ж. 1. уменьш. от чашка; 2. бот. чааскы (сибэкки сибэккилэнэр кэмин саҕанааҕы тас күөх бүрүөтэ); # коленная чашечка анат. тобук хаппаҕа, харчы уҥуох.

1) преклонять колена; становиться на колени; кланяться; сүһүөхтээх бэйэбит сүгүрүйэбит фольк. мы (букв. имеющие коленные суставы) падаем на колени; үҥэн-сүгүрүйэн көрдөһөбүн уст. низко кланяюсь, покорнейше прошу; 2) перен. преклоняться перед кем-чем-л.; эн талааҥҥар сүгүрүйэбит мы преклоняемся перед твоим талантом.

1) сустав (человека, животного);, колено (растения); тобук сүһүөҕэ коленный сустав; кини атаҕын сүһүөхтэрэ ыалдьаллар у него болят суставы ног; от сүһүөҕэ коленья травы; ол дойду ото сүһүөҕэ суох үһү загадка трава в той местности без коленьев (баттах волосы человека); 2) перен. поколение; эдэр сүһүөх ыччат молодое поколение; 3) грам. слог; тылы сүһүөҕүнэн араар = делить слово на слоги # сүһүөҕэ быһынна он валится с ног (от усталости, истощения); сүһүөҕэ мөлтөөтө он ослаб, постарел; сүһүөҕэ мөҥөр у него ноги подкашиваются (от какого-л. внезапного потрясения); сүһүөҕэ уйбат его ноги не держат; сүһүөҕэ уулла он едва держится на ногах (от усталости); сүһүөҕэр туруор = а) вылечить кого-л.; ыарыһаҕы сүһүөҕэр туруор = вылечить больного; б) перен. поставить на ноги кого-что-л.; вырастить; кини хаалан иһэр колхоһу сүһүөҕэр туруорда он поставил на ноги отстающий колхоз; кини оҕолорун сүһүөхтэригэр туруортаата он поставил на ноги своих детей; в) перен. претворять в жизнь что-л.; бу үчүгэй саҕалааһыны сүһүөҕэр туруоруохха наада это хорошее начинание надо претворить в жизнь; сүһүөххүн тэнит = разминаться.

аат. Киһи тобугун кэтэҕэ. ☉ Коленный сгиб, подколенок
Такымынан накыгыр, арҕаһынан нүксүгүр, үрдүк уҥуохтаах, улахан оҕонньор эбит. Күннүк Уурастыырап
Уол тэбиэлэнэн көрдө да, такымнарыттан уонна сүнньүттэн ньохчоччу харбатан хаалбыт эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор такымҥа оҕустарбыт киһилии бакык гына түстэ. «ХС»
△ Сүөһү, кыыл кэлин атаҕын сүһүөҕүн чочоҕор уҥуоҕун үрдэ. ☉ Верхняя часть выступающей кости коленного сустава задней ноги зверя, скота
Ата такымыгар олоруох курдук, чохчойон баран өрө туруталаан, илин атахтарынан салгыны табыйда. М. Доҕордуурап
Үлүһүйбүт бөрөлөр убаһалар тараһаларын хайыта тыыта, такымнарын иҥиирин сыыйталыы сырыттылар. Р. Кулаковскай
Сорох ыт тайаҕы тохтотон баран, наһаа уоҕа бэрт буолан, …… такымыгар кытары ыйанан быһа тэптэрэн эбэтэр оҕустаран эмсэҕэлэммит, ону ааһан өлбүт түбэлтэлэрэ эмиэ биллэр. Я. Семёнов
тюрк. такым ‘место на сгибе ноги под коленом, подколенный сгиб’

1) деньги; кумааҕы харчы бумажные деньги; харчы ахсааны сөбүлүүр (или таптыыр ) погое. деньги счёт любят; 2) копейка; биир харчы одна копейка; уон харчы десять копеек; алтан биир харчыга турбат гроша медного не стоит; 3) монета; устээх харчы трёхкопеечная монета; биэстээх алтан харчы саҕа размером с пятак; уоннаах көмүс харчы серебряная монета в десять копеек, гривенник # харчы уҥуох коленная чашечка; харчы уҥуоҕун үлтү түспүт он разбил коленку.