скорбеть, горевать.

туохт. Санааҕа түс, курутуй, аһый. ☉ Горевать, скорбеть, впадать в горе.

горевать, сокрушаться, сетовать, жаловаться на свою судьбу; онно олус муҥатыйара тогда он сильно сетовал на свою судьбу.

побуд. от муҥатый = причинять горе, страдание; дьоҥҥун муҥатытыма не заставляй своих родителей горевать, не причиняй горя своим родителям.

грустить; печалиться; скорбеть, горевать; туохтан бачча санаарҕаатыҥ? отчего ты так печален?; санаарҕаама, барыта этэҥҥэ буолуо не горюй, всё образуется.

туохт. Аҕыйаан баранан бүтэн ис. ☉ Кончаться, иссякать, доходить до предела
Ырыатын тыла муҥуу илигинэ. ПЭК СЯЯ
ср. тув. муҕа ‘утомляться, быть бессильным’, кирг. муҥай ‘печалиться, тосковать, горевать’, ног. мунъай ‘печалиться, уставать’

1) становиться кислым, горьким; киснуть; үүт аһыйбыт молоко скисло; 2) жечь, щипать; илиим бааһа аһыйда у меня жжёт рану на руке; 3) горевать, скорбеть; жалеть, сожалеть; өлбүт оҕотун аһыйар он горюет об умершем ребёнке; сүтэрбит саатын аһыйар ему жаль потерянное ружьё.

туохт. Улаханнык санааҕын түһэр, санньый, кэрикуру буол. ☉ Сильно опечалиться, огорчиться, горевать
Бэҕэһээ оттон кэлэн бараммын, эн суоххун көрөн, дьэ бардаҕа диэммин, бэркэ да курутуйа-хомойо санаабытым. Күндэ
А.И. Софронов ол тэтэрээккэ …… күрүс-күрүс санаата түмүллэн кэллэҕинэ, иэйэн-куойан, курутуйан-хомойон суруйталыыр эбит ээ. Н. Заболоцкай

туохт. Кими-тугу эмэ аһыйан харааһын эбэтэр ыараханы, эрэйдээҕи өйдөөн мунчаар; санааҕа ыллар. ☉ Унывать, горевать, печалиться
Маайыс саҥата суох санааргыы сырытта. Амма Аччыгыйа
Бурхалей аргыһа мөлтөөбүтүттэн, кини дьиэтигэр кыайан тиийиэ суох быһыытыйбытыттан бэркэ куттана, санааргыы истэ. Эрилик Эристиин
[Петя:] Эн санаарҕаабыккын көрдөхпүнэ хайдах эрэ курутуйа саныыбын. С. Ефремов
Лоокуут айманар, санааргыыр буолбутун дьонуттан кистии сатыыра. Дьүөгэ Ааныстыырап
алт. санарка, бур. һанаарка

1. көр айман, аймаһый. Эмээхсин айманыйан хаалан, сылабаарыгар уу кутарын таһыччы умнан, кураанахтыы оргутаары, сыпсынан уоттаах чоҕу кыбыттара сатыы турар эбит. Д. Таас
   Алаа Моҕус иһин туттан Айманыйа ытыыр. И. Чаҕылҕан
   Дууһата төһө да итинник араастаан айманыйдар Лоокуут-Большаков — наһаа омуннурбат. АҮ
2. Кими эмэ олус аһынан долгуй, харааһын. ☉ Громко испытывать жалость к кому-л., жалеть кого-л.; безутешно горевать о ком-л.
   Эмээхсин сиэнин аһынан айманыйда. Бу киһи сүөһүтэ, киһитэ быстан дьэ айманыйда. ПЭК СЯЯ