, распаду
   Хортуоппуй туорааҕа сытыйар, дьөлүттэлэнэр. Туораах иһигэр эргиччи хараарбыт сытынньаҥ үөскүүр. САССР КСХКҮү
   Киһи-сүөһү таһаарар хаалынньаҥнара, мас-от төрдүгэстэрэ уонна сытынньаҥнар микробтар көмөлөрүнэн үрэллэн, сиргэ симэлийэллэр. СЕТ ҮА
4. көсп. Олох хаалынньаҥа, өй-санаа сатарыйыыта. ☉ Пережитки старого, моральное разложение
   Биһиги эргэ олох сытынньаҥын утары харса суох охсуһааччылар баартыйаларабыт, оттон харса суох охсуһууга ыччат куруук бастаан киириэҕэ. В. Ленин (тылб.)
5. даҕ. суолт.
6. Сытыйбыт, дьүдьэйбит, эмэҕирбит. ☉ Гнилой, испортившийся, разложившийся
   Сытынньаҥ дүлүҥ син умайыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
   Уот кытыытыгар сытынньаҥ тиит төрдө кыһалҕата суох аргыый буруолуу сытта. С. Никифоров
   Уккунньахха анаан сытынньаҥ маһы таһан өрөһөлөөтө. «Чолбон»
7. көсп. Кэхтибит, төннүбүт, хаалынньаҥ. ☉ Гнилой, прогнивший, разложившийся
   Бу эдэр-сэнэх эрдэҕиттэн билбит сытынньаҥ хаайыыларыгар, сымыйанан баайсан, умса анньан кэбистилэр. Е. Неймохов
   Ааспыт сытынньаҥ кэм оботтоох дьэбэрэтин тэпсилгэнэ тус олоҕор, кэргэттэригэр оспот сүрэх бааһын хаалларбыта. «Чолбон»

1) яйцо || яичный; куурусса сымыыта куриное яйцо; ситэ буспатах сымыыт яйцо всмятку; сымыыт уоһаҕа яичный желток; сымыыт бороһуога яичный порошок; биир сымыыт ханна сытыйба-таҕай посл. где наше не пропадало (букв. где не гнило одно яйцо); 2) анат. семенники (человека, млекопитающего).