ж. 1. (действие) кыбытыылаа-һын, бүүрүктээһиЕ1, тулалааһын; 2. (кант) тулалааһын, кыбытыы, бүүрүк.

аат. Туох эмэ (хол., ураһа) тас сабыыта. ☉ Наружное покрытие (урасы, лука)
Кыыл иэнин иҥиирэ таспалаах. ПЭК ОНЛЯ I
ср. хак. таспа ‘кант (вшиваемый в швы шубы для прочности)’, ног. таспа ‘узкая полоска кожи (употребляется для ремонта упряжи)’

возвр. от кыбыт= 1) защемлять, прищемлять, зажимать что-л. (себе); 2) вклиниваться, втискиваться во что-л. кыбытыы и. д. от кыбыт= 1) вклинивание, проталкивание; 2) уст. прибавка, добавка ) прибавочный, добавочный; кыбытыы сир добавочный участок земли; 3) вставной кант, тесёмка (в якутской национальной одежде); этэрбэс кыбытыыта торбаса со вставным кантом.

несов. что 1. (обшивать кантом) кыбытыылаа, бүүрүктээ, билэлээ; 2. (окаймлять) тулалаа, араамалыы тулалаа; 3. (переворачивать) түҥнэри тут, төкүнүт.

аат.
1. Аан дойдуга туох барыта өйтөнсанааттан, идиэйэттэн тутулуктаах диэн бөлөһүөпүйэни тутуһааччы, оннук бөлөһүөпүйэ үөрэҕин батыһааччы, утумнааччы. ☉ Идеалист (последователь идеалистической философии)
Иммануил Кант идеалист этэ. «Идеалист» диэн куһаҕан өйдөбүлгэ туттуллар курдук санаабаппын. Хата, мин онно сүгүрүйэбин. М. Ефимов
Крагинскайга, Славацкайга, Мицкевичка иитиллибит идеалист уонна романтик. В. Короленко (тылб.)
2. Баар чахчыны тупсаран көрөөччү, өйдөөччү; баҕа санааҕа ылларааччы. ☉ Идеалист (тот, кто идеализирует действительность); мечтатель
Алла, эн төрүөххүттэн идеалисткын. Тулалыыр быһыыны-майгыны кытта хаһан да аахсыбаккын. М. Ефимов

1. аат. Туох эмэ кытыыта, тулата, хаймыыта (үксүгэр онто бэйэтинээҕэр халыҥ эбэтэр үрдүк буолар). ☉ Кайма, обшивка, кант, обод, ободок. Бүлүүһэ бүүрүгэ. Бэргэһэ бүүрүгэ. Оҥочо бүүрүгэ
   □ Сыыры өрө дабайан тахсан баран..
   үрэх бүүрүгүн кэрийэ бара турда. Амма Аччыгыйа
   Эмтэрийбит бүүрүктээх, Эргэ алтан чуораан тыаһа Эймэнийэ түспүтүгэр, Эмискэччи чуумпу буолла. Күннүк Уурастыырап
   Булт суолун-ииһин кэтэһэн ынтака бэргэһэтин кырса бүүрүгүн көп түүтүн быыһынан көрөн-истэн сэгэлдьийэр. Болот Боотур
2. даҕ. суолт. Тугу эмэ эргийэр, тулалыыр (тыа, сыыр, кытыл о. д. а.). ☉ Окружающий, окрестный (о лесе, горах, береге и т. п.)
   Күөл бүүрүк дулҕатын кэтэҕэр биэс бугул турар. Амма Аччыгыйа
   Бүтэй куйаас обургу Бүүрүк кэрии тыалары Бөлөнүйбүт үүт курдук Бүрүйээхтээн кэбистэ. Р. Баҕатаайыскай
   Улуу Туймаада бүүрүк хайаларын хонноҕор саҥа пионерскай лааҕыр аһылынна. «Кыым»

аат., эргэр.
1. Бөҕө, уһун сиэл быа, хатыс. ☉ Длинная прочная волосяная верёвка, бечева. Бу ойуун ынах сүөһү айыыһытыгар кыырдаҕына алта былас аан сиэги нэдьэрэс эриэн сиэл быаны илэ курданан киирэрэ үһү. Саха сэһ
1977. 2. Үксүн табаны хаайар кыараҕас быа күрүө. ☉ Тесный загон из натянутых верёвок, предназначенный для поимки оленей
Сиэги тарда-тарда, хаам оҥорооҥоро, хоройу тута сатаатылар. Болот Боотур
Биһиги, сиэгигэ киирбит сылгылар курдук, үлтү булумахтанан устуруойдаатыбыт. «ББ»
3. Саҥа быкпыт от эбэтэр мас лабаата. ☉ Молодая трава; молодая ветка
Добун хара тыа Дьоллоох тоҥуутун Торутар күнүм, Сис хара тыа Сиэгитин силэйэр күнүм …… Күөрэйэн тиийэн кэллэ. С. Зверев
Нус-хас сырыылаах тайахтар, дьанта сиэгитин сэлбиисэлбии, хааман дьайаҥнаһан ааспыт суолларын быстылар. Н. Борисов
Сиэттиһэ үүммүт сиэги мастарын кэлин өттүгэр …… күөх буруо унаарыйан эрэр. ПЭК ОНЛЯ VII
ср. калм. зээг ‘тонкий шнур, верёвка, кант’

аат.
1. Туох эмэ кытыытынан дьураалыы бүүрүк. ☉ Кайма, кант
Эйигин санатан, Ыалыкы хара Хаймыылаах кыната Туртаҥныы хаалла. С. Данилов
Үрдүгэр хара хаймыылаах кыһыл таҥастар таҥнары ыйаммыттара. П. Тобуруокап
Сэрбиис кыһыл көмүс хаймыылаах. В. Протодьяконов
2. Таҥас эбэтэр атах таҥаһын кытыытынан таҥаһынан, түүнэн эбэтэр атын матырыйаалынан тигиллибит синньигэс дьураалыы бүүрүк. ☉ Узкая полоска ткани, меха, мягкого материала, нашитая по краю одежды или обуви, оторочка
Анфиса үрүҥ түү хаймыылаах түүппүлэлээх. Н. Габышев
Үрүҥ куруһуба хаймыылаах баартыктаах официантка тиийэн кэллэ. С. Дадаскинов
Ийэтэ Чиэнэҕэ …… сиэгэн хаймыылаах күндү саҕынньаҕы, үүдэһиннээх малахаай бэргэһэни тигитэлээн биэрдэ. И. Данилов
3. көсп. Туох эмэ тулата, кытыыта. ☉ Окрестность, край чего-л.
Ол толоон Хара тыа Хаймыылааҕа эбитэ үһү. С. Васильев
Иннибитигэр хара ойуур хаймыылардаах туртайан көстөр толооннор ыраахха диэри нэлэһийэн көһүннүлэр. С. Окоёмов
Аллара хайыр таас хаймыылаах муора дьалкыллар. Н. Островскай (тылб.)