Якутские буквы:

Якутский → Русский

дабыдал

1) верхняя часть крыла; 2) уст. длинные железные полоски на рукавах шаманского плаща # хабдьы дабыдала физически слабый человек, слабак.

Якутский → Якутский

дабыдал

аат.
1. Көтөр кынатын икки бастакы (бүлгүнүттэн) сүһүөҕэ. Верхняя часть крыла птицы
Чаҥыргыыр хотойугум сындалытан Таллан дабыдалларын намылыппыт. С. Тарасов
Дабыдалларын хамсатан, Дайа сатаахтыыр ол муҥнаах [чыычаах оҕото]. Ф. Софронов
Хотоҕой тыаһа куһуурда, дабыдал тыаһа сатараата. П. Ядрихинскай
2. кэпс. Киһи окумала. Предплечье
Сабардам оҕонньор ойон тиийэн Сомоҕоллойу дабыдалыттан харбаата. Болот Боотур
Харачаев [Остроев тойону] далайа дайбаан эрэр дабыдалыттан ылан умса садьыйан кэбистэ. Эрилик Эристиин
3. эргэр. Ойуун таҥнар таҥаһын сиэҕэр тигиллибит устатынан хайаҕастаах уһун тимир ылтаһын. Длинные полоски листового железа с продольной прорезью на рукавах шаманского костюма.
Дабыдал от түөлбэ. - дулҕалаах сииктээх сиргэ үүнэр сыыс от, сөкү. Грубая сорная трава, растущая на влажной кочковатой местности. Күөх дабыдал аста - кыната куорсуннанан, сатаан көтөр буолла (көтөр оҕотун туһунан). Опериться, покрыться оперением (о птенцах)
Кус оҕото Күөх дабыдал аста, Көтө охтор буолла, Кини улаатта. Н. Босиков. Халба дабыдала - өлөҥнөөх сиргэ үүнэр ходуһа ото. Трава, растущая на покосном угодье
Арҕаа эбэҕэ ол дьыл халба дабыдала ат ойоҕоһун куотар буола өрө аспыта. «ХС»


Еще переводы:

даллаахтат

даллаахтат (Якутский → Якутский)

даллаахтаа диэнтэн дьаһ
туһ. Хорохоот [Дэдээһэби] дабыдалыттан даллаахтатан, уҥа диэки аҕалар. Эрилик Эристиин

кубачаан

кубачаан (Якутский → Якутский)

куба диэнтэн аччат. «Кубачааммыт дабыдалын бааһа оспут», — диибин мин итини көрөн олорон. С. Никифоров

даллаахтас

даллаахтас (Якутский → Якутский)

даллаахтаа диэнтэн холб. туһ. [Оҥочо түҥнэстибитигэр] уонча оҕо ууга өрө даллаахтаһа түспүттэр. Далан
[Кустар] Дабыдаллара тостубуттар, Даллаахтаһан бардылар. Р. Баҕатаайыскай

күлээхтээ

күлээхтээ (Якутский → Якутский)

күл диэнтэн атаах. Кини былыты элэктээн күллэрэстии күлээхтиир, кини үөрүүтүттэн ытаахтаан иэрийэр. П. Ойуунускай
Элэктэриичэстибэ уотунан Эриличчи көрөөхтүөҥ, Салгын аалын дабыдалынан Лаһыгыраччы күлээхтиэҥ. Эллэй

табытал

табытал (Якутский → Якутский)

көр дабыдал
Догдоҥолуур кутурук, барыкыныыр табытал сорох куорсуннара туруттан түһэннэр, онон-манан оҥойуттан хаалбыттар. Амма Аччыгыйа
Икки табыталым дырылыы-дырылыы Уотунан умайбыттара, Утуйан улук буолбуттара. П. Ойуунускай

таһыгырай

таһыгырай (Якутский → Якутский)

таһыгыраа диэн курдук
Тимир оһох үөрэ-көтө умайан таһыгырайар. И. Федосеев
Сатыы кынат сылыбырайан, Дайыы дабыдал таһыгырайан, Быһаччы ыйыынан сирдэтэн Быыра охтуу көппүтэ. П. Дмитриев

эймэнис

эймэнис (Якутский → Якутский)

эймэний диэнтэн холб. туһ. Көтөрдөр эрэйдээхтэр мүччү-хаччы төрүү-ууһуу охсоот, оҕолорун дабыдаллара арыычча ситиитэ, холдьоҕуллубут курдук, ытаһан-соҥоһон, тус соҕуруу көтөн эймэнистилэр. Н. Лугинов

неоперившийся

неоперившийся (Русский → Якутский)

прил. 1. түүлэнэ илик; неоперившийся утёнок түүлэнэ илик кус оҕото; 2. перен. дабыдала ситэ илик, дабыдала сиикэй; неоперившийся юнец дабыдала ситэ илик эдэр оҕо.

халба

халба (Якутский → Якутский)

аат. Кэтит тумустаах, эриэн өҥнөөх «сох-сох-сох» диэн саҥалаах кураанах кус көрүҥэ. Широконоска (вид утки)
Халбаҕа дылы суохтан атыны билбэт (өс хоһ.). [Абытай Арамаан] Арҕааҥҥы тураҥнаах атахтан Алталыы халбаны хаптатыа. Күннүк Уурастыырап
Биэстэ субурутан суулларбыт атыыр халбатын диэки кылап гына көрө-көрө Ньукуус ньыкыйан баран олорор да олорор. В. Титов
Халба — киэҥник тарҕаммыт кураанах кус. БББ
Халба курдук мэлдьэхтээх — хаһан да сөп диэбэт, өрүү мэлдьэһэр, суоҕу эрэ билэр (халба кус саҥата «суох» диэн тылга маарынныыр, ол иһин халба мэлдьэһэрин эрэ билэр дииллэр). Постоянно отпирающийся (человек — букв. как утка-широконоска (отпирающаяся) — кряканье широконоски якуты слышат как «суох», что означает ‘нет’, поэтому утка-широконоска ассоциируется у якутов с человеком, привыкшим отпираться, отказываться)
Халба курдук мэлдьэхтээхтэн Хата бары кэлэйэллэр. Күннүк Уурастыырап
Ыйыттахха, көрдөстөххө «суох» дииртэн атыны билбэт киһини «халба курдук мэлдьэхтээх» диэччилэр. Н. Кондаков
Халба дабыдала көр дабыдал
Кулун кутуруга икки халба дабыдала икки үүммүт аҕай, охсорго кэбирэҕэ сүр. Сэмээр Баһылай
Аны ото түөрэтэ кылыс, дэҥ кулун кутуругун кытары халба дабыдала кыбытыктаах. С. Маисов
Үүнээйитэ араас, үксүн халба дабыдала, алаас ото, кулун кутуруга, ача үүнэр. ПАЕ ОС. Халба оһоҕоһун курдук — наһаа уһун, субуллаҕас, эриллэҕэс. Очень длинный, вытянутый спиралью, петлями
[Мэник Мэнигийээн] аара от үрэх халба оһоҕоһун курдук сыыйыллан сытарыгар тиийбитэ. Саха ост. Дьиэ бүүс-бүтүннүү халба оһоҕоһун курдук турбаларынан ититиллэр. В. Иванов
Оптуобус халба оһоҕоһун курдук хайа суолунан айаннаан иһэр. Хомус
ср. эвенк. калба ‘утка-широконска’, др.-тюрк. халва ‘стрела без наконечника’

воронов

воронов (Русский → Якутский)

прил. суор; # цвета воронова крыла суор дабыдала өҥнөөх, күөх толбонноох хара.