суллары диэнтэн хат.-күүһүр. Ат чохчойо-чохчойо түһэр, сыыр кумаҕын сулларыта тирэнэр. Амма Аччыгыйа
Массыына! Кини бэйэлээх, буор хайалары сулларыта анньыталаан, киэҥ далаҕай ытыһынан күрүлэччи күрдьэн киллэртээн, суолу сабыта быраҕаттыыр. «ХС»

дьиппиний диэнтэн дьаһ
туһ. Массыына! Кини бэйэлээх, буор хайалары суулларыта анньыталаан, киэҥ далаҕай ытыһынан күрүлэччи күрдьэн киллэртээн, суолу сабыта быраҕаттыыр, дьиппинитэ тэпсимэхтиир. Амма Аччыгыйа
Сүүһүн дьирбиилэригэр көлөһүнэ өтүөр диэри кыһаллан, хас биирдии тылын дьиппинитэн аахта. Софр. Данилов
[Ефрейтор:] Күн аайы [ыстааным курун] сыҕарытан дьиппинитэбин да, иһим эбии хапсыйан иһэр. В. Протодьяконов

аат.
1. Үксүгэр хатыҥтан оҥоһуллубут аһы баһар тэрил. ☉ Деревянный черпак, половник, деревянная поварёшка (обычно из берёзы)
Кураанах хамыйах айахха баппат (өс хоһ.). Киһи хамыйаҕын оргууй остуолга уурда уонна илиитин көхсүнэн уоһун сотто-сотто туран кэллэ. Амма Аччыгыйа
Боккуойа мас хамыйаҕы ылан күөһүн булкуйан баран, мииниттэн амсайан көрөр. Ф. Захаров
2. кэпс. Экскаватор тугу эмэ (хол., буору, тааһы) баһар хомуоһа. ☉ Ковш экскаватора
Экскаватордар хатан аһыылаах хамыйахтара түөртүү кууп тааһы биирдэ уобан ылаллар. Суорун Омоллоон
Хамыйаҕын муҥунан Чоҕу баһар экскаватор. Н. Босиков
Экскаватор кумаҕы улахан хамыйаҕынан баһан ылан самасыбаал кэдэс гыныар диэри томточчу кутар. А БАМ
♦ Ийэтин хамыйаҕыттан сыстыбыт көр ийэ. Кытыйа кытыйатын кытта кырбаһар, хамыйах хамыйаҕын кытта хабырыһар көр кытыйа. Кытыйа кыырда, хамыйах хардааччыта, мэһэмээн мэкчиргэтэ — сүрэҕэ суох, аһыыаһыы сытар киһи. ☉ Ленивый обжора (букв. ястреб до чашек, сокол до ложек, сова до турсуков). Уоллара дьонун бэлэмигэр кытыйа кыырда, хамыйах хардааччыта, мэһэмээн мэкчиргэтэ буолан олорор. Кэччэгэйтэн кэлтэгэй хамы- йахтаах баһар көр кэччэгэй. Кэччэгэйтэн кэлтэгэй хамыйахтаах баһар диэн этии бэрт былыргы итэҕэлтэн төрүттээх өйдөбүл буолар. Хамыйах салааччы кэпс. — бэйэтиттэн үрдүк сололоох, дуоһунастаах киһиэхэ илин-кэлин түһээччи, ньылаҥнааччы. ☉ Подлиза, прихвостень, подхалим, угодник. Ээ, ол киһи тойотторго бэрт буолар, хамыйах салааччы. Тэҥн. сирэй көрбөх (көрүмсэх); сэттэ сирэй
◊ Кыл хамыйах көр кыл
Илимнии, ардьаахтыы сатаан баран, кыл хамыйаҕынан чарт тымтайга таах баһан ылааччылар. Күннүк Уурастыырап. Сиидэ хамыйах кэпс. – арыттаах кыра хайаҕастардаах уһун уктаах хомуос. ☉ Большая ложка с частыми дырочками, шумовка
Эт сымнаабытын кэннэ сиидэ хамыйаҕынан күүгэнин, төбүрэҕин баһан баран, бэйэ сөбүлүүрүнэн тууһаныллар. Дьиэ к. Сиэллээх <ибиир> хамыйах — алгыска туттуллар, угугар сылгы сиэлэ киэргэллээх хамыйах. ☉ Деревянный черпак, украшенный пучками конской гривы по рукояти, используемый при выполнении обряда алгыс
Алгыыр киһи сиэллээх ибиир хамыйаҕы ылар. Саха нар. ыр. II
Баһыттан-атаҕар диэри от күөҕэ таҥаска сууламмыт дьахтар тахсан сиэллээх хамыйаҕынан кымыһы баһан ылан сири-дойдуну аһатар. П. Тобуруокап
Сиэллээх хамыйаҕы туппут аҕамсыйбыт дьахтар быыс иһиттэн тахсыбытыгар, бары тохтоон туран хааллылар. Л. Попов. Сүөгэй хамыйаҕа эргэр. — үүт үрдүттэн сүөгэйин холбуйан ылар мас хамыйах. ☉ Деревянная ложка для снятия сливок с молока
Билигин анаан сүөгэй хамыйаҕа диэни туттубаттар. Удьаа хамыйах көр удьаа. Сири иһити киллэрэллэр, удьаа хамыйаҕы ыыталлар, күөх чэчири хойуннараллар. Суорун Омоллоон
[Куйаас Маарыйа] Уҥа хонноҕун анныттан Удьаа хамыйаҕы ылан Үрүҥ илгэ тунаҕы Өлүөнэ өрүс кытылын Үрдүнэн ыһан унаарытта. С. Васильев
Иһигэр удьаа хамыйаҕы уган кэбиһэллэрэ. К. Уткин. Эбир хамы- йах — дойду иччилэрин алгыырга туттуллар, үс сиринэн оҥо быһыылаах кымыс ыһар хамыйах. ☉ Деревянная ложка с тремя выемками для окропления кумысом духов
Алтан түөрэх эбир далаҕай хамыйах диэн оҥорор. Саха сэһ. I. Эллэй Боотур чороон аайыттан арыылаах кымыһы эбир хамыйаҕынан баһан ыла-ыла …… салгыҥҥа ыһыахтыыр. Саха сэһ
1977
Ыһыах эбир хамыйаҕын Ылан ууран кэбиспиттэр. П. Ядрихинскай
ср. алт. чамыяк ‘берестяная черпалочка для ячменя’, др.-тюрк. хамыч ‘черпак, ковш’