1. аат.
2. Туох эмэ ыараханы олуйан өрө көтөҕөргө туттуллар туох эмэ (хол., ураҕас), олуур. ☉ Приспособление (напр., в виде палки) для поднятия тяжести при помощи меньшей силы, рычаг
   Бүүчээн төһүүтүгэр дылы (өс ном.). Умайан күүдэпчилэнэр бэрэбинэлэри эр бэртэрэ дьон төһүүнэн күөлгэ үҥкүрүтэн киллэрдилэр. Амма Аччыгыйа
   Баай хара тыа туллар тутааҕын курдук логлоһон олорбут баараҕай төҥүргэстэри төһүүнэн өрүтэ түөһэн үллэҥнэттилэр. М. Доҕордуурап
   Араас үлэни чэпчэтэргэ уонна түргэтэтэргэ, ордук улахан ыарахаттары көтөҕөргө уонна сыҕарытарга дьоннор булуогу, төһүүнү, харчаакыны былыр-былыргыттан тутталлара. ПАВ Ф-7
3. көсп. Кими, тугу эмэ туохха эмэ көҕүлүүр, хамсатар, сүрүннүүр күүс. ☉ Сила, содействующая росту, развитию кого-чего-л., движущая сила, двигатель
   Тэрийэр үлэни тупсарыы былааннаах сорудаҕы толорууга быһаччы төһүү буолар. Дьону үөр. Тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын элбэтиигэ уонна хаачыстыбатын тупсарыыга биригээдэнэн бэдэрээттэһэн үлэлээһин сүрүн төһүүнэн буолла. ФП МХ
   Ходуһа уонна мэччирэҥ сирдэрин үүнүүлэрин үрдэтиигэ биир төһүүнэн сааскы өртөөһүннэри сыл аайы тэрээһиннээхтик ыытыы буолар. ДӨАҮөКТ
4. даҕ. суолт. Туохха эмэ сүрүн күүс буолар, тугу эмэ сүрүннүүр, тутаах. ☉ Побуждающий, движущий к чему-л., основной, ведущий
   «Хоһооннор, поэмалар» диэн кинигэ …… бэчээттэниэҕиттэн Чаҕылҕан саха литературатын биир төһүү үлэһитин быһыытынан киэҥник биллибитэ. Софр. Данилов
   Аныгы көрдөбүлүнэн бырайыактыыр институт төһүү дьонунан бастыҥ архытыактардар буолуохтаахтар. Н. Лугинов
   Бу дойдуга дьиэ кэргэн экэниэмикэтэ инники сайдыыга төһүү күүс эбит. «Чолбон»

ж. в разн. знач. күүс, күүс-күдэх; ударить со всей силой күүһүҥ муҥунан оҕус; центробежная сила физ. центробежнай күүс; сила ветра тыал күүһэ; сила ума ей күүһэ; сила привычки үгэс күүһэ; производительные силы эк. оҥорумтуолаах күүстэр; великая сила идей ленинизма ленинизм идеяларын улуу күүһэ; движущие силы революции революция хамсатар күүстэрэ; вооружённые силы сэбилэниилээх күүстэр; # рабочая сила үлэһит күүс; по силам или под силу күүс иһинэн, кыах иһинэн; через силу күүс таһынан, күүс муҥунан; потерять силу юр. күүскүн сүтэр (хол. сокуон); войти в силу юр. күүскэр киир, чахчылаах буол (хол. сокуон); оставить в силе юр. күүһүгэр хааллар, көтүрбэккэ хааллар (хол. сокуону).