туохт. Хантан эмэ үөһэттэн эргийэ-эргийэ, төкүнүйэ-төкүнүйэ түс. ☉ Катиться сверху (напр., по склону) кубарем
Тууйас томтору таҥнары төкүнүйэн кулааһынньыктана турда. Амма Аччыгыйа
Умайар уот кугас былыт Таҥнары кулааһынньыктанан Түһэн истэ. Тоҥ Суорун

дьүһ. туохт. Эһиллэ-эһиллэ кулахачыйан түс. ☉ Падать кубарем, кувыркаясь
Халты тэбинэн түөрэхтэнэ түһэллэр уонна эмиэ ойон туран ибигирээбитинэн бараллар. А. Софронов
Ити икки ардыгар туоһапка «пас» гына түстэ да, ыалыкы эрэйдээх түөрэхтэнэ түстэ. С. Федотов
Аҥаабыллаан баран ыппытыгар тииҥэ табыллан түөрэхтэнэн түһэн иһэн, арбайбыт лабааҕа иҥнэн хаалла. «ХС»

туохт.
1. Көхсүгүнэн сиргэ үҥкүрүйэн түүгүн ыраастан, оҥоһун (үксүн сылгы, ыт, эһэ туһунан). ☉ Лежа на спине, перекатываться с боку на бок, очищая, разглаживая шерсть (обычно о лошадях, собаках, медведях)
Сүүрбэттэн тахса сылгы киирэн бөлүүн түүнү быһа хомуттар, бурдугу бүтүннүү, …… үлтү тэпсибиттэр, ибили күөлэһийбиттэр. В. Протодьяконов
Үөрдэ эһэ, көнньүөрдэ, Үҥкүрүйдэ, күөлэһийдэ. Ф. Софронов
Ыттар бары туран тыыллаҥнастылар, хаарга күөлэһийдилэр. Н. Габышев
2. кэпс. Тиэрэ түһэн уһуннук, тугу да гыммакка сыт, таалалаа. ☉ Нежиться, валяться вдоволь
Мин саҥа охсуллубут сииктээх окко күөлэһийэбин. Далан
Мэхээчээн үс күн субуруччу, булка тахсыбакка, наара оронугар күөлэһийдэ. В. Протодьяконов
Сайын барахсан сиигигэр сиэл, самыырыгар сайҕан, сылааһыгар сыламнаа, күөх кырсыгар күөлэһий. С. Васильев
3. Үҥкүрүйэн, төкүнүйэн түс. ☉ Перекатываться, кувыркаться; скатиться кубарем
Моойтоон эрэйдээх сарылаабытынан аллара диэки күөлэһийдэ. Е. Макаров
[Миша] Сэмэни тимиринэн сирэйгэ бырахта уонна аппа түгэҕин диэки күөлэһийдэ. БТТ
4. Биир ойоҕоскуттан атын ойоҕоскор ыараханнык эргилин (улахан суон киһини этэргэ). ☉ Тяжело переваливаться, перекатываться с боку на бок (о большом грузном человеке)
Онуоха айыы бухатыыра үс төгүл күөлэһийэ түстэ да [сордоҥ балык буолла]. Ньургун Боотур
[Пуд Ильич] күөлэһийэн туран туус көрдүү түөһүлүннэ. Далан
«Тиэргэҥҥэ даа?» — күөлэһийэн турда, хараҕын сотунна. Н. Заболоцкай
5. көсп. Дьон бэлэмигэр кыһалҕата суох сылдьан аатыр-сураҕыр. ☉ Используя чужие заслуги, достичь славы, известности
Көҥүлгэ күөлэһийбит туох да дьалаана суох дьон. «ХС»
Колосовыҥ үлэни-хамнаһы сатабыллаах тэрийээччи аатыран, албан аат үрдүгэр күөлэһийэр. А. Кривошапкин (тылб.)
6. көсп. Саҕахха түс (күн туһунан). ☉ Садиться за горизонт (о солнце)
[Күн] Күөх саҕахха Күөлэһийэн истэ. А. Бродников
Күн күөлэһийэн эрдэҕинэ, Ньургустаана Бүөр бөһүөлэккэ тиийдэ. В. Протодьяконов
ср. п.-монг. көлбийе ‘валяться, кататься’

туохт.
1. Төгүрүк, мээчик курдук быһыылаах буолан көһүн; оннук быһыылаах курдук хамсаа, хамсан. ☉ Быть, казаться круглым, округлым; двигаться плавно, быстро, как бы катясь, катиться
[Парамонов] ыалдьытын хонноҕун анныттан ылан, сыста түһэн, төкүнүйэн истэ. «ХС»
[Ыт оҕото] чочумча биир сиргэ турбахтаат, ыҥырбыт киһиэхэ сүүрэн төкүнүйэр. «ХС»
Күөх хонуу устун күн уотугар быһа сиэппит араҕастыҥы таҥастаах киһи сүүрэн төкүнүйэрэ көстөр. В. Быков (тылб.)
2. Бэйэҥ тула эргичийэн сыҕарый, үҥкүрүй (туох эмэ төгүрүк, төкүнүк быһыылаах туһунан). ☉ Двигаться по какой-л. поверхности, вращаясь, катиться (о чём-л. круглом, округлом)
Сөдүөччүйэ охсулларыгар мүччү тутан кэбиспит сиидэтэ төкүнүйэн тиийэн дүлүҥ олох маска өйөнөн турар. Амма Аччыгыйа
Иһит тыаһа лыҥкынаата. Биир ыстакаан төкүнүйэн муостаҕа үлтү түстэ. Н. Лугинов
Тиэйиилээх сыарҕаттан төгүрүк килиэп, ол кэнниттэн лоскуй сыа төкүнүйэн түһэннэр, саллаат суумкатын иһигэр киирэн хааллылар. ПНО
3. Үөһээттэн сууллан эбэтэр туох эмэ иҥнэри устун эргийэ, үҥкүрүйэ тур (тыынар тыыннаах туһунан). ☉ Катиться кубарем
Балаҕан үрдүттэн …… ыт төкүнүйэн түстэ. Амма Аччыгыйа
Кинээс, өлөрдүү бааһырбыт сырҕан кыыллыы часкыйаат, күөх окко төкүнүйэ түспүтэ. И. Гоголев
[Чубуку] таас устун сүүрэн иһэн, тас иэнинэн барда уонна аллара диэки төкүнүйэн түһэн иһэн, төбөтүн өрө чолос гыннаран сытыы токур муостарынан долбуур таастан хатааһынна. Т. Сметанин
△ Сытан эрэ туора-маары эргичий-урбачый, күөлэһиҥнээ, үҥкүрүҥнээ (ыарыыланан эбэтэр мэниктээн). ☉ Переваливаться с боку на бок, кататься (от боли или играя)
Түү мээчиктии Төкүнүйэ оонньуохпун баҕардым. П. Тулааһынап
Байбааскы атыгыраан сытар муостаҕа төкүнүйэтөкүнүйэ барда, ытаары гына-гына, куттанан сымыһаҕын быһа ытыран, сыҥырҕаан икки санна дьигиргии сытта. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кини [куобахчаан] үөрүүтүттэн ойуоккалаан, төкүнүйэн ылыталыыр. «ХС»
♦ Төкүнүйэн кэбис кэпс. — эппит тылгын уларыт, эрэннэрэн баран аккаастаан кэбис. ☉ Изменить своему слову, нарушить обещание. Табаарыһым ааттаах киһи көмөлөһүөх буолан баран, кэлин төкүнүйэн кэбистэ
ср. каракалп. дөҥгелениу ‘катиться’