I
туохт., кэпс. Кыамматтиийиммэт киһиэхэ үбүнэн-аһынан көмөлөс, өйөө-убаа. ☉ Помогать кому-л., поддерживать кого-л. деньгами, едой. Убайдара тулаайахтарын кэлэ-бара тамайар
□ [Суоппуйа] «Аҕаа, ханнаҕыный?» — диэхтиир буоллаҕа
Аҕа курдук аҕалаахха дылы, төһө тамайар. «ХС»
II
дьүһ. туохт. Уһун атахтаргын нарыннык, кэрэтик өрүтэ күөрэтэлээн, төбөҕүн хантаччы туттан чэпчэкитик атаралаан сиэл, сүүр. ☉ Бежать легко, грациозно, изящно, высоко поднимая колени и откинув голову назад. Ыраах Эдьигээҥҥэ тамайа сиэлэр табаларынан тиийбитэ
□ Мин ойон тура эккирээн көрбүтүм били мин мааҕын көрбүт табам барахсан, төбөтүн хантаччы быраҕан баран, чочуллубут курдук уп-уһун атахтарын онно-манна уурталаан, ойуур диэки айаннаан тамайан эрэр эбит. Н. Якутскай
Пааралыы көлүллүбүт аттар айан суолун устун сиэлэн тамайан эрэллэрэ тииттэр быыстарынан элэҥнээн көһүннэ. Болот Боотур
Хабыыча, эһэни сууллараат, тайаҕы көрбүтэ, хайыы-үйэ быдан ыраатан, тамайа сиэлэн эрэрэ. В. Протодьяконов
♦ Хаан (уруу) тамайар — уруургуу санаа, аймаҕырҕаа; урууҥ курдук санаан сылаастык сыһыаннас. ☉ Тяготеть к родне, чувствовать родственную связь с кем-л.; проявлять родственные чувства к кому-л.
Былыр, сэрии саҕана, угунньабытын туора соһон, интэринээккэ бииргэ кыстаан, кыһыны туоруур буоларбыт дии. Хаан тамайар ини. М. Тимофеев. [Бандьыыттар] Бу түөрт уолу туппуттар: «Хомуньуус аймахтаахтар, Хайаан да хаан тамайыахтаахтар, Биһи утары санаалаахтар!» Баал Хабырыыс
Арай көрдөһөҥҥүн — Куллука куурдар Кулут уол буолуоҥ буоллар …… Сыккырыыр дууһаҕын, Уруу тамайан, Ордоруом эбитэ дуу, Чэ, ээххин этэ оҕус! С. Васильев

1. көт I диэнтэн дьаһ. туһ. Тыал ордук күүһүрбүт. Бөһүөлэк ыалын дьиэтин үрдүн хаарын көтүтэн күдээритэр. Н. Якутскай
   Кэлбит кус-хаас көччөхтөрүн көтүтэн айаҥҥа хомуммуттара ыраатта. П. Филиппов
2. Бурдугу отуттан, сыыһыттан ыраастаа. ☉ Веять (зерно)
   Мааһа сыспыт бурдугун сүөкээн көтүтэр, онтон сыыһын итигэстиир. Күндэ
   Оҕонньор кылаатыттан уон түүтэҕи сүгэн аҕалбытын куоластаан, хатаран, кэлиилээн, көтүтэн бэлэмнээбитэ. Болот Боотур
   «Бачча киэһэ хайдах бурдуктарын көтүтэр бэйэлэрэй?» — диэн испэр дьиктиргээбитим. Н. Якутскай
3. Ап-хомуһун күүһүнэн атын сиртэн тугу эмэ ыл, аҕал (биллэрбэккэ). ☉ Силой волшебства с расстояния похитить, умыкнуть что-л. (незаметно для окружающих)
   Аптаах дьон көтүтэн ылбыт табахтарыттан тарпаттар, астарыттан аһаабаттар. Оччоҕо хомуһуннара суох буолар. Далан
   Ким сарыытын, ким табатын тириитин, ким этэрбэһин көтүппүтүн [кэпсээнин] айдаана буолан эрэр эбит. А. Софронов
   [Дуня:] Оо, кыахтааҕым буоллар, сибилигин ол бандьыыттар хаайыыларыттан Мэхээспин быыһаан, көтүтэн аҕалыам этэ. С. Ефремов
   △ кэпс. Сүтэр, мэлит, былдьат (көрдөрбүтүнэн эбэтэр тута). ☉ Терять кого-что-л., лишаться кого-чего-л. (обычно явно, на глазах)
   Балтыбын Айталы Куону көстө көтүттүм, тумаҥҥа муннум, хаарга хаамтым, сииккэ сиэллим. Ньургун Боотур
   [Лоокуут:] Күҥҥэ тэҥнээх күндү чыычаахпын, Көрбүтүнэн туран көтүттүм, Күүппэтэх өттүбэр түбэстим! Суорун Омоллоон
4. -а сыһыат туохтууру кытта хайааһын түргэнник, эрчимнээхтик буоларын көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастиями на -а обозначает моментальность и энергичность действия
   Бэрт сотору отуу уотун тула үтэһэлээх балыктары кэчигирэтэ охсон, икки өттүн сырайбахтаан таһаара көтүттүлэр. Амма Аччыгыйа
   ♦ Көччөх гынан көтүппүт — кыра оҕо эрдэхтэн иитэн атаҕар туруорбут, киһи гыммыт. ☉ Взрастить, взлелеять кого-л. с младенческих лет, поставить на ноги, вывести в люди
   Кини миигин адьас аччыгый эрдэхпиттэн оҕолообут, көмүс-ньээкэ уйабыттан көччөх гынан көтүппүт күн сиригэр күндү киһим. А. Кривошапкин (тылб.). Кутун (кутунсүрүн) көтүт — эмискэ куттаан, соһутан эбэтэр абынан-хомуһунан киһини олус долгут, самнар. ☉ Нагонять страху на кого-л., запугивать, подавлять кого-л. с помощью шаманских заклинаний
   Оруос Баай кутун-сүрүн көтүттэххэ, Оруос Баай кутун-сүрүн өлөрдөххө — Отчутмасчыт олоҕо тупсуо этэ, Отчут-масчыт дьоло улаатыах этэ. П. Ойуунускай. Күдэҥҥэ (күдэн гынан) көтүт — сир үрдүттэн суох гын, тугу да хаалларбакка букатыннаахтык эс, сүтэр. ☉ Уничтожить кого-что-л. без остатка
   Ааҥнаан киирбит Адьырҕа өстөөҕү көҥүл сирбит үрдүттэн Көлбөрүтэн үүрүөҕүҥ, Күдэҥҥэ көтүтүөҕүҥ! Нор. ырыаһ. Күдэн гынан көтүттүбүт, Сиик гынан Симэлиттибит! Суорун Омоллоон
   Бөлөх өстөөх уоту аһар туочукаларын булара — олору биһиги артиллериябыт күдэҥҥэ көтүтэрэ. ИИФ УС
   Хантан эмэ кэлэн кыыспын ылан, баайбын күдэҥҥэ көтүтэн ыскайдыахтара. ҮҮА. Күллэри (күллүү, күл гынан) көтүт — суола-ииһэ, онно да суох гына эс, букатыннаахтык уонна харса суох быс, суох гын. ☉ соотв. сровнять с землей
   Күн сирин күүһэ күүстээх Көҥүл дойду аармыйата [өстөөҕү] Күл гынан көтүттэ, Көмөр курдук үлтүрүттэ. Нор. ырыаһ. [Кырыктаах омуктар Кыра ыалларын] Күллэрэстии-күллэрэстии Күн сирин Көрдөөх олоҕуттан Күллэри көтүтэн Күөрэтэлээн кээстэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Ити сидьиҥ өлүүнү эһэрбит, күллүү көтүтэрбит, түөрт баҕанатын чороторбут буоллар. Күндэ. Күн сириттэн көтүт — тыыныгар тур, суох гын, өлөр. ☉ соотв. сжить со свету
   Сааһын тухары хамначчыт оҥостон баран, аны күн сириттэн көтүттэҕэ. М. Доҕордуурап. Салгыҥҥа көтүт — тугу эрэ үлтү тэптэрэн, дэлби тэптэрэн суох оҥор, урусхаллаа. ☉ Уничтожить что-л. взрывом, взорвать
   Мин билэрбинэн, уон аҕыс тимир суол эшелонун салгыҥҥа көтүппүппүт. ССХУо. Уйулҕатын көтүт — олус долгут, ыксат, куттаа. ☉ Выбить кого-л. из колеи (пугая, заставляя сильно волноваться)
   Эһэ часкыйыыта, атыыр саҥата сир-дойду уйулҕатын көтүппүттэрэ. Суорун Омоллоон
   От-мас барыта кууһан ылыах курдук барыйан-сарыйан турара уол уйулҕатын көтүтэрэ. И. Никифоров
   «Кэбис, эрэйдээҕи, уйулҕатын көтүтүмүөх», — Соня миигин күөрэгэй көппүт сириттэн тэйитэ хаамтарда. П. Аввакумов. Уутун көтүт — ким эмэ утуйан истэҕинэ уйгуурт. ☉ Растревожить, развеять, расстроить чей-л. сон
   Хоонньугар «оһоҕос түгэҕинээҕи» кыра кыыһа — түөртээх Сэрбэкэ этэ умайан, мөхсөн, ынчыктаан уутун көтүттэ. Болот Боотур
   Дьэллик булда кини уутун көтүтэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
   Саҥа кэлбит мороду Сааһыт уутун көтүтэн, Чуумпу түүҥҥэ айдааран Кэпсиир уолбат уйгубун. П. Тулааһынап
   ◊ Бурдук көтүтэр (массыына) — бурдугу оттон, сыыстан ыраастыыр массыына. ☉ Веялка
   Суон эриэхэбэй мас анныгар бурдук көтүтэр эргэ массыына хаарбаҕа баар. Н. Якутскай
   Оҕонньор …… сэппэрээтэр курдук чэпчэкитик үлэлиир эмиэ бэйэтэ оҥорбут бурдук көтүтэрин көрдөртөөбүтэ. Б. Лунин (тылб.)