даҕ., кэпс. Үөннээх-күрдьэҕэлээх; ханньаҥнас-мунньаҥнас. ☉ Хитрый, притворный, лживый; капризный
Кубун-дьибин, Курбун-дьирбин кубулуҥса-дьибилиҥсэ, Куйааннаах куо-мэтэрис Кыыс диэн буолар! Өксөкүлээх Өлөксөй

1. аат. Онно суоҕу, сымыйаны этэр киһи. ☉ Лгун, лжец, обманщик
   Сымыйаччы тылыгар турбат (өс хоһ.). Сымыйаччы кэрэһиттээх, түөкүн хонуктаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. даҕ. суолт. Сымыйалыыр идэлээх, сымыйа тыллаах. ☉ Лживый, склонный ко лжи, обману
   Бу уол сымыйаччы буолаары гыммыт ээ. П. Ойуунускай
   Сымыйаччы дьону норуот бу иһин «ампаар айах, көҥдөй дүлүҥ» диир эбит буоллахтара. М. Доҕордуурап
   Тукаам, биһиги холкуоска хантан итинник сымыйаччы киһи көһүннэ. М. Доҕордуурап
   ◊ Буор сымыйаччы кэпс. — сымыйалаабатаҕына сатаммат киһи. ☉ Неисправимый лгун
   Кэһиибин, биирдии бэйэтэ тэриэлкэҕэ баппат собону аҕаллым, диир буоллаҕа бу буор сымыйаччы. С. Ефремов. Утар. кырдьыксыт

даҕ.
1. Үөннээхкүрдьэҕэлээх, куулдьаҕалаах; албын-түөкэй. ☉ Хитрый, лукавый; лживый, коварный
Харытыана эрэйдээх кубулҕаттаах кулаак бииһин ууһа кини этинэнхаанынан, кини чиэһинэн-быраабынан эргинэн туһанаары былаан быһыммыттарын тугу билээхтиэй? П. Ойуунускай
Бу кыыс дьиэтигэр-уотугар муҥур хотун үһү. Ону ааһан хотун киэнэ саамай кубулҕаттааҕа, саамай кырыктааҕа. Софр. Данилов
2. фольк. Бэйэтин ис дьиҥин уларытар албастаах; атын буолан көстөр кыахтаах. ☉ Способный с помощью волшебства менять истинную сущность; обладающий способностью перевоплощения
Көтөр кынаттаах киэнэ Күтүр бэрдэ обургу, …… эмиэ биир туспа Куотар былыт кубулҕаттаах Күтүр буолан биэрдэ. Күннүк Уурастыырап
Саха олоҥхотугар удаҕаттар кубулҕаттаах буолаллар. «Чолбон»
3. көсп. Уларыйымтыа, уларыйа турар (айылҕа, күн-дьыл туһунан). ☉ Изменчивый, непостоянный, капризный (о явлениях природы, погоде)
Кураан, тымныы дьайыҥнаах кубулҕаттаах айылҕалаах Сахам сирэ. В. Гольдеров
Кубулҕаттаах да буоллаҕа хоту дойдум халлаана! Сарсыарда чуумпуран улуутуйбута ааһа охсон, тыалыран, силбиэтэнэн турдаҕа. «ХС»
♦ Аҕыс уон (аҕыс) ааһар албастаах, тоҕус уон (тоҕус) куотар кубулҕаттаах көр аҕыс I
[Үрүҥ Уолан:] Үс үллэр кирбии дойду Үөмэн тиийбэт үтүөлэрэ, Тоҕус уон тоҕус Куотар Кубулҕаттаахтара, Аҕыс уон аҕыс Ааһар былыт албастаахтара, …… Дэри-дэхси истэн туруҥ эрэ! П. Ойуунускай
Бу туох албан ааппар, Дьоһун солобор Аҕыс уон аҕыс Ааһар былыт албастаахтара, Тоҕус уон тоҕус Куотар былыт кубулҕаттаахтара Үөһээ дойдуттан Түһүрүйэн түстэхтэрэй. П. Ядрихинскай
[Өстөөх] акаары буолбатах, саһыллааҕар киитэрэй, аҕыс араас ааһар албастаах, тоҕус араас куотар кубулҕаттаах. ССС
◊ Кубулҕаттаах кулун тутар — кулун тутар ыйга күн-дьыл уларыйымтыатын хоһуйар уларыйбат эпиитэт. ☉ Распространенный эпитет, живописующий изменчивость, непостоянство погоды в марте
Кубулҕаттаах кулун тутар Куугуначчы, сирилэччи сиксиннэ. С. Васильев
Кубулҕаттаах кулун тутар ый Хаары тибэн ытый да ытый. Баал Хабырыыс

1. аат.
2. эргэр. Туох да туһата суох кыра үөн. ☉ Бесполезный червяк, козявка
   Күөх далай көлдьүнэ, сытыган ньамах үөнэ мин дуо? П. Ойуунускай
   Ким эйигин баҕа диэбитэй? Дьиҥнээх эн аатыҥ ким эбитэй? Эт, күөх ньамах көлдьүнэ. Таллан Бүрэ
   △ Туох эмэ кырата, туһата суоҕа. ☉ Всякая мелочь; бесполезная часть чего-л.. Балык көлдьүнэ
3. Албын-түөкүн киһи. ☉ Лукавый человек, плут, мошенник
   Бардамы бахтат, Дохсуну тохтот, Көлдьүнү күөй! Өксөкүлээх Өлөксөй
   Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Көстүбэт көлдьүнэ, Атаҕастаан баран, Уордарбыт кини буолла. П. Ойуунускай
4. Сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй, лодырь
   Көрүҥ, көрүҥ, оҕолоор, Көлдьүн хайдах от охсор, — уонна дайбаат, сынньанар, Онтун-мантын тарбанар. Күннүк Уурастыырап
   Биир салаа оту охсубат, Биир хонук маһы мастаабат, Тугу да гыммат көлдьүн …… байар күнүстүүн. Ф. Софронов
   Бу көлдьүнү! Күөх сүрэҕи! Ынах маната ыыппыт киһим, хата, ырыа ыллыы олорор эбит! Пьесалар-1960.
5. даҕ. суолт.
6. Уопсастыбаҕа туһалааҕы оҥорбот, көрү-нары эрэ батыһар. ☉ Праздно проводящий время, не занимающийся полезным для общества трудом
   Бу мөлүйүөн аҥаара открытканы муспут киһи, онон тугу туһанарый, күн көлдьүн дьарыга буолбатах дуо? С. Тарасов
   Таах олорооччулар уонна букатын да көлдьүн дьон үгүс буолуохтара. С. Ефремов
7. Дьиҥнээх буолбатах, сымыйа. ☉ Не соответствующий истине, ложный
   Көлдьүн тыллаах киһи. Көлдьүн доҕоттор. — Көҥдөй албын киэргэлин, Көлдьүн дуйун килбиэнин Оттон-мастан суйдаан ылан, Ордорбокко хастыы ыһан, Киэмсийбитин кэмсиннэрэ, Кимин-тугун биллэр эрэ! Күннүк Уурастыырап
8. Киһини албынныыр, албын-түөкэй. ☉ Прибегающий к обману, различным уловкам, лживый, каверзный
   Ол атыыһыт бу кэлэн, Көлдьүн өйүнэн эргитэн Күөгү быраҕа олорор. С. Васильев
   Оо, көлдьүн доҕоттор, итини этэр буоллахтара, киһи эриэнэ иһигэр диэн. Н. Габышев
9. Аатыгар, көрүнньүккэ эрэ үлэлиир, үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох. ☉ Не желающий работать, ленивый, работающий для виду
   Сүрэҕэ суох сөллөҥнөөтөҕүнэ, Көлдьүн көлөөх Күҥҥэ көһүннэҕинэ, Күн күлэр, Сиилээн күлэр. С. Данилов
   Кинини көрө-көрө көлдьүн күтүрдэр, үлэҕэ ээл-дээл сыһыаннаһааччылар тардыналлар. А. Сыромятникова
   ♦ Көтөр (көһөр) былыт көлдьүнэ — албын-түөкэй киһи. ☉ Пройдоха, плут, мошенник
   Аан дойду норуоттара сомоҕолонон уокка даҕаны умайбат, ууга даҕаны тимирбэт, аар-саарга ааттаах Айыы бухатыыра буолан, ааһар былыт албына, көтөр былыт көлдьүнэ Гитлер …… үрүҥ сүнньүн олуйуо. Суорун Омоллоон
   ср. эвенк. кулин ‘змея’, куликан ‘червяк’