побуд. от кулахачый = быстро закружить, завертеть.

сов. 1. кого, разг. (закружить, увлечь) иирт, кучуй; 2. (начать вертеть) эргичит; куйбаҥнат (хвостом).

туохт. Күүскэ эргичит, ытый (хаар, холорук туһунан). ☉ Сильно закружить, запорошить (о снежной пыли, вихре)
Көбүрүөнньүк хаар Көлөһүннээх сири Көмөн күүдэмнээтэ. А. Софронов

туохт.
1. Убаҕас тугу эмэ (хол., чөчөгөйү, кымыһы) хойуннараары, ытыгынан күүскэ эргичиҥнэтэн булкуй. ☉ Круговыми движениями сбивать что-л. (напр., сливки, кумыс) мутовкой
Ыстапааһа чорооҥҥо кымыһы сүөгэйдээн ытыйан, Ньукууска аҕалан биэрдэ. Күндэ
Өрүүнэ оһох хаҥас сыҥааҕар көбүөр ытыйа турар. Н. Түгүнүүрэп
Маарыйа эмээхсин хаҥас остуолга хатыҥ ытыгынан күөрчэх ытыйан күрдьүгүнэтэр. С. Маисов
2. Тугу эмэ өрө сөрөөн таһаар, салгыны күөрчэхтии эргит, үөһэ өрүкүт (силлиэни, буурҕаны, холоругу этэргэ). ☉ Закрутить, закружить, взвихривать, поднять клубами что-л. (о ветре, пурге)
Сотору-сотору аарыма холоруктар маһы-оту сөрөөн, өрө ытыйан суугунаан аастылар. Н. Якутскай
Ол холорук уу түгэҕиттэн балыктары ытыйан таһааран, кумахха бырахпыта. Т. Сметанин
Бөртөлүөт көй салгыны күөрчэхтии ытыйан, көтөн күпсүйэн иһэр. «Чолбон»
3. кэпс. Тугу эмэ өрө-таҥнары ыскайдаа, ыһан, бурайан кэбис, үлтү сүргэй. ☉ Приводить в беспорядок, разбрасывать что-л. Саллааттар дьиэ тээбиринин барытын үлтү ытыйан көрөллөр. В. Протодьяконов
Дьиэбитин дьэҥдьийэн үлтү сүргэйдилэр, өрө-таҥнары ытыйдылар. И. Федосеев
Биэчэргэ бэлэмнэнии түбүгэ, таҥныы-симэнии, оҥостуу-хомунуу хос иһин ытыйан кэбиһэр. П. Аввакумов
4. көсп. Үлтү булкуй, бутуйан-ыһан кэбис (хол., өйү-санааны, нус-хас олоҕу). ☉ Взбудоражить, взбаламутить (напр., сознание, спокойную жизнь)
Албынкөлдьүн дьахтар тыла-өһө Ньургуйаана өйүн-санаатын өрө ытыйан тумаҥҥа муннарда, бутуллан хаалла. У. Ойуур
Өйдөөх да киһи өйүн сыыһын ытыйыах үлүгэрэ биһигини тулалыыр дии. Венера
Тоҕо Витя мин уу долгураҥ олохпун үлтү ытыйда? ДС ААА
ср. эвенк. итык-ми ‘взбивать, смешивать (мутовкой)’

туохт.
1. Тугу эмэ тугунан эмэ эрий, эрийэ бырах, тугу эмэ эрийэ тут. ☉ Обвить, опутать что-л. чем-л., обмотать что-л. вокруг чего-л. [Оҕуһу] дөрөтүн сөрөөн ыытан кэбиспит. Күндэ
[Сүбэлэспиттэр сахалар:] «Ити дьиэлэрин быанан сөрүөн төгүрүйэн баран, тоҕо тардан кэбистэххэ үчүгэй буолуох эбит!» — диэн. Саха фольк. [Ооҕуй] булдун …… илиминэн сөрөөн кэлгийэр. ББЕ З
Муоһатын илиитигэр сөрөөн чиккэччи тарта уонна табатын кулгаахха кууһуннарда. Тэки Одулок (тылб.)
△ Тугу эмэ бииргэ хомуччу, сүүмэхтии, түүрэ тут. ☉ Схватить что-л. в охапку, сгрести в кучу
Эһэ тэллэхтэри, куобах суорҕаннары, сыттыктары биирдэ түүрэ сөрөөн ылан Борокуоппайга туттаран кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Били күтүр сүдү уот буолан, арыы кытыытынааҕы хас да мас төбөтүн бииргэ сөрүү харбаабытынан, миигин көһүтэн үллэн-баллан ахан олорор эбит эбээт! ФЕВ УТУ
Луук силистэрин илиинэн сөрүү хомуйа тутуллар. САССР КОА
Сымнаҕас хара уостар бэрт имигэстик күөх оту сөрүү туталлар. Өтөр-өтөр ат тыбыыран ылар. «ХС»
△ Тугу эмэ туохха эмэ сыһыары тут, сыһыары тарт. ☉ Плотно прижать, притянуть кого-что-л. к комучему-л.
Саабын санныбар сүктүм, Сүгэбин сөрүү кыбынным. Саха фольк. Оҕобутун …… аһыныылаах сүрэххитигэр сөрүү тутан, угуттаан, ийэ кутун энчирэтимэҥ, салгын кутун салытымаҥ. Суорун Омоллоон. Ынах сүөһү үөһээ сыҥааҕар илин тиистэрэ суохтар, онон аһылыгын тылынан сөрөөн ылар. Ыанньыксыт с.
2. көсп. Куһаҕан содуллаах туохха эмэ кытыар, тарт. ☉ Вовлечь, впутать, вмешать кого-л. во что-л. дурное, неприятное
[Дьэкиим:] Хайа хара санаалаах уоран баран миигин сөрөөтө буолла? А. Софронов. Сөдүөт кырдьык-хордьук кыыһыран саҥа аллайа түстэ: «Миигин онно-манна сөрөөбөккө сылдьыҥ!» Амма Аччыгыйа
[Үчүгээйэп:] Бачча сыл бииргэ үлэлээбит, бодоруспут дьонум, ама куһаҕаҥҥа сөрүүллэр үһүө. С. Ефремов
«Натаа сүппүтүгэр Мииткэни эйигин сөрүүллэр дии», — диэтэ. И. Никифоров
3. көсп. Улаханнык эрий-мускуй, ытый, барчалаа (тыал, буурҕа туһунан этэргэ). ☉ Закрутить, закружить (о сильном ветре, вихре)
Миигин сөрөөбөтө модун холорук, суолбун бүөлээбэтэ күдэн туман. Эллэй
Сотору-сотору аарыма холоруктар маһы-оту сөрөөн, өрө ытыйан, суугунаан аастылар. Н. Якутскай
Күүстээх сытыы тыаллар тыа баһын быһыта сөрөөтүлэр. Н. Заболоцкай
♦ Кутуругар сөрөөбүт көр кутурук
Мин бу дьыалаҕа эриллиэхпин баҕарбаппын. Боҕурҕана уола дьиккэр кутуругар сөрөөрү гыннаҕа. И. Гоголев
Эн уһун кутуруккар сөрөөҥҥүн, уолбут букатын уччуйда. Кыыл барда. «ХС»
◊ Булгу сөрөө көр булгу
Амыр Бааската …… бэстилиэтин хобуурун хостуу сатыы турар Мейер Едлини булгу сөрөөн түһэрдэ. Эрилик Эристиин
Буур кыылы муоһуттан булгу сөрөөн түһэриэм этэ. К. Туйаарыскай. Тута сөрөөн — ханнык эмэ хайааһын буолаатын кытта тутатына. ☉ Тут же, вслед за чем-л., сразу
Эҥин бэйэкээннээх дьиктилээх түгэннэр, ардыгар, айаннаан истэххинэ көтөн түһээччилэр. Олору тута сөрөөн сурукка киллэрбэтэххинэ, умнуллан хаалаллар. Р. Баҕатаайыскай
Итиитигэр диэн ааттаан, тута сөрөөн туран, кинээс биэс аттаах киһини эккирэтиннэрэ ыытар. Күннүк Уурастыырап
Уол тыллары төбөтүгэр сүһэн ылбыт да, сонно тута сөрөөн умнан кэбиспит. «ХС». Сөрүү тардын (тутун) — кэтэ сылдьар таҥаһыҥ эҥээрдэрин хардарыта тут, баай. ☉ Закинуть одну полу одежды на другую, запахнуть
Икки аҥыы тэлэкэлэммит ырбаахытын элээмэтин сөрүү тутунна. Амма Аччыгыйа
Тымныыга тоҥорун да умнан, Арбаҕаһын сөрүү туттунан, Сулустаах халлааны одуулуур. М. Ефимов
Роза уп-уһун хараҥа күөх халааты сөрүү тардынан баран, көхсүнэн буолан турда. С. Никифоров. Түҥнэри сөрөө — кими-тугу эмэ эмискэ сиргэ суулларан түһэр, сиргэ баар гын. ☉ Резко повалить, опрокинуть кого-что-л. на землю
[Манчаарыга] хандалы кэтэрдээт, хаһаактар түҥнэри сөрөөн муостаҕа охтордулар. И. Гоголев
Икки хос бастаах өксөкүнү Түҥнэри сөрөөбүтүҥ. П. Тобуруокап
[Сылгыһыт Сүөдэр] Чөмчүөрэни суһуоҕуттан харбаат, түҥнэри сөрөөн түһэрбитэ. «ХС»
ср. ДТС йоргэ ‘обёртывать, заворачивать, наматывать’, сару ‘завёртывать, наматывать, обматывать’, тув. чөргээр ‘пеленать’, хак. сөрге ‘наматывать что-л.; завёртывать, обёртывать что-л.’