I с. лингв, (диалект) наречие.

ж. лексика (хайа эмэ тыл эбэтэр диалект тыллара, тылын саппааһа).

прил. лингв, диалектнай, диалект; диалектные особенности речи тыл диалектнай уратылара.

аат. Наассыйа, Бурятия Өрөспүүбүлүкэтигэр төрүт олохтоох норуот. ☉ Буряты
Сахалар уонна булагат бүрээттэр биир түүрдүү төрүттээхтэрэ көстөр. БИГ ӨҮөС
Хайа баҕарар норуокка литературнай тыл үөскээһинигэр ханнык эрэ говор эбэтэр диалект төрүт, сис буолар. Чугастык ыллахха бүрээттэргэ хоро диалега. ВМС СДО

м. 1. (ударение) охсуу (куолаһы күүһүрдүү); поставить акцент охсуута оҥор; 2. акцент (атын омук эбэтэр диалект киһитэ тыл дорҕооннорун атын соҕустук этэн сака-рыыта); говорить с акцентом акценнаан саҥар; # делать акцент на чём-л. тугу эмэ ордук бэлиэтээ, ордук болҕомтону уур.

1) небольшой круглый луг (скошенный, но ещё не убранный); 2) маленькое круглое озеро # түөлбэ тыллар диалекты; түөлбэ хонуу лужайка.

страд. от суруй = 1) записываться, быть записанным; кэпсэтиигэ сурулун= записываться для выступления; 2) быть написанным; быть описанным; повесть сурулунна повесть написана; саха тылын диалектара сурулуннулар диалекты якутского языка описаны.

1. аат.
2. Сыһыы, хонуу, хайа эмэ өттө, чааһа. ☉ Небольшой участок, кусок земли, часть какой-л. местности (напр., поляны, равнины, долины)
   Балайда барбахтаат, убаҕас оттоох, үктээтэххэ кутаҥнаан биэрэр түөлбэҕэ кэлэн тохтоотулар. П. Аввакумов
   Көҥүс икки өттө талах ойуурдардаах, ардыгар дулҕалаах түөлбэлэрдээх кытыл буолан барар. С. Васильев
   Василий бу сир түөлбэлэригэр табаарыстарын кытта үгүстүк кустуур буолара. П. Филиппов
3. Дьон олохсуйбут сирэ; ол сир хайа эмэ өттө. ☉ Населённый пункт; участок, часть, зона населённого пункта
   Таисия Захаровна балыыһаттан уон, сүүрбэ көстөөх сирдэргэ, түҥкэтэх түөлбэлэргэ ыалдьааччыларга ыҥырыкка барааччы. Л. Попов
   Нэһилиэкпит Дьооку, Хоро диэн икки түөлбэлээҕэ. «Сахаада»
   Идэтийбит булчуттар улам аҕыйаан иһэллэр, эдэр ыччат бөдөҥ түөлбэлэргэ тардыһар. «Кыым»
4. көсп. Туох эмэ буолар сирэ, түһүлгэтэ. ☉ Место проведения чего-л.
   Ыһыах түөлбэтин үрдүнэн Арай үөһэ күөрэйэн таҕыстым. Күннүк Уурастыырап
5. даҕ. суолт., фольк. Олус киэҥ, улахан. ☉ Обширный, огромный по размерам
   Аҕыс курдуулаах Алаас сыһыыны Түөрэ кэбэн кээспит курдук Түөрт кырыылаах, дүгдэли бэйэлээх Түөлбэ маҕан холумтан. П. Ойуунускай
   Миикээн ойуун, тоҕус боҕуруолаах түөлбэ хаан дүҥүрүн ылан охсон бүрдьүгүнэтэн кэбиһэ-кэбиһэ, алгыс алҕаабыта. Далан
   Түөлбэ бараан түһүлгэбитин, Ытыкмааны ыһыахпытын Күөҕү көмүс күөмэйбинэн Төрүттээтэҕим буоллун. В. Протодьяконов
   ♦ Төрөөбүт<-үөскээбит> түөлбэ поэт. — киһи төрөөбүт сирэ, дойдута. ☉ Место, где родился и вырос кто-л., родные места
   Төрөөбүт түөлбэбиттэн, төрүт буорбуттан тэлэһийтэлии сырыттым. С. Тарасов
   Биһиги сэрии да толоонугар сылдьан төрөөбүт түөлбэбитин умнубатахпыт. Н. Босиков
   Онно билбитим, төрөөбүт-үөскээбит түөлбэм барахсан ураты кэрэтин. Г. Колесов
   ◊ Түөлбэ тыла тыл үөр. — хайа эмэ түөлбэ эрэ туттар тыла. ☉ Диалект, диалектное слово, диалектизм
   Хопто өссө биир ааттаах — тыкаары, бу бүлүүлэр түөлбэ тыллара. Багдарыын Сүлбэ
   Суруйааччы саха литературнай тылыгар биллибэт, үгүс ааҕааччылар өйдөөбөт түөлбэ тылларын туттар. «ХС»