I клёст; харыйа ымыыта клёст-еловик; ымыы чыычаах клёст.
II талисман; амулет.

I
ымыы диэн курдук
Толбон көмүс дуй буолан Окко-маска түспүтэ, Көччүйэр дуолун булан, Көлүөс үөһэ көппүтэ. Күннүк Уурастыырап
Харыйа Көмүс хаар төбөтүгэр Күнүм мэлдьи оонньуур. Күөх куйаар лабаатыгар Көлүөс мустан ыллыыр. Таллан Бүрэ. Ырыа чыычаахтартан уобараска литератураҕа күөрэгэй ордук үгүстүк киирэр. Кини кэнниттэн — туллук, татыйык, көлүөс уо. д. а. КНЗ СПДьНь
◊ Көлүөс балык түөлбэ. — Саха сирин хотугу оройуоннарын күөллэригэр үөскүүр горбушаҕа маарынныыр кыһыл эттээх балык. ☉ Рыба семейства лососевых, похожая на горбушу, обитающая только в северных озерах Якутии
Онуоха күөл быраҥааттатын, кыһыл эттээх көлүөс балыгы, тылга ууллар күөл чыырын эбэн кэбиһиэҕиҥ. Баһаам аһылык буолбат дуо? С. Тумат
русск. клёст
II
даҕ. Аллараа өттүнэн кэҥээн түһэр (үксүн бүрүүкэ, былааччыйа). ☉ Расширенный книзу, с широким раструбом внизу (брюки, юбка)
Көлүөс бүрүүкэ. — Даарыйа эмээхсин, дьарыйа үөрэммит куолаһынан күө-дьаа саҥарасаҥара, көлүөс ырбаахыта күөлбэриҥнээн үгэххэ киирдэ. Айталын
русск. клёш

I
аат. Саха сиригэр кыстыыр чооруостуҥулар аймахтарыгар киирсэр кыһыл түөстээх хардастыгас тумустаах ырыа чыычаах. ☉ Небольшая лесная птица семейства вьюрковых с перекрещивающимися концами клюва, клёст
Бай, ити ымыы ыллыыр! И. Гоголев
Көмнөхтөөх тыаны үрдүнэн Күн көстө түһэрин кытары Бэйэҥ да бэркэ бэркиһээн Истиэҥ этэ ымыылары. П. Тобуруокап
Лена өрүс мырааныгар ымыы ыллыыр, кэҕэ этэр. Л. Попов
♦ Ымыы ыллаабат, ыт үрбэт (дойдута) көр ыт II. Ыт үрбэт, ымыы ыллаабат, тураах тохтообот, туруйа хаһыытаабат үрэх баһа дойдуга туох булда кэлиэй, тэскилээтэхпит дии
◊ Тиит ымыы көр тиит
Тиит ымыыта харыйа, тиит мас сиэмэтин сиир, сайынын эбии үөнү-көйүүрү аһылыктанар. Тойон ымыы көр тойон. Тойон ымыы үксүн сыалаах мас үүнэр сиригэр уйаланар. Ымыы чыычаах көр ымыы I — диэн курдук. Ымыы чыычаах ыллаата, Күннээрикпит күөрэйдэ, Күөрэгэйбит көрүлээтэ. Саха нар. ыр. III
Кини күн тахсыыта тиит чыпчаалыгар олорон ыллыырын иһин, ымыы чыычаах диэн ааттаммыт. И. Федосеев
[Кыһын халлаан сылыйарыгар] ымыы чыычаах тэлгэһэҕэ кэлэр. И. Сосин
II
аат., эргэр. Урукку өйдөбүлүнэн абааһыттан араҥаччылыыр, харысхал буолар туох эмэ. ☉ Амулет, талисман, оберег
Ол баайыллыбыт хабахтар уонна чуорааннар, оччотооҕу кэнэн дьон санааларыгар, куһаҕан тыыны куттуур улахан ымыы буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ээ, кырдьык даҕаны …… Арба куосканы үчүгэй эҥээрдээх, дьиэҕэ ымыы буолар дииллэрэ этэ дуу. В. Яковлев
Саһыл тумса — дьахтар оҕолонор кыаҕын, күүһүн араҥаччылыыр ымыыта. НБФ-МУу СОБ
♦ Ымыылаах ыт көр ыт II. Ымыылаах ыппыт Аргыспыт [ыт аата] биһигини арыаллаан иннибитигэр сүүрэ турда
◊ Санаа ымыыта — санаа баҕата диэн курдук (көр баҕа II)
Лаана Серёжаны олус да өр күүппүтэ, көрдөөбүтэ. Кини ыра санаатын ымыыта гынан, өйүгэр оҥорбут доҕордооҕо. Н. Лугинов
Кээтииһи мин санаа ымыыта оҥостубутум. Бэл, түүнүн түүлбэр киирэн, туорхаһыйбыт хоччорхой дууһабын сылаанньытара. П. Степанов
Бу түөрт түрбүөннээх сылларга миэхэ санаа ымыыта буолан бииргэ сылдьыспыт, мин Кэчииккэм аны суох буоллаҕа. «ХС»

1. аат.
2. Хагдарыйан түһэр мутукчалаах, төгүрүктүҥү туораахтаах чиргэл эттээх мас. ☉ Лиственница
   Тииттэр күөх солконон бүрүммүт хойуу лабаалара биэтэҥнээн долгулдьуйар. Амма Аччыгыйа
   Арай үрдүк тэҥкэ эрэ тииттэр чыпчааллара суугунуура уурайбата. Суорун Омоллоон
   [Күөрэгэй] хас да алаастары туораан, бөдөҥ тииттэрдээх чагдаҕа киирдэ. Т. Сметанин
   Тиит маһа чиргэл, дэбигис сытыйбат, эмэхсийбэт кэриэтэ. КЗА АҮө
3. түөлбэ. Мас субата. ☉ Луб.
4. даҕ. суолт. Тииттэн оҥоһуллубут; аҥаардас тиит эрэ мастаах. ☉ Лиственничный. Тиит ук
   □ Индигиир кыыһа тиит дьиэлээх үһү (тааб.: киргил уйата)
   Обуй дьарҕаа моонньохтоох, Чопчу курдук оройдоох Тоҕус сул тиит сэргэни Тоҕуоруччу чуоҕуппуттар. С. Зверев
   Ол көһүннэ: мин оҕо сылдьаммын Оонньообут сирим — тиит иһирик. И. Чаҕылҕан
   ◊ Бэс тиитэ түөлбэ. — бэс мас үрүҥ этэ, субата. ☉ Сосновый луб. Бэс ыйыгар дьахталлар бэс тиитин хастаан аска туттарга хаһааналлара. Тиит дьаҥ (дьаҥа) түөлбэ. — ис тиибэ. ☉ Брюшной тиф. Тиит дьаҥа турбут. Тиит күөрэгэйэ — кытарымтыйан көстөр күрэҥ дьүһүннээх, олорор маһыттан көтөн тахса-тахса ыллыыр чыычаах. ☉ Конёк лесной
   Тиит күөрэгэйдэрэ ыллыыллар. Суорун Омоллоон. Тыый, ханнаный тиит күөрэгэйэ, Чычып-чаап, талах чыычааҕа — Ойуур тыа, ой-бэс уран тыллааҕа… М. Тимофеев
   Ханна эрэ чугас, намчы лабаалар быыстарыттан тиит күөрэгэйэ ыллаан дьуруһуйар. «ХС». Тиит мас көр тиит
5. Суол икки өттүнэн …… тиит мас ыга симсэ кэккэлиир. Далан
   Итииргээн иһийбит тиит мастар Кэрииргэ кэккэлээн тураллар. С. Данилов
   Күпсүүрү оҥорорго бэйэтэ охтубут, таһа ханан да хайдыбатах, ортото эмэх буолбут кураанах тиит маһы булан, быһа эрбээн ылан эмэҕин тэбээн кэбиһэҕин. ЧАИ СБМИ. Тиит сыалыйата — тиит суон төрдө, төрдүн саамай суон сирэ. ☉ Толстое место лиственницы вокруг её основания
   Суон тиит сыалыйатын быһан ылан буорга хаһан хамсаабат гына олордоллор. МАП ЧУу. Тиит тиитэ түөлбэ. — тиит субата. ☉ Лиственничный луб. Сайын саҥатыгар дьахталлар бэс үүммэт сиригэр тиит тиитин хастаан аска туттарга хаһааналлара. Тиити төргүү мутугунан көр мутук. Тоҕус халлаан үрдүгэр тура төрөөбүт, тиити төргүү мутугунан тэбэр тураҕас аттаах Дьулуруйар Ньургун Боотур обургу көстө көтүтэн иһэр! Ньургун Боотур. Тиит тыа (ойуур) — аҥаардас тиит эрэ мастаах тыа (ойуур). ☉ Лиственничник
   Тиит ойуур күнү бүөлүү үүммүт, Тииҥ манна туораах курдук үксээбит. Н. Тарабукин (тылб.). Тиит улара түөлбэ. — хара улар. ☉ Каменный глухарь. Тиит үөрэ — тиит субатын тарга эбэтэр үүккэ (сиҥэҕэ) ытыйан оҥорбут ас. ☉ Похлёбка из лиственничной заболони на молоке или на замёрзшей простокваше. Тиит ымыы түөлбэ. — ымыы чыычаах. ☉ Клёст белокрылый. Тиит эргийээччи түөлбэ. — кэкэ-бука. ☉ Поползень.
   др.-тюрк., тув., алт., хак., кирг., шор. тыт