дробовик; доруоп саа дробовик.

уст. короткий дробовик.

уст. старинный пистонный дробовик.

аат., эргэр. Ботуруона суох айаҕынан иитиллэр гынан баран бөстүөнүнэн эстэр оҥоһуулаах доруоп саа. ☉ Охотничье ружье, которое заряжается без патрона и производит выстрел с помощью пистона; пистонный дробовик
Кырдьаҕас булчут куска ытар икки саалаах. Иккиэн бөстүөнэйдэр. И. Никифоров

разг. 1) стрелять из дробовика; 2) перен. ругать, угрожать (после того, как всё прошло); кэнниттэн доруоптаа= после драки кулаками махать.

ружьё || ружейный; икки уостаах саа двуствольное ружьё, двустволка; субуйааҥкы саа затворное дробовое ружьё; доруоп саа дробовик; старинное шомпольное дробовое ружьё; буулдьа саа пулевое ружьё; чокуур саа кремнёвое ружьё; саа тыаһа выстрел; саа уоһа дуло, ствол ружья; саа тэбиитэ расстояние ружейного выстрела (часто употр. как мера длины) # ох саа лук (оружие); чаачар саа арбалет; саанан ыппыт курдук прямой как стрела (о дороге); саа уоһугар туруор = подвести под расстрел.

I
аат. Доруобунньук иитиилээх булт саата. ☉ Дробовик (охотничье ружье)
Миитэрэй ыйанан турар доруобу сулбу тардан ылла. Амма Аччыгыйа
Доруоп эстэн «дар» гына тыаһыыр. И. Гоголев
Бурхалей доруоп саатын устан өйөннөрөн баран, олорунан кэбистэ. Эрилик Эристиин. Тэҥн. сынтараалка, туурка, субуйааҥкы
II
аат., мат. Бытархай ахсаан. ☉ Дробь (число, состоящее из частей единицы)
Доруоп числителин уонна знаменателин бэлиэтин иккиэннэрин тэҥҥэ утары бэлиэҕэ уларытыыттан доруоп суолтата уларыйбат. БАН А

аат., эргэр. Айаҕынан иитиллэр кылгас тимирдээх былыргы саа. ☉ Короткий дробовик
Акыым оҕонньор биэс сиринэн кэлгиэлээх тууркатын туора тутан олорор. Н. Якутскай
Киһи сүгэ сылдьар тууркатын хаба тардан ылан ытыар диэри, тайаҕа ыраата охсор. П. Степанов
«Доҕоор, тууркаҥ иитиилээх дуо?» — диэтэ аҕам ууска. Н. Заболоцкай
◊ Туурка саа — туурка диэн курдук
Биэс сиринэн кэлгиэлээх туурка саатын туора тутан олорор. Н. Якутскай
Чыркымайдар өрө тырыкынаһан эрдэхтэринэ, туурка саа тыаһа хабылла түһэр. А. Фёдоров. Сиэн уол этиллибит сиргэ иитиилээх кыра туурка саанан хаста да субуруччу ытыалаабыт. А. Пахомов

и. д. от тур =; кинини атахха туруунан чиэстээтилэр его приветствовали стоя (букв. вставанием на ноги).

из словаря Пекарского:
1) стояние; стоянка; застой; прочно (твердо) стоящий, твердый, постоянный: Аан ийэ дойду... көмүс туруутуттан төрүөн-үөскээн баран родившись из серебряного приюта (пристани) матери-земли; бары биһиги дьиэбит туруута все наше домоводство; аал уотум туруута подножие моего домашнего очага; хаан туруута застой крови, отёк; хочо уҥуоргу туруута другой край поля (противоположный тому, на котором стоит кто-либо); туруута суох непостоянный; туруу дойду (дайды) основное место, постоянное жительство (=туруу сир ), родная страна.
2) вставание: абааһы бу туруутугар когда вот вставал абаасы; эт-хаан туруута страсть.
3) заступничество, ходатайство; заступник: туруу буол быть чьим-то заступником.
4) причина.
5) прицел, нарез на казённике: доруобуҥ букатын тугу да таппат, туруута алдьаммыт быһыылаах твой дробовик совсем не попадает в цель, у него видимо, испортился прицел (нарез на казённике).

аат. Буулдьанан ытар уһун уостаах сэп. ☉ Ружьё. Икки уостаах саа. Буулдьа саа
□ Саалаахтан самныма, охтоохтон охтума (алгыс.)
Сэмэнчик …… күөл кытыытыгар кустар түспүттэрин көрөн, саатын ылан ытаары үөмэн киирдэ. Н. Неустроев
Ойуур иһигэр саалар тыаһыыллар. Т. Сметанин
♦ Саа да тэбиитэ (тэбэр сиригэр) чугаһатыма кэпс. — ким эмэ көрдөһүүтүн, баҕатын ылыныма, олох чугаһатыма. ☉ Не подпускать кого-л. к чему-л., держать кого-л. на расстоянии, не подпускать кого-л. на выстрел
Нэһилиэнньэни өҥөнөн хааччыйыыга дьиэнэн көмөлөһүҥ диэтэххэ, сопхуостар дириэктэрдэрэ саа тэбэр да сиригэр чугаһаппаттар. «Кыым». Саанан ыппыт курдук кэпс. — олус көнө, быһа (суол). ☉ Прямой, кратчайший (о пути, дороге)
Манан букатын быһа, саанан ыппыт курдук. А. Фёдоров. Саата тут — өстөөҕү кытта сэптэнэн-сэбиргэллэнэн охсус, сэриилэс. ☉ Сражаться с врагом с оружием в руках
Алайскай лааҕырга биир ыйдаах Аптамаат үөрэҕин бүтэрбит Бу эдэр сэбиэскэй саллааттар Саа тутан, фроҥҥа бардылар. Күннүк Уурастыырап. Саа уоһугар тур — ытыллар буруйга түбэс, ытылларга дьүүллэн. ☉ Быть приговорённым к расстрелу
[Михаил:] Сибилигин саа да уоһугар турдарбын, мин санаам күүстээх, мин итэҕэлим кытаанах! С. Ефремов
◊ Биинтэ саа көр биинтэ II
Ол дьыл сайыныгар дуу, күһүнүгэр дуу, Хаамардар ампаардара умайан хаалбыта. Бадаҕа, ол ампаар иһигэр Ыстапаан кубаны өлөрбүт биинтэ саатын ыйаан турбута үһү. Г. Угаров
Бинтиэпкэ саа көр бинтиэпкэ. Бинтиэпкэ саанан сайынын бултааччыбын. А. Софронов
Бэрдээн саа көр бэрдээҥки. Сэбиэттэн былааһы былдьаһа, Бэрдээн саа чээрэтин сүкпэтэх. Күннүк Уурастыырап
Доруоп саа көр доруоп I. Сэриилэһэр сэптэрэ эргэ булт бэрдээҥкитэ, доруоп саалар этилэр. Н. Якутскай
Муннукка аҕыйах соҕус доруоп саалар өйөнөн тураллар. Эрилик Эристиин
Кураахтаах саа көр кураах. Дагдаҕар Баатыр кураахтаах саатын кулгаах тааһыгар диэри иэмэх курдук төгүрүччү тардан баран ыһыктан кэбиспитэ. Далан. Кус саата кэпс. — доруобунньугунан иитиллэр булт саата. ☉ Гладкоствольное охотничье ружьё, дробовик
[Үрүҥнэр] сэптэрэ буоллаҕына үксэ кус саата. Бэрт аҕыйах бэрдээн, бинчиэстэр баар. Ф. Захаров
Ох саа көр ох. Былыр манна ох саанан Ытыаласпыттар өбүгэлэр, Муос оноҕос турар сааллан Кырдьаҕас тиит түөһүгэр. И. Гоголев. Саа маһа — саа тимирэ олорор маһа, саа мас өттө. ☉ Деревянная часть ружья, ложа. Ньургун саатын маһа алдьаммыт. Саа сэ- бэ — ботуруон (саа) иитиитэ буолар маллар: доруобунньук, буорах, бөстүөн. ☉ Ружейный заряд: дробь, порох, пистон
Саа сэбин, атын туох эмэ наадалааҕы кистээн, наһааттан наһаа сыанаҕа биэрэллэр. Болот Боотур. Саа тэбиитэ — саа ылар, буулдьата тиийэр сирэ. ☉ Расстояние ружейного выстрела
Бэҕэһээ кэлбит оҕолор дурдалара миигиттэн биэс-алта саа тэбиитэ күөл арҕаа кытыытыгар бааллара. «ХС». Саха саата — ох саа диэн курдук (көр ох). Нууччалар тойонноро саамай үчүгэй дьиэтин чуолҕанынан көрөн турбут. Бу киһи ыппыт саха саатынан, бу тойону икки хараҕын икки ардыгар таппыт — нуучча өлөн хаалбыт. Саха фольк. Тэргэн саа эргэр. — улахан сэрии сэбэ, бууска. ☉ Артиллерийское орудие, пушка. Тэргэн да саа тэбиитэ Тэҥнэһиэ суох быһыылаах, Чуор да саа буулдьата Чугаһыа суох быһыылаах, Үлүскэннээх айан диэн Манна буолар эбит. Саха фольк. Үрэр саа эргэр. — буораҕынан эстэр саа, доруоп саа. ☉ Ружьё
Чаачар саа — 1) ох саа диэн курдук (көр ох). Бу оттору Манчаары, күүстээх чаачар саа оҥостон баран, оноҕоһун төбөтүгэр уоттаах кыаны кыбыта-кыбыта ытыалыыр. МНН; 2) оҕо оонньуур чаачардаах мас саата. ☉ Детский игрушечный лук (обычно из тальника с верёвочной тетивой)
Уончалаах эр оҕо элбэрээктээх чаачар саа оҥостон хадьыктаһар. Болот Боотур. Чокуур саа — чокуурунан эстэр саа. ☉ Старинное кремневое ружьё
Биир байтаһын биэни Туллай чокуур саанан бүөргэ ытан түһэрдэ, ол ыккардыгар Кууһума, …… уот оттон тигинэтэн кэбистэ. Н. Павлов. Чуор саа — үрэр саа диэн курдук
ср. др.-тюрк. йа, тув. чаа, алт. дьаа, каракалп. ок '-жай ‘лук для стрельбы стрелами’