туохт. Мууһунан бүрүлүн, муус буол. ☉ Обледенеть, покрыться льдом
Суолга халыйбыт уулар кыратык мууһурдулар, ат, киһи хаамтаҕына, хардырҕас буолла. А. Фёдоров
Халлаан күһүҥҥү тыалын түһэрэ илик, баччааҥҥа диэри көтөҕө түспэккэ турар. Маннык түбэлтэтигэр сылгы үрдэ мууһурар уонна көмнөҕүрэр куттала баар. В. Протодьяконов
Кыһыл тыраахтар бирилэтэн-барылатан, тимир тиһиликтэринэн суол мууһурбут хаарын үнтү мэһийэн, уота-күөһэ сүрдэнэн иһэр. «Чолбон»

сыһ.
1. Хойут буолбакка, күн саҕаланыытыгар (хол., сарсыарда). ☉ В начале дня, рано утром
Маҥнай таһырдьа тахсалларыгар олус тымныы, хараҥа, эрдэ этэ. Амма Аччыгыйа
Сарсыарда эрдэ туран, үлэлэрин сып-сап курдук бүтэрдилэр. В. Яковлев
Дьөгүөрдээх Луха эрдэ киирэн үлэ бөҕөнү оҥорбуттар этэ. М. Доҕордуурап
△ Наһаа киэһэрэ илигинэ, хойутаабакка. ☉ Не поздним вечером, не поздно, пораньше
Үс түүннээх күн ыһыллыбыт ыһыах бүтүөн иннинэ Бииктэр эрдэ дьиэлээбитэ. Л. Попов
[Өрүүнэ:] Торбоскун эрдэ тутан үчүгэйдик баайар буол эбээт. С. Ефремов
Маннык үрдүк хайалаах дойдуга күн бу курдук эрдэ киирээччи. Г. Колесов
2. Кэмэ кэлэ илик. ☉ Ещё не время, рановато
[Нүһэр Дархан:] Илбис иҥэриэххэ, дуулаҕа кэтэрдиэххэ эрдэ буоллаҕа дии. И. Гоголев
Көмүс күөмэй күөрэгэй, Кээлтиҥ тугун эрдэтэй! С. Данилов
Дьиҥинэн, сири дууһа быһыытынан түҥэттиэхтээх этибит, ол билигин эрдэ буоллаҕа дии. М. Доҕордуурап
△ Кэмин иннинэ, кэмиттэн урутаан. ☉ Раньше срока, раньше времени
[Ааныка:] Былыр кыыс оҕону эрдэ сыыттыыр этилэр. С. Ефремов
Сылаас кыһын буоларыгар тиит эрдэ көмнөҕүрэр. И. Сосин
Эрдэ суоттаан бүтэрбит киһиэхэ — кэмпиэт диэн буолара. УДь
ср. др.-тюрк. ертэ ‘рано утром’, тюрк. эрте ‘рано’, бур. арай эртэ ‘рановато’