аат. Суудунаҕа баарыһы тиирэр уһун остуолба. ☉ Мачта
Долгун оонньуур, тыа л иһи и р эр, Мааста и эҕи ллэр, кыычыргыыр. Таллан Бүрэ
Туоратаары түспүт мастардаах соппулуот анараа өттүгэр борохуот турбата, маастата көстөр. «ХС»

I
аат., эмт. Ыалдьар сири оҕунуохтуурга туттуллар эмтээх бэссэстибэлэртэн эбэтэр араас үүнээйилэр сүмэһиннэриттэн оҥоһуллубут арыытыҥы хойуу булкааһык. ☉ Мазь
Харах мааһа.  Эмэ-томо тиийэн биэрбэт: Искэ иһэр бороһуоктар, Таска соттор араас маастар — наадыйыыны толорботтор. Күннүк Уурастыырап
Хотунум сирэйин мырчыҥнаттар, уоһун чорбоҥноттор даҕаны, эмин кэмигэр иһэр, мааһын оҕунуохтанар. Н. Габышев
Уол чыычааҕы өр көрөн бүөбэйдээбитэ, кынатын маа һынан оҕунуохтуура, аһатара-сиэтэрэ. «ХС»
II
аат. Оонньуур хаартыны улууһунан араарыы. ☉ Масть в картах. Буугунай мааһа.  «Баар!.. — биир хотостугас сирэйдээх, кылахачыйбыт харах таах суон киһи, кыламмытынан …… хаарты барыта өрө эккирии түһүөр диэри остуолу охсон хабылыннарда. — Х а р а ҕ а — уоннуу, сибиэтэ — маас!» Амма Аччыгыйа
Хаарты тахсарыгар дьүһүнэ тупсааччы: түөрт уоннуу маас, боростуойа таҥнары. Болот Боотур
III
аат., кэпс. Туох эмэ төрүөтэ, сылтаҕа. ☉ Причина, повод для чего-л. [Баһылай:] Массыына а лдьаммытын, мааһын быһааран олоробун, онон буоллаҕына, доҕоччуок, ону баран көрө тардыах. Күндэ
♦ Мааһын тап кэпс. — 1) кимниин эмэ үчүгэй сыһыаны олохтоо; сөбүлэт. ☉ Найти подход к кому-чему-л.; прийтись по вкусу, нраву
Нуучча гынан баран, адьас уу саха киһи түбэстэ. Инньэ гынан дьиэлээхтэр маастара табылынна. Барыны бары сэһэргэстилэр. Суорун Омоллоон
Пуд Ильич дьону кытта сыл дьан сэһэргэһэрин сөбүлүүр, онно ки ни үөрэр, онно кини мааһа табыллар. Далан. Өрүү киһиргэтэ, хайгыы сырыттахха эрэ сатанар. Оччоҕо эрэ маастарын табаҕын, күндү киһи, м а аны ыалдьыт буолаҕын, «атас» аатыраҕын. И. Ни кифоров; 2) сатаа, нэмин бил. ☉ Знать толк в чём-л.
Бурдук үүннэриитин мааһын табар саҥа каадырдар үөскээн-тахсан иһиэ этилэр. Күндэ
Софронов бэйэтин геройдарын ханан баҕарар тус-туһунан мөссүөннүүрү мааһын табар үтүө худуоһунньук, мы ндыр психолог. «ХС»
Тос мааһын биэр көр тос II. Кини сүүнэ улахан сэриини хомуйан …… баайдарга тос маастарын биэртэлиирэ буолуо. Амма Аччыгыйа
[Б у л ч у т ] чороҥ соҕотох ботуруонунан түүнүн түөкүтүйбүт, «дьукааҕын» [э һ э н и ] тос мааһын биэриэҕэ. Н. Абыйчанин
Тос мааһын ылла көр тос II. Ста линградка тос мааһын ылбыт өстөөх онон сөп буолан, …… кэбис, эрдэсылла хаан тохтуутун тохтоттоххо сөп буолсу диэбэтэҕэ. А. Данилов
Башня эркинин тоҕо көппүт снарядтар ону барытын үөдэн-таһаан оҥорбуттар. «Көр, бу урусхал сорҕотун мин, ыраах С а х а с и р и н у о л а, оҥордоҕум. Сиэхситтэр тос маастарын ылбыттар», — диирэ Гавриил. ДАЛ УуУоО

даҕ. Киһи өйдөөбөт гына тыллаһар-өстөһөр, оннук саҥалаах. ☉ Невнятный, неразборчивый (о речи)
Түөс-маас Хаппытыан оҕонньор, дьиҥнээх бэйэтин киэбин ылынан, халлааны эрдэн киирэн барда. Күрүлгэн
Түөс-маас саҥалаах, тэлиэс-былаас дайбаабыт баар үһү (тааб.: тураах). Түөс-маас төлкөһүт, Эн тылгын аны ким сэргиэҕэй! А. Пушкин (тылб.)
◊ Түөс (түөс-маас) буол — 1) кырдьан өйүҥ-санааҥ мөлтөө, түөһэй (кыылы-сүөһүнү этэргэ); оҕоҕор түс. ☉ Выжить из ума от старости, впадать в детство (о человеке, животных)
Бу түөс буолбут оҕонньору кытта лэбэйдэһимиэх, барыах. Суорун Омоллоон
Оҕонньоор, букатын түөс-маас буолан хаалбыккын. Н. Якутскай
Катя сиэтэн иһэр түөс буолбут моойторуктаах хара ытын кытта кэпсэтэ истэ. Эрилик Эристиин; 2) тугу да өйдөөбөт, дөйүҥү курдук буол. ☉ Быть не в себе, плохо соображать
«Ээ, ууттан түөсмаас буолан тахсыбыт», — аһынна Костя. Н. Заболоцкай
ср. русск. устар. туяс, туюс ‘глупый, бестолковый человек’

сыһ. Оруобуна, туох да атына суох биир, үүт-үкчү. ☉ Совершенно точно, один в один, точь в точь
Ытык сэргэтин да оҥоһуута барытын киэнэ үүт-маас буолбат эбит. Багдарыын Сүлбэ
Борокуоппай ол чабырҕаҕы үүт-маас сүһэн ылан, дьонтон эмиэ биир туспа сэҥээриини ылара. ДьДьДь

масть; хаарты мааһа масть карт # мааһын тап= разг. а) найти подход к кому-чему-л.; б) найти правильное решение.