туохт.
1. Ким, туох эмэ хайдах эмэ быһыыламмытыгар эппиэттээн, утары тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Совершить какое-л. действие, обусловленное чужим действием, ответить чем-л. кому-л.
Саалаах-сэптээх этэрээттээх полиция начаалынньыга, бу хара норуот буунугар тугунан хардарыан була сатаабыт курдук, төттөрү-таары хаамар. Эрилик Эристиин
Бандьыыттар эмиэ хардаран ыталлар. И. Бочкарёв
Кинилэр үтүөнү оҥорбут киһилэригэр хаһан даҕаны мөкүнэн хардарбаттар. Улдьаа Харалы
2. Кимиэхэ эмэ хоруйдаа, эппиэттээ (ыйытыыга эбэтэр кэпсэтиигэ быһаарсан). ☉ Отвечать (напр., на приветствие), давать ответ кому-л. (на вопрос)
Бу сырыыга көбүөлээбэккэ, аҕалыы сымнаҕастык ыйытта да, аргыһа тугу да хардарбата. И. Гоголев
Биирдэстэрэ саҥардаҕына иккиһэ хайаан даҕаны хардарар. Н. Якутскай
Дорооболоспутугар куорат киһитэ төбөтүн өндөтөн бүтэҥи куолаһынан хардарда. Т. Сметанин
3. Аһаран, куоһаран ой (атах оонньуутугар); кэлин атаххынан илин атаҕыҥ суолун куоһары үктээ (сиэлэригэр, сүүрэригэр — сүүрүк ат туһунан). ☉ Прыгать дальше обозначенной метки (в состязаниях в прыжке); идти, бежать, переступая задними ногами следы передних (характерно для особо резвого скакуна). Биһиги уолбут хас биирдии туоһу ырааҕынан хардаран кылыйда
□ [Соноҕос] сиэллэҕинэ, балтараалыы ыллар харыһы хардарар. Амма Аччыгыйа
Хоннохторо аһыллан уйуһуйбут аттар кэлин туйахтара илин туйахтарын суолларын хардаран биэрдилэр. Ойуку

сыһ.
1. 1. Сөп түбэспэккэ, хос хатталаһар, хоһулаһа барар гына (хол., туох эмэ бэйэ-бэйэтигэр тиксиитин этэргэ). ☉ Так, чтобы концы или края чего-л. не примкнули друг к другу, а наложились друг на друга, смещаясь
Ыаҕайа эркинэ буолар туоһу киэпкэ эргитэ тутан көрдөххө уһуктара хардары барар буолуохтаах. ГПП ТО
Ыксаан, суолу туораан иһэн самасыбаалга киирэн биэртим. Онно тааһым уҥуоҕа түөрт сиринэн тостубут, хардары барбыт. ОҮҮА
2. Утары, утары хайысхаттан. ☉ Навстречу кому-л.
Ананий дьонун бырастыылаһан атаарда. Хардары суотчут киирэн кэллэ. М. Доҕордуурап
Сеня тахсарын кытта хардары быыһык саҕынньахтаах икки киһи киирэн кэллилэр. Эрилик Эристиин
3. Аһары, куоһары. ☉ Превосходя (чей-л. результат)
Онус кылааһы бүтэрбит Аня Протопопова ити сайын хас биирдии ынаҕыттан 1500 киилэ үүтү ыан бастыҥ ыанньыксыттары хардары түспүтэ. Үлэ үө. Мустарааччы …… оҕустарааччылары хардары анньан ситэн иһэрин сөбүлүүр. Ходуһа х.
4. көсп. Кимиэхэ эмэ хоруйдаһан, эппиэттэһэн. ☉ Отвечая, в ответ кому-л. (на вопрос, на реплики)
«Төбөҕүн бэйэҕин кытта илдьэ сылдьаҕын дуо?» — диэн хардары ыйытааччы. М. Доҕордуурап
«Бэйи эрэ, доҕоор, ол туох бырааһынньыга буолла?» — Харыйаан хардары ыйыта тоһуйда. А. Бродников
«Улахан туох да сонун суох. Эһиги бу куоракка айаннаахтаан иһэҕит дуу?» — эһэм хардары ыйытар. С. Маисов
5. көсп. Кимиэхэ-туохха эмэ иэс ситиһэн, боруостаһан; кимиэхэ-туохха эмэ утарылаһан. ☉ В ответ кому-л. на что-л.; навстречу кому-чему-л., против кого-чего-л. (выступить)
Дыгдалан уола хайыһарын уһулан ылан, хардары далайан [Дьөгүөссэни] хаптаччы охсон түһэрдэ. М. Доҕордуурап
Сиидэрэп иккиһин охсон эрдэҕинэ, Малыыкаан хардары сырбатта. Күндэ
Өстөөх күүһэ өһүллүбүтэ. Сэбиэскэй сэриилэр хардары кимэн киирбиттэрэ. ЭБЭДьА
2. даҕ. суолт. Туохха эмэ утары хайысхалаах, ураты дьайыыны оҥорор. ☉ Встречный, взаимный
Фашистар хардары атаакаттан өмүттэн, аанньа ытыаласпакка, тыаҕа куоттулар. Д. Кустуров
Харалар хардары кимиини оҥороллор, ити үгүс түбэлтэҕэ көмүскэнии үчүгэй ньымата буолар. КА СОоО II-III
Ол кэннэ «Дьоҕус уонна орто урбааны өйүүр мэхэньиисим: мониторинг, хардары сибээс» диэн диспут ыытылынна. «Кыым»
♦ Күлүгүн быһа (хардары) хаам- пат — иннин быһа хаампат диэн курдук (көр илин I)
Бочуона саҥас тугу да көрбөт курдук буолан хаалла. Хобороос туһунан да истэрэ киниэхэ кытаанах. Ол баҕайы хара күлүгүн хардары хаампыты көрбөтөҕө. А. Сыромятникова. Уҥуоҕа (сүһүөҕэ) хардары барар — киһи илистэр, сылайар, сылааргыыр (үлэтэ). ☉ Изнемогать, ног под собой не чуять (от усталости)
[Макаар оҕонньор:] Хотуммут аах бурдуктарын тардабын диэн уҥуоҕум хардары баран, сытан сынньанным. А. Софронов
[Быһыт тутуутун туһунан] «Маһын үлэтэ диэн ырыа буоллаҕа дии, — диэтэ Лука — Буорун үлэтэ, киһи сүһүөҕэ хардары барар, ыар үлэ буолуо». М. Доҕордуурап
Ходуһаттан атыыр үөрүн үүрэн сырсарыгар аҕылаабытын, уҥуоҕа хардары барбытын аһараары оҕонньор халдьаайы анныгар охтубут маска олордо. КН ПБ. Хардары бар — дьүдьэй, ыр, иин-хат (хол., ыарытыйан биитэр күүстээх үлэттэн). ☉ Вянуть, чахнуть, хиреть (напр., от болезни или от непосильного труда)
Биир үксүн онон да [аалларан ыалдьан] хардары бардым. М. Доҕордуурап. Хардары уун — иэс төлөс, боруостас. ☉ Ответить чем-л., отплатить
Үөрэхтээх өйө эбиллэн Билиитэ да кэҥээтэр, Харчыта да элбээтэр, Хааччынара холоон ини. Хардары уунара эбэтэр Хатаҕалыыра суох ээ кини. С. Тимофеев