нагуливать тело, жиреть; куҥнаммыт кунан жирный бычок.

жиреть, толстеть, тучнеть; поправляться, полнеть; бу сибиинньэ олус уойбут эта свинья хорошо откормлена; уойан хаалбыккын ты очень поправился, пополнел.

возвр. от сыалаа = жиреть, тучнеть # сыҥааҕыҥ сыаланнын разг. шутл. пусть твой подбородок станет жирным (пожелание сытой, благополучной жизни). сыалҕай = образн. иметь слишком широкие, как бы сползающие брюки.

туохт. Куҥнаах, эттээххааннаах буол. ☉ Войти в тело, быть, стать упитанным, жиреть
Онуоха көрдөҕүнэ: ата халыҥ куҥнаммыт, хат таманнаммыт, үтүө бэйэлэммит. Саха фольк. Айыы оҕолоро …… Хат таманнаммыттар, Халыҥ куҥнаммыттар, Көпсө ньаассын бэйэлээх Көп түүлэммиттэр. П. Ойуунускай

туохт. Аһара уой, олус сыалаах буол. ☉ Покрываться слоем жира, жиреть
Сибиинньэ быччыҥнара сыатыйар, кэлин атаҕын сүһүөхтэрин иҥиир бэрбээкэйдэрин хаспаҕар сыа үөскүүр. СИиТ
Сылгы иһэ аһара сыатыйар, ардыгар оһоҕоһо сыалана сатаан баран, хайа баран өлөр түбэлтэлэрэ баар буолааччы. «Кыым»

I
туохт.
1. Уу (убаҕас) үрдүгэр көбөн таҕыс, ууга (убаҕаска) тимирбэккэ уйдар. ☉ Всплывать, выплывать на поверхность воды (жидкости)
Арыы үрдүгэр уу дагдайбат, кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат (өс хоһ.). Тыы [Оппоос хамсаабытыгар] түгэҕэ уу үрдүгэр дагдайан, сүүрүккэ оҕустаран устубутунан барда. В. Тарабукин
[Улитка] тыынарыгар уу үрдүгэр дагдайан тахсар. ББЕ З
2. кэпс. Улаат, торолуй, уой-тот (үөхсүү курдук тут-лар). ☉ Расти, жиреть, полнеть (употр. как бранное слово)
Бөлөнөххө мөскөйбүт, тарга дагдайбыт (өс хоһ.). Күн айыы оҕолоро Дагдайбыттарын тухары Далай акаарылар. П. Ойуунускай
[Таҥас сууйааччы:] Бэйэбэйэ, баҕаҕа дылы дагдайа сытыйан, оргууй! С. Ефремов
3. Сылааска туран аһыйан бүрүлүн, суорат буол. ☉ Закваситься, подвергнуться брожению. Үүт дагдайбыт
п.-монг. дэгдэ
II
дьүһ. туохт. Үллэйбит, улахан көстүүлээх буол. ☉ Казаться, выглядеть крупным, объемным, увеличиться в размерах
Оҕонньор сылгытын оччугуй аҥаара өлөн, көмүс да көдьүүһэ суох толооҥҥо дагдайан хаалбыт. Күннүк Уурастыырап
Чугастан көрдөххө, дагдайан сүр улахан хагдаҥ эһэ уҥуор киирэн турар. Н. Габышев
[Хабырыыс] хамсаабакка дагдайан турар. А. Сыромятникова
Ырааһыйаҕа балаакка таһыгар бөртөлүөт түһэн, дагдайан олорор. «ХС»
◊ Дагдайарын (дагдайбытын) тухары далай (даар) акаары (мэник) кэпс.- олус улахан уҥуохтаах, үскэл көрүҥнээх буолан баран, өйө-төйө суох киһи. ☉ Очень рослый и полнотелый, но глупый (человек)
Дагдайарын тухары далай мэник …… төрөөбүт төрүт уруугун миигиттэн түөстэрэҥҥин истиэххин баҕараҕын дуо? ПЭК ОНЛЯ I
Дагдайбытын тухары Далай акаарыны Үөрэҕэстии иликпинэ Үөһэ тур! П. Ойуунускай. Дагдайбытын тухары дагда - улахан уҥуохтаах, кэтит сарыннаах модьу эрээри, күүс-уох өттүнэн мөлтөх киһи. ☉ Рослый, широкоплечий, толстый, но физически слабый человек
Дагдайбытын тухары Дагда эбит диэн, Сэнии санаата, Сэгдэс гына түстэ. П. Ойуунускай