дьиэгир диэнтэн дьаһ
туһ. Ырыа биир тэҥ күрүлгэннээх сүүрүгүн уйаҕас тыллар дьиэгирдэллэрэ. М. Горькай (тылб.)

көр сиики
Ол уйгулары барытын куруҥ кучута, тыа-хонуу чыыбаайыта, алар ачата, сииктэ сирэмэ, киэҥ сыһыы кэнчээритэ — мэччирэҥ биэрэр. С. Васильев
[Эбээн омук] Баайым диирэ ол бары Баараҕайкаан очуостары, Күрүлгэннээх үрэхтэри, Күлүмүрдэс сииктэлэри. П. Ламутскай (тылб.)

туохт. Оргуйан өрүтэ тэбиэлээ (үксүгэр убаҕаһы этэргэ). ☉ Кипеть, бурлить, клокотать (о жидкости)
Даба Холууһут сылгы сиэбит, эмис бэйэлээх эт буһан бидилийэ турар. Саха ост. II
Куурбут үрэхтэр күөстүү бидилийэр күрүлгэннээх уунан дьэргэйэ устубуттара. «ХС»
Күөс оргуйан бидилийэр. Миин минньигэс сыта муннуга саба биэрэр. И. Федосеев. Тэҥн. бадылый

туохт.
1.
уорааннан II диэн курдук. Уораанныран ылар хаһыы симэлийдэ. ҮА
2. Харгылаах сиргэ улахан тыастаахуустаах барылҕаннаах, күрүлгэннээх буол (сүүрүктээх ууну этэргэ). ☉ Издавать громкий шум при ударе обо что-л. (о водоёмах с течением)
Оҥочо уҥахаҥас эркиннэригэр уу уораанныра халдьыгыраата. А. Куприн (тылб.)

1. аат. Балык атыырын сиэмэтэ. ☉ Молоки
   Күрүлгэннээх сүүрүктээх уугар Көмүс килиэ хатырыктаахтар Көҥүл үөрдээн, сэмсээн оонньууллар, Искэҕи, соҥуруону ыаннар, Илгэлээх уугар ииттэрэллэр. М. Тимофеев-Терёшкин
   [Алыһардар] тыһылара лиэнтэ буола сыстыспыт искэхтэри уу үүнээйилэригэр сыһыара ыыллар. Ол кэмҥэ атыырдара соҥуруоларын таһаараллар. ББЕ З
   Былыр-былыргыттан үгэс буолбутунан балык соҥуруотугар, кыыл оһоҕоһугар тиийэ эгэлгэ аһы астаан сииллэр. «ХС»
2. даҕ. суолт. Балык соҥуруотун курдук үрүҥ өҥнөөх. ☉ Белёсый, тускло-белый
   Соҥуруо таас курдук Сандаа көмүс тиистэрэ, Саҥа саҥаран, Турталдьыйбытынан бардылар. П. Ойуунускай
   «Соруока соруоха уоруйах эбит, Соҥуруо көмүс сымыыппытын сиэбит» — Ымыылар, араас чыычаахтар Ытыы бөҕөнү ытаһаахтаабыттар. Болот Боотур
   Өлөксөөс күлэн соҥуруо таас тиистэрэ кэчигирэһэ түстүлэр. А. Бэрияк

дьүһ. туохт.
1. Аа-дьуо хардыылаталаан дьалкыччы хаамп, оннук хамсан. ☉ Идти, двигаться неторопливо, размеренно, слегка покачиваясь из стороны в сторону (о человеке и крупном животном)
Бостуук сайдыыр саҥата дьиэ бүтэй субу иһиллэр. Ити аата ынахтар сайгыһан кэллэхтэрэ. С. Федотов
2. Тула ыраах тайаа, кэҥээн, тэнийэн көһүн. ☉ Простираться, раскинуться, тянуться вдаль и вширь, иметь широкие просторы (напр., о долине)
Түҥ өрүс тардыытын лиҥкир тыатын сайгыйар сыһыыларын чэр олохтооҕо, төрүт-уус киһитэ Өксүүн кыыс нуучча омук уолугар кэргэн таҕыста. Айталын. Көмүөл мууһун утааран, Көҥүл уста сайгыйар [өрүс] Киэҥнииригэ иэннэрин Киэптэринэн килэйбит, Күрүлгэннээх сүүрүгэр, Күнүм уота сатыылаан, Күндээрээхтээн сытаахтыыр. М. ТимофеевТерёшкин
3. поэт. Сири-дойдуну сайа оҕус, күүскэ билин. ☉ Проявляться в полную силу, охватывать, заполнять собой что-л. (напр., о лете, запахе)
Тыа тыаттан саҥатык суугунуур, ордук чэбдик саҥа сытынан сайгыйар. Амма Аччыгыйа
Саас ааһар дохсуннук халааннаан, Сахабыт сайына сайгыйар. В. Правосуд (тылб.)
4. Айман, холкугуттан таҕыс. ☉ Расстроиться, разладиться (напр., о душевном состоянии)
[Кыыс] Саныыр санаата сайгыйда, Өйдүүр өйө өрүкүйдэ. П. Ядрихинскай