даҕ. Саҥата-иҥэтэ суох дьиппиэрэн сылдьар, тоҥкуруун, элэккэйэ суох көрүҥнээх, ыарахан хааннаах. ☉ Неразговорчивый, неприветливый, угрюмый
Хаана-сиинэ тоҕо ыйыстаҕаһай, Сүрүккэтэй да, ийэккэйим? Ньургун Боотур
Силип өйө-санаата, баһын иһэ ол түлүк хараҥа түүннээҕэр ордук ыйыстаҕаска, ордук им балайга дылыта. Күннүк Уурастыырап
[Хаһаайын] төһө да саҥата суох, ыйыстаҕас буоллар, миэхэ эйэҕэс, күндүһүт киһи. Н. Габышев

даҕ.
1. Уруу-аймах, чугас дьонноругар тардыһар, кинилэргэ убаммыт, кинилэри ытыктыыр, таптыыр. ☉ Привязанный к своим родственникам, близким, уважающий, любящий их
Ити үгэстэр [хотугу дойду олохтоохторун үтүө үгэстэрэ] дьону бэйэ-бэйэлэригэр ыга тардан, ордук иллээх, күндүһүт, мааныһыт, дьонумсах оҥороллор. Н. Якутскай
Киһи сааһырдаҕына дойдумсах, дьонумсах буолар диэччилэр. Софр. Данилов
2. Эр дьону сөбүлүүр; эр дьоҥҥо аҕаамах, чэпчэки (дьахтар туһунан). ☉ Любвеобильная; льнущая к мужчинам, легкого поведения (женщина)
[Суоһалдьыйа Толбонноох] саатын уйбакка, киһимсэх бэйэтэ киһиттэн кистэнэн, дьонумсах бэйэтэ дьонтон күрэнэн, оронун атаҕар суһуоҕунан моҥнон өлбүтэ үһү. П. Ойуунускай

мн. (ед. хлебопродукт м.) бурдук бородуукталар. хлебороб м. бурдук үүннэрээччи. хлебородный прил. бурдук үүнэр, бурдуктаах; хлебородный год бурдуктаах дьыл. хлебосдача ж. бурдугу туттарыы. хлебосол м. ыалдьытымсах киһи. хлебосольный прил. ыалдьытымсах, күндүһүт; хлебосольный хозяин ыалдьытымсах хаһаайын. хлеботорговля ж. бурдук эргиэнэ. хлеботорговый прил. бурдугунан эргинэр, бурдук эргиэнин; хлеботорговые организации бурдук эргиэнин тэрилтэлэрэ. хлебоуборка ж. бурдук хомуура. хлебоуборочный прил. бурдук хомуйар, бурдук хомуурун; хлебоуборочная кампания бурдук хомуурун хампаанньата. хлев м. хотон; коровий хлев ынах хотоно. хлестать несов. 1. кого-что, по чему (бить, стегать) таһый, быһыта биэр, быһыта курбуулаа; хлестать лошадь кнутом аты кымньыынан быһыта курбуулаа; 2. (литься с шумом) курулат, харылаа, охсуолаа; дождь так и хлещет самыыр түһэн курулатар. хлёсткий прил. 1. сытыы, купур^ас, хлесткий кнут сытыы кымньыы; хлёсткий ветер сытыы тыал; 2. перен. разг. (резкий) сытыы чыпчархай, хабыр; хлёсткие слова сытыы чыпчархай тыллар; 3. (звучный) хатан, таһырҕас. хлестнуть сов., однокр. быһа биэр, быпа курбуулаа, сырбат. хлоп межд. хап! (тыаһы үтүктүү). хлопать несов. 1. (производить шум) охсуолаа, лабырҕат, лаһырҕат; хлопать дверьми ааны лабырҕат; хлопать бичом кымньыынан охсуолаа; 2. (разрываясь, стреляя, производить звук) төлүтэ тэп; 3. (аплодировать) ытыскын таһын; 4. кого, по чему (ударять) охсуолаа, таптай, тобугурат; хлопать рукой по плечу илиигинэн саннын таптай.