несов. см. запечатлёть(ся).

1. иҥин диэнтэн дьаһ. туһ. Дулҕаҕа иҥиннэрбиттэрин «тохтотуҥ» диэн хаһыы бөҕөнү түһэрэбин, истэр ыраас! Амма Аччыгыйа
   Миигин масыанньык дьыалатыгар иҥиннэрдилэр. Лена көмүһүн хостооччу табаарыстыбаҕа, мин илдьэн туттарбыт эппиттэн, арыыбыттан бассыыбай оҥоһууну булбуттар үһү. Н. Якутскай
   Түгэх истиэнэҕэ хохто буолбут тириини тоһоҕоҕо иҥиннэрбиттэр. М. Попов
2. Тугу эмэ туохха эмэ баай. ☉ Привязывать кого-что-л. к чему-л.
   Табаларбын сэргэҕэ иҥиннэрэн баран, ыга тоҥмут киһи быһыытынан туох да эппиэтэ суох, мин балаҕан ааныгар ойон тиийдим. Н. Неустроев
   Тимофей Егорович тыытын тиит мутугар бөҕөтүк иҥиннэрээт, оҕонньору хостоһон таһаарар түбүккэ түстэ. Н. Заболоцкай
   Наартатын хамсаабат гына иҥиннэрэн баран, ыттар аһылыктарын бэрийдэ. Н. Габышев
   ♦ Өйгөр (төбөҕөр) иҥиннэр - умнубат гына өйдөө. ☉ Запомнить, запечатлеть в памяти кого-что-л.
   Ол кэпсээни мин хаһан эрэ кумааҕыга киллэриэм дии санаабатаҕым, төһөтүн өйбөр иҥиннэрэн аҕалбыппын билбэтим. Н. Заболоцкай
   Ээй, Коля диэн тойооску. Араспаанньатын төбөбөр иҥиннэрбэтэхпин. М. Доҕордуурап

1) ум, разум, рассудок || умственный; сытыы өй острый, проницательный ум; өй хаата умница; чычаас өй недалёкий ум; чиҥ өй цепкий ум; киитэрэй өй хитрый ум; кылгас өй короткий, недалёкий ум; оҕуруктаах өй глубокий ум; тииҥ өйө изворотливый, гибкий ум; сахалыы өй природный ум; өһөгөйдөөх өй злобный, мстительный ум; өй үлэтэ умственная работа; илэ өйүнэн в здравом уме; өй күүһэ сила ума; өй бэрт ирон. от избытка ума; оннук өй суох такого и в мыслях нет; өйө өйүнэн в здравом уме и твёрдой памяти (обычно о тяжелобольных); өйүн тута илик он незрел умом; өйтөн өлүү (или мүҥнаныы ) горе от ума; өй аҥардаах полоумный; өйүнэн мөлтөх слабоумный; өйүнэн ыалдьар у него умственное расстройство; өйө өһүлүннэ он слаб умом (от старости, болезни); өйүм хоппот а) это уму непостижимо; б) ума не приложу; өй тиийбэт ума не хватает; өй сүрэх икки мөккүөрэ спор ума и сердца; спор между чувством и рассудком; өйө барбат он упустил из виду что-л. (букв. его ум не идёт в этом направлении); өйгө сүоттаа = решать в уме; считать в уме; өйө хамсаата рассудок его помутился; өйүн сүтэрбит а) он потерял сознание; б) он лишился рассудка; өй былдьас = считать себя умнее кого-л.; өйө сынньылынна он отупел, перестал соображать (от усталости, шума); у него ум за разум зашёл; өйүн ыһыктыбыт а) он потерял сознание, рассудок (о больном); б) он впал в детство (о дряхлых стариках); өйүттэн таҕыста а) он потерял рассудок; б) перен. он потерял самообладание; өй киирдэ а) он набрался ума, он поумнел; б) ему пришла мысль; өйүн туппут а) он взялся за ум; б) он созрел умственно; өйүгэр көтөн түстэ его вдруг осенила мысль; ему вдруг пришло на ум; өйө мастыйбыт разг. ум его потерял гибкость (вследствие старости); өйгө киирбиччэ пришло в голову, взбрело в голову; көтөр өҥүнэн , киһи өйүнэн посл. птица своей окраской, человек своим умом (славятся); 2) память; арай ол түбэлтэ өйбөр хаалбыт только тот случай остался в моей памяти; өйгө хатаа = запечатлеть в памяти; өйө бааллар у него провал памяти; өйө сытыйбыт разг. у него дырявая память; өйбүттэн көтөн хаалла вылетело из ума; из ума вон, из памяти вон; өйгө да суох (или суоҕа ) а) он совершенно забыл, запамятовал; б) он об этом даже не думал # өй биэр = (или ук =) а) надоумить, подать мысль; б) напомнить; өйтөн ааҕыы чтение наизусть; өйтөн этии а) чтение наизусть; б) выдумки; киһи өйүгэр түһэр понятный, ясный; өйүн сүүйтэрбит (это) вскружило ему голову.