I
тоҥхооруҥнаа диэнтэн холб. туһ. Кини от сыата тохтубутун итигэстэһэн туох да бокуойа суох тоҥхооруҥнаһар чооруостары көрбүтэ
II
даҕ. Сотору-сотору төбөтүн умса нөрүтэр. ☉ Часто и быстро опускающий, наклоняющий голову за чем-л. (напр., о птицах)
Хараарбыт тэлгэһэҕэ чооруостар мустаннар, тугу эрэ хасыһан, кып-кыһыл бэлиэлээх төбөлөрө быһа тоҥхооруҥнас. Р. Кулаковскай

аат., булт. Куйуур ураҕаһа, эргитэр маһа. ☉ Рукоятка рыболовного сака
Сэбирдэх [киһи аата] …… маҥкытын төбөтүн ойбон хайыҥар тирээн баран, куоҕалдьытан, куйуурун бадараанын тэбии турда. Амма Аччыгыйа
[Оҕонньор] эмиэ аа-дьуо ойбонун сүүрдээтэ, куйуурун бэлэмнээтэ, түөрэйин ойбон дьабадьытыгар хам үктээтэ, маҥкытын күнү батыһыннара эргитэн куодьаҥныы-иэдьэҥнии турда. И. Никифоров. [Куйуурдуургар] М а ҥ к ы ҥ маһыгар бэргэнник Түөрэйгин түргэнник кэтэрдэҥҥин, Ти лэх х ин к ү ү с к э т и р эн эҥҥин, Дьэ эттиин-хаанныын иэнигийэн, Дьэ эргитэн-эллэһэн бараҕын. М. Т имофеев
♦ Куйуур маҥкытын курдук күөрэс гын — хантан эмэ эмискэ, биирдэ баар буола түс (күөрэс гын). ☉ Вдруг, внезапно, неожиданно возникнуть (предстать перед глазами)
Үрүҥнэр кыайан-хотон бүппүттэрин кэннэ, били этэргэ дылы, «тииҥи итигэстэһэр» сахха, кини [Аргыылап оҕонньор] куйуур маҥкытын курдук, э м и с к э күөрэс гына түһүөхтээҕэ. Софр. Данилов
Эмискэ таһыттан, куйуур маҥкытын курдук, биир киһи күөрэс гына түстэ. М. Доҕордуурап
«Бай, бу кыыс хантан куйуур маҥкытын курдук күөрэс гына түстэ?» — Дьалаан дьиктиргээтэ. И. Данилов
Куо йатыгар-маҥкытыгар оҕустарбат көр куойа. Куорат баһылыктара к у ойаларыгар-маҥкыларыгар оҕустардахтарына, Бороҕон кырдьаҕастара Болҕомтолоругар ыллахтарына, …… Суотту суола солонуоҕа. С. Васильев
[ Малаанньа райкомҥа үҥсүүтэ] …… айдаан бөҕөнү тар дыбыта. Арай кини кэргэнэ куойатыгар-маҥкытыгар оҕустарбат этэ. М. Попов
Сигаретаны уобан турар сыл гы баар буолуо диэн киһи куойатыгар-маҥкытыгар да оҕустарбат. «Кыым»

даҕ.
1. Чиҥэ суох, көбдөркөй, ыһыллаҕас. ☉ Неуплотнённый, рыхлый, рассыпчатый (напр., о почве). Сахсархай буор. Сахсархай от
□ Оҕуруот култууралара чиҥээбэт сахсархай буору сөбүлүүллэр. ФНС ОС
Субурҕаттан утары кэбиһиигэ төһө да сахсархай от ылыллыбытын иһин үлэ сыыкыла түргэтиир, оҥорумтуота үрдүүр. ПАЕ ОС
Ноһуому …… кыра чөмөхтөрүнэн сахсархай гына тохпуттар. Г. Николаева (тылб.)
2. көсп. Үчүгэйдик ыпсыбатах, көтүмэх оҥоһуулаах. ☉ Неподогнанный, сделанный небрежно, некачественно (напр., о строении). Сахсархай тутуулаах дьиэ
□ Оҥочобут ыпсарыыта сахсархай соҕус дуу? М. Ефимов
△ Үчүгэйдик чочуллубатах, ыпсаҕайа, тупсаҕайа суох (хол., уус-уран айымньыны этэргэ). ☉ Недостаточно отточенный, «сырой» (напр., о литературном произведении)
Хоһоон бэйэтигэр сөбө суох формалааҕа, үгүс сиринэн сахсархайа көстөн кэлбитэ. «ХС»
3. көсп. Саарбах, бутуллаҕас (хол., киһи санаатын туһунан). ☉ Незрелый, несовершенный (напр., о мыслях)
Сахсархай санаабын Сааппакка, саллыбакка саҥарар саҥнаахпын. А. Софронов
Өр үөрэнэн, Үгүстүк үтүрүһэн Үллэмэй кинигэттэн Өйү итигэстэспитэ, сахсархай санаата Сааһыланан испитэ. С. Васильев
4
чачархай 1 диэн курдук. Александр Петрович мичээрдээн сахсархай маҥан бытыга ибигирии хамсаталаан ылла. Амма Аччыгыйа
5
көр сахсаҕар. Мэкчиргэлэр сымнаҕас уонна сахсархай түүлээхтэр, онон тыаһа суох көтөллөр. ББЕ З. [Салааска] аттыгар сахсархай түүлээх бараан сонноох Валерка уонна Пантелей көһүтэ тураллара. Ю. Сотник (тылб.)