туохт. Кутаҥныы хамсаа (хол., оҕо дьулайын этэргэ). ☉ Пульсировать (напр., о родничке младенца)
Оҕо дьулайа тобуллаҥныыр. ПЭК СЯЯ

даҕ. Үөһэ-аллара күөгэҥниир, кутаҥныыр. ☉ Плавно вздымающийся, вздувающийся; пружинящий
Ууну иҥэриммит таба муоҕа үктээтэххэ дыгдаҥнас этэ. Далан
Кута курдук дыгдаҥнас муохтаах лаҥханы тэһитэ үктээн үрэҕи туораата. «Чолбон»

сыһ. Кута курдук. ☉ Зыбко, как трясина
Эмээхсин куталыы күөгэҥнэс түөһүгэр уолу тумнары харбаан ылла да, икки чанчыгын үргээбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
[Дьулустаан] санаата үлтү күөрчэхтэнэргэ, олорор сирэ уотунан хаарыйарга, турар сирэ куталыы кутаҥныырга дылы гынар. Э. Соколов

сыһ. Дьигиҥнээн хамсыыр курдук. ☉ Слегка подрагивая, покачиваясь из стороны в сторону
Үүттээх эмиийи этэрэн, эйэҥ-сэйэҥ тартахтарын аайы, мэктиэтигэр ынах иһэ-үөһэ бүтүннүү кутаҥнаан ылар. С. Федотов
Ыаҕас эйэҥ-сэйэҥ эйэҥнээтэҕин аайы ыраас уу ирим-дьирим дьирбиилэнэн ылар. «ХС»

көр бүкээк
Тоҥус кыһын, сайын кыыл, таба тириитэ бүгээх ураһаҕа (тордоххо) олороро. БСИ ЛНКИСО. Баай хара тыам Маанылаах маһынан Мандардаах бүгээх оҥорон, Көнньүө түптэни барҕардан, Киэҥ тиэргэни олохсуппуттар. Саха нар. ыр. II
Арыы сирин кутаҥныыр түөлбэтигэр адаар мас уҥуохтаах, күөх от үллүктээх бүгээх отуу бөкчөллөн тураахтыыр. «Чолбон»

дьүһ. туохт. Үөһэаллара күөгэҥнээ, кутаҥнаа (сымнаҕас, инчэҕэй сир туһунан). ☉ Плавно колыхаться, волноваться (о зыбкой поверхности)
Кыһыл эбириэн лыахтар тэлээрэллэр, атаҕын анныгар сымнаҕас лабыкта дыгдаҥныыр. И. Гоголев
Курданарыгар тиийиитин саҕана бырыыта аны кута курдук дыгдаҥнаан, үөһэ-аллара күөгэҥнээн киирэн барда. Н. Заболоцкай
Тула уу чалыгыраата, дагдайан тахсыбыт ото дыгдаҥныы түстэ. В. Тарабукин

туохт. Улахан күөҥҥүнэн күөгэҥнии, кутаҥныы хамсаа. ☉ Двигаться, перемещаться, выделяясь крупным и мощным корпусом, телом
Хаҥас диэки биир дыгдалыйбыт дьахтар тиэстэ охсон либиргэтэ турар. Суорун Омоллоон
Күһүн борохуот Өлүөнэ өрүһү өксөйөн дыгдалыйан иһэр. Ф. Софронов
Күөх буруонан сапсыммахтыы Дуул тыраахтар дыгдалыйар. Д. Апросимов

1. аат.
2. Сыһыы, хонуу, хайа эмэ өттө, чааһа. ☉ Небольшой участок, кусок земли, часть какой-л. местности (напр., поляны, равнины, долины)
   Балайда барбахтаат, убаҕас оттоох, үктээтэххэ кутаҥнаан биэрэр түөлбэҕэ кэлэн тохтоотулар. П. Аввакумов
   Көҥүс икки өттө талах ойуурдардаах, ардыгар дулҕалаах түөлбэлэрдээх кытыл буолан барар. С. Васильев
   Василий бу сир түөлбэлэригэр табаарыстарын кытта үгүстүк кустуур буолара. П. Филиппов
3. Дьон олохсуйбут сирэ; ол сир хайа эмэ өттө. ☉ Населённый пункт; участок, часть, зона населённого пункта
   Таисия Захаровна балыыһаттан уон, сүүрбэ көстөөх сирдэргэ, түҥкэтэх түөлбэлэргэ ыалдьааччыларга ыҥырыкка барааччы. Л. Попов
   Нэһилиэкпит Дьооку, Хоро диэн икки түөлбэлээҕэ. «Сахаада»
   Идэтийбит булчуттар улам аҕыйаан иһэллэр, эдэр ыччат бөдөҥ түөлбэлэргэ тардыһар. «Кыым»
4. көсп. Туох эмэ буолар сирэ, түһүлгэтэ. ☉ Место проведения чего-л.
   Ыһыах түөлбэтин үрдүнэн Арай үөһэ күөрэйэн таҕыстым. Күннүк Уурастыырап
5. даҕ. суолт., фольк. Олус киэҥ, улахан. ☉ Обширный, огромный по размерам
   Аҕыс курдуулаах Алаас сыһыыны Түөрэ кэбэн кээспит курдук Түөрт кырыылаах, дүгдэли бэйэлээх Түөлбэ маҕан холумтан. П. Ойуунускай
   Миикээн ойуун, тоҕус боҕуруолаах түөлбэ хаан дүҥүрүн ылан охсон бүрдьүгүнэтэн кэбиһэ-кэбиһэ, алгыс алҕаабыта. Далан
   Түөлбэ бараан түһүлгэбитин, Ытыкмааны ыһыахпытын Күөҕү көмүс күөмэйбинэн Төрүттээтэҕим буоллун. В. Протодьяконов
   ♦ Төрөөбүт<-үөскээбит> түөлбэ поэт. — киһи төрөөбүт сирэ, дойдута. ☉ Место, где родился и вырос кто-л., родные места
   Төрөөбүт түөлбэбиттэн, төрүт буорбуттан тэлэһийтэлии сырыттым. С. Тарасов
   Биһиги сэрии да толоонугар сылдьан төрөөбүт түөлбэбитин умнубатахпыт. Н. Босиков
   Онно билбитим, төрөөбүт-үөскээбит түөлбэм барахсан ураты кэрэтин. Г. Колесов
   ◊ Түөлбэ тыла тыл үөр. — хайа эмэ түөлбэ эрэ туттар тыла. ☉ Диалект, диалектное слово, диалектизм
   Хопто өссө биир ааттаах — тыкаары, бу бүлүүлэр түөлбэ тыллара. Багдарыын Сүлбэ
   Суруйааччы саха литературнай тылыгар биллибэт, үгүс ааҕааччылар өйдөөбөт түөлбэ тылларын туттар. «ХС»