прил. биир тыла суох, булгу, булгуччу; безоговорочная капитуляция биир тыла суох бэринии.

сыһ. Бука бары, биир да ордубакка бүтүннүү. ☉ Все, все без исключения; целиком
Казначейство сулууспалаахтарын үлэттэн ууратыы куорат үлэһиттэрин үс нэдиэлэ устатыгар буолбут уопсай бүттүүн забастовкалааһыннарын төрүөтэ буолбут. СБТТ
Ыам ыйын икки күнэ. Сэбиэскэй командование бары бүттүүн капитуляцияны модьуйар этиитин төлөрүппэтэҕэ. А. Данилов
Бары Сэбиэттэргэ дьокутааттара быыбардааччылар бары бүттүүн, тэҥ уонна судургу быыбардыыр быраапка олоҕуран, кистэлэҥ куоластааһынынан талаллар. СГПТ
◊ Бүттүүн орто үөрэхтээһин — биир да оҕону хаалларбакка хайаан да орто үөрэҕи бүтэртэрии. ☉ Всеобщее среднее образование. Бүттүүн орто үөрэхтээһиҥҥэ киирии
□ Биһиги бырабыыталыстыбабыт бүттүүн орто үөрэхтээһин курдук сүҥкэн суолталаах соругу норуот иннигэр туруорда. Н. Лугинов. Бүттүүн тыл — норуот бүтүннүүтэ туттар, кэпсэтэр тыла. ☉ Всенародный язык
Актыыбынай словарнай састаапка билиҥҥи кэмҥэ сурук да, кэпсэтии да тылыгар туттуллар саха бүттүүн тыллара киирэллэр. АПС СЛ

1. хомуур солб. аат. Предметтэр холбуу ылыллыбыттарын түмэн көрдөрөр тыл. ☉ Указывает на совокупность предметов, явлений и полноту охвата чего-л. (всего, весь)
   Оол иһирик ойуурдарга көтөр кынаттаах араас бииһин ууһа: курупааскылар, эрдэҕэс улардар, уһуутуур улуннар, куоҕалдьыһар кубалар, куйбалдьыйар хоптолор – бары мустубуттар. Амма Аччыгыйа
   «Дорооболоруҥ, ыалдьыттар», – диэн кини барыларын кытта дорооболостор даҕаны, кыыс диэки супту хаамта. Софр. Данилов
   Барытын өйдүүбүн: Сайыны, сайылыгы, Лыахтыын сырсар сырыыны, Өҥ сайын куйааһын, Көлүйэҕэ сөтүөлүүрү. Баал Хабырыыс
2. даҕ. суолт. Бүтүннүүтүн хабар. ☉ Охватывающий всё, целиком
   Саха алмааһа Сэбиэскэй Сойуус уонна бары социалистическай дойдулар наадаларын толорор. И. Данилов
   Дьон аймах сүрэҕин төлөнө Сулустаах эн знамяҥ кылбайан, Бары сир үрдүнэн көһүннэ, Мин улуу хомуньуус баартыйам! Эллэй
3. аат суолт. Туох баара бүтүннүүтэ. ☉ То, что имеется, есть, наличное (всё)
   «Ээй, Нида, ити биһиги көрбүт кыталыктарбыт үҥкүүлэрэ дуо?» – диэн кыланным барыны умнан. «ХС»
   Массыына күүһэ барытын кыайар. П. Филиппов
   Оччотооҕуга барыбыт санаатын эргийэр киинэ – сэрии, фронт этэ. Софр. Данилов
   ♦ Бары барыта – сэнээн, атаҕастаан этии. ☉ Унижающие, оскорбляющие чье-л. достоинство слова; всякая всячина
   Бары барыта тойон-хотун буоллаҕай. Бары барыта сэттээх-сэлээннээх буолан истэҕэй. —Бары барыта нөҥүөһүлээх, түгэхтээх буолан истэҕэй. «ХС». Тэҥн. иттэ барыта
   ◊ Бары барыта – туохха, кимиэхэ эмэ сыһыаннаах бүтүннүүтэ. ☉ Все то, что касается кого-чего-л.
   Лаампа дьиримниир долгунугар күн кыһыл көмүс кыырпаҕын кутар. Бары барыта күлэр-үөрэр, күлүмнүүр. М. Доҕордуурап
   Биһиги иннибитигэр бары барыта үчүгэйдик көстөр. Т. Сметанин
   Бары барыта кыһалҕаттан, үөрүйэхтэн, өйтөн-санааттан төрүттээх. И. Данилов
   Техниканы баһылаатахха ас-үөл, таҥас-сап, барыбарыта дэлэйиэ. С. Ефремов. Бары бүттүүн – барытын хабар. ☉ Всеобщий
   Сэбиэскэй командование бары бүттүүн капитуляцияны модьуйар этиитин төлөрүппэт. А. Данилов. Барыга барытыгар (бары) – кимиэхэ, туохха эмэ сыһыаннаахха бүтүннүүтүгэр. ☉ Относящийся ко всему (сказанному)
   Барыга барытыгар дьахтар киһи намчы илиитэ биллэр: ыраас, тупсаҕай, ис киирбэх. Оһуор, куруһуба. Софр. Данилов
   Бачча дэлэйтэн маппакка, Барыга бары кыттарга, – Экскурсиялаан эҥиннээн Риганан да, Таллинынан Эргийэргэ быһаардылар. Күннүк Уурастыырап. Барыны барытын (бары) – туох баары бүтүннүүтүн. ☉ Охватывая все полностью, без остатка
   Биһиги учууталларбыт этэллэринэн, киһи билбэтэ диэн туох да суох буолуохтаах, киһи барыны барытын билиэх тустаах. Суорун Омоллоон
   Кини барыны бары кэрэхсиирэ: ааспыты, аныгыны, инники кэскили. И. Данилов. Барытын (барытынан) бары – биири да ордорбокко, ымпыгар-чымпыгар тиийэ. ☉ Всё и вся, до мелочей
   Лааһар хайыы-үйэ барытын бары бэлэмнээбит, оҥорбут, атын тутан аҕалан баайбыт, ыҥыырдаабыт этэ. Далан
   Кини Лаана сөхпүт хараҕар барытынан бары дьонтон ордук ураты киһи буолан көстүбүтэ. Н. Лугинов. Бука бары (барылара) – биир да орпокко, барылара аахтара. ☉ Все до единого
   Уу иһинээҕи оттор бука барылара муус оҕуруо кыаһааннанан талбааран тураллар эбит. П. Ойуунускай
   Уота, үөрбүт курдук, уруккутунааҕар ордук күүскэ чачыгыраан умайда, дьиэ иһинээҕи дьон бука барылара сирэйдэрэ-харахтара сүрдээхтик сэргэхсийдэ. А. Софронов