прил. биэс күннээх, биэс күннүктээх, биэс хонуктаах; пятидневное ожидание биэс күннээх күүтүү; пятидневный путь биэс күннүктээх айан.

куоһар 2 диэнтэн төхт
көрүҥ. Күннүктээх сирдэри Көтөн киирэн барда, Хонуктаах сирдэри Куоһартаан киирэн барда. С. Зверев
Омуннаах саҥа дьыл, үөрүүнү саталаан, Улуукан хардыыны уонунан куоһартаан, Оо, ити былааҕы кый үөһэ далбаатаа! С. Васильев

кыртай диэнтэн арыт
көстүү. Кыыс дьахтар хаастаах хараҕа кырталдьыйан көстөр кыырыктаах үҥүү. ПЭК СЯЯ
Арылы тойон оҕонньор Кэрэмэс хотун эмээхсин Күннүктээх сиртэн Кыламаннаах хааһа Кырталдьыйан көстөр Кытыан үчүгэй кыыстара Дьырыбына Дьырылыатта. П. Ядрихинскай

өксөй диэнтэн төхт
көрүҥ. Бүтэй Бүлүү эбэ хотун Үрүҥ туой өрөһөтүн өксөтөлөөн, Таас хайа дьааҥытын атыллаталаан, Харгыстаах сүүрүктээх Хаана Эбэ хотун диэки Күннүктээх сири Көтөн киирэн барда. С. Зверев

ытылҕан диэн курдук
Омуннаах ытыырдаах Отонноох Уораан диэки Күннүктээх сири Көтөн киирэн барда. С. Зверев
Болуотун, туос тордуйа курдук, ытыыр тоҕус хонугу быһа эргитэ сылдьыбыт. Суорун Омоллоон
Манан өрүс ааттаах ытыырдаах, буруттаах. «Чолбон»

дьүһ. туохт. Уостаах тииһи күүскэ хамсатан саҥар, эт (кыыһыран, долгуйан). ☉ Резко двигать губами, зубами (от злости, волнения)
Оҕото барахсан баара, уордайа быһыытыйан, Уостаах тииһэ ортолдьуйан, Тыл-өс этэн, Тыылла-хабылла турдаҕа. П. Ойуунускай
Уолан киһи уон күннүктээх сиртэн Уостаах тииһэ ортолдьуйан көстөр. П. Ядрихинскай

даҕ.
1. Күн уота күүскэ сырдыктык тыгар. ☉ Солнечный, ярко освещаемый солнцем
Мин көрдүм күннээх Кавказ Модун, күөх хайаларын Кыһына суох уоттаах куйаас Илиҥҥи дойдулары. С. Данилов
Никита сааскытыйан эрэр чаҕылхай күннээх уулусса устун сүүрэ-хаама былаастаан иннин хоту дьулуруйан истэ. Н. Лугинов
2. көр күннүктээх
1.
— Ол балаҕан ханна баарый? — Мантан биир күннээх айан. «ХС»
♦ Күннээх халлааҥҥа көстүбэтэх — былыттаах халлааҥҥа быкпатах диэн курдук (көр былыт)
[Кыыс оҕо барахсан] Былыттаах халлааҥҥа быкпакка, Күннээх халлааҥҥа көстүбэккэ Олорбута эбитэ үһү. Суорун Омоллоон

1. аат.
2. Биир күнү быһа айанныыр сир. ☉ Расстояние, которое можно преодолеть за один день
   Манна айан суола туспа кээмэйдээх. Чааһынан буолбатах, күннүгүнэн. И. Данилов
   2
   диниэбинньик диэн курдук. Күннүкпэр санаабын хоһоонунан эбэтэр уус-уран суруйуунан киллэриэхтээхпин. «ХС»
   2
   даҕ. суолт., көр күннүктээх. Арҕаа диэки өттүн одуулаан турдахпына — аҕыс үөстээх Араат байҕаллаах эбит, аҕыс күннүк сиртэн аарыгыра, айдаара, айгыста турар эбит. Саха фольк. Иннилэригэр бүтүн күннүк айаннаах үрдүк дабаан баара. Болот Боотур
   ср. тюрк. күндүк, күнлик

1. аартыктаа диэнтэн бэй. туһ. Ойуур тыаны оройунан ойуолаан, Аарыма хайалары Төбөлөрүнэн аартыктанан, Күннүктээх сири көтөн киирэн барда [Бүлүү ГЭһин, ЛЭП туһунан]. С. Зверев
   [Алааһым] Кыскыйданар тыалгынан Кынаттанан дайабын, Аарыгырар суолгунан Аартыктанан барабын. А. Бродников
   [Дьампа үрэҕэ] Аҕыс уон аҕыс Аабылаан айаанынан аартыктанан, Анаан-минээн аат ааттаан Аарыгыран киирэр эбит. П. Ядрихинскай
2. эргэр. Абааһыларга аттан, абааһыларгар айаннаа; кыыран бар (ойуун туһунан). ☉ Отправляться к злым духам во время камлания; начинать камлать (о шамане)
   Байбаал, туран аартыктанар күҥҥэр, сатаныах буоллаҕына, таарыйа бу мин харахпын алҕаан көрөөр эрэ. Адьас мэлийээри гынна ээ. Эрилик Эристиин
   Ахтан-бохтон ойуун турбута — Утуйбуту уһугуннартыы, Аартыктанан үөһэ ойбута. Дьуон Дьаҥылы. Ойуун эккирээн битийэн аартыктанар. Эрилик Эристиин

аат.
1. Булдун тэбэн өлөрөр тыҥырахтаах көтөр бииһэ. ☉ Сокол-сапсан
Мантан тус илин биир күннүктээх сиргэ аҕыс салаалаах Аал Луук Маска мохсоҕол кыыл сымыыттаан сытыарар. Саха фольк. Мохсоҕолу кытта доҕордоспут кырбый мохсоҕоллуу чыҥыргыырга уһуллар. И. Гоголев
Көтөн иһэр көтөрү эбэтэр сүүрэн иһэр харамайы к ө р ө ө т , мохсоҕол үөһэттэн булдун үрдүгэр саба түһэн, …… тыҥырахтарынан охсон дөйүтэн түһэрэр. ББЕ З
2. көсп. Хорсун, хоодуот эр бэрдэ. ☉ Сме лый, доблестный человек, сокол
Халлаантан өрө көттө Баай-фашист суора, Көппүтэ ону билэн, …… Сэбиэскэй Ийэ сиртэн Мохсоҕол бэрдэ. Эллэй
Пролетарскай өрөбөлүүссүйэ мохсоҕоло буол. М. Доҕордуурап