Якутские буквы:

Якутский → Русский

далбы

далбы оҕус = ударить слегка (но больно); далбы оҕустар = (или туттар =) чувствовать боль в груди с обеих сторон (напр. при воспалении лёгких).

Якутский → Якутский

далбы

сыһ.
1. Дьөлүтэ кэйэрдик, быһыта тыытардык (ыарый). ☉ Остро, резко (болеть, заболеть)
[Сибирскэй язва] олус далбы уонна ама соҕустук ыарытыннарыан сөп. НПИ ССЫа
Мурун иһин ыарыыта далбы, аалларан ыарытыннарар көрүҥнэрдээх. «Кыым»
2. Кыратык, халты буолан баран ыарыылаахтык. ☉ Слегка, вскользь, но болезненно
Мас лабаатыгар харахпын далбы оҕустардым. Кулунчук эрэйдээх далбы таарыйтаран дуу …… эмиэ охтон накыс гынаахтаата. Сайа
◊ Далбы тут - кылгас кэм иһигэр ханнык эмэ үлэни кыайа-хото тут. ☉ Осилить что-л., справиться с чем-л. за короткий срок
Сайыҥҥы сынньалаҥмар үлэбин далбы тутуоҕум диэн санаалаах сырыттым. «ХС»

Еще переводы:

тыбый

тыбый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Аты, оҕуһу миинэн иһэн, ойоҕоско атаххынан охсуолаан, тиҥилэхтээн соруй. ☉ Пришпоривать ногами коня (или быка), подгоняя его
Баһымньы Баатыр …… Бор Дьаҕылын ис куҥун илби тыбыйда, тас куҥун далбы тыбыйда да уурдаран оҕустаран хаалла. ПЭК ОНЛЯ III
2. Кыараҕастык хардыылаан биир кэлимник, чэпчэкитик хаамп, сүүр. ☉ Идти, бежать мелким шагом легко и ровно. Хааман тыбыйа турда
ср. др.-тэрк. тепин ‘пинками подгонять коня’

үргэҥнэс

үргэҥнэс (Якутский → Якутский)

I
1. үргэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Икки бөтүүк тохтоло суох охсуһан үргэҥнэһэллэр
□ Ойууннар тоҥ күөс быстыҥа дөйүөрбүт курдук турбахтаан баран, эмиэ үргэҥнэспитинэн бардылар. Саха фольк.
2. Туохтан эрэ сэргэхсийбиттии, күөдьаа буолан суугунаһа түс (элбэх киһини этэргэ). ☉ Становиться шумным, оживляться (о людях)
Партком ытыһын таһыммытыгар, атыттар туран үргэҥнэһэн, ытыс тыаһа хабылынна. Н. Габышев
Бары уһугуннулар. Хобороос тугу эрэ муннун иһигэр киҥинэйэ-киҥинэйэ, олоро түстэ. Оҕолор үргэҥнэһэн кэллилэр, биир-биир туруталаан истилэр. В. Протодьяконов
Одьунааһынан далбы таарыллыбыт икки киһиттэн уратылара, чэпчээбиттии үргэҥнэстилэр. «Чолбон»
II
даҕ. Бурҕайан, өрүкүйэн, үрэл гынан өрө көтөн таҕыс (хол., быыл, туман). ☉ Взметающийся, взвихривающийся (напр., о пыли, тумане)
Дэриэбинэ уулуссатын ортото, массыына үгүстүк сылдьар буолан, үргэҥнэс буор буолбут. Н. Габышев
Тымныы өссө сэтэрээбит курдук. Хаамтахха, тумаммыт биир кэм үргэҥнэс. «ХС»
Үрдэххэ үрэл гынар үргэҥнэс куорсуннаах, Туттахха тосту барыах, Туп-туоҥкай атахтаах, Оччугуйкаан-дьоҕусчаан, барабыайчаан барахсан. ВСП КЭ