прил. 1. мифическэй, былыргы номоххо баар; 2. перен. (вымышленный) хойгур, сымыйа.

биириһинэн диэн курдук
Бастакытынан, үтүө үлэҕит иһин хаһыакка бэчээттэммиккитинэн, иккиһинэн, бириэмийэ ылбыккытынан. А. Сыромятникова
Ол эрээри Айыыһыт уонна аал уот иччитэ Хатан Тэмиэрийэ мифическэй уобарастара сахалар хоту дойдуга кэлиэхтэрин иннинэ айыллыбыттара эрэбил. Ити, бастакытынан. Эрчимэн

туохт.
1. Дьикти, кистэлэҥ күүстээх (тыыннаах) гын; иччилээх гын. ☉ Наделять духом
Оччотооҕу дьон олус куттанар, дьиксинэр айылҕаларын амырыын күүстэрин иччилээн, аҥаар харахтаан, аҥаар атахтаан, ыйдаҥатааҕы тиит күлүгүн саҕа оҥорон илэ хаамтарбыт буолуохтаахтар. Эрчимэн
Норуот айымньытын мифическэй уобарастара былыргы кэнэн киһи айылҕа күүстэрин иччилээн өйдүүллэриттэн үөскээбит. «ХС»
2. Хаһаайыннаа; көһөн киир, олохсуй. ☉ Стать хозяином; поселиться, обосноваться
Айыы оҕото, Аан дойдуга тахсаҥҥын, Аал уоту оттунаҥҥын, Алаһа дьиэни иччилээ! П. Ойуунускай
Иччитэх Сиинэ сиһин Иччилиэхпит дэһэллэр. С. Данилов
Дириэктэр ааттаахпын ээ. Аатыгар эрэ бу хоһу иччилээн олорор эбиппин дии. Н. Лугинов
Иччитэх куораттарбытын иччилээҥ! М. Джалиль (тылб.)
3. Тугу эмэ туохтаах эмэ гын (кураанах хаалларыма - хол., иһити астаах хааллар). ☉ Класть, насыпать, наливать что-л. в посуду, в мешок и т. п., не оставлять их пустыми
Ол [дьол] туһугар көтөҕөргө Бакаалбытын иччилиэҕиҥ, Эһиил эмиэ көрсөргө Үлэсиһэн кэбиэҕиҥ. Күннүк Уурастыырап
Ити хоппону толору иччилээбит буор көмүһү, импэрийээллэри бар дьонтон сүһүйэн ылбыттара. Л. Попов
Киһим улар аҥаар бөтүөнүн иһиккэ иччилээн ордорон кэбистэ. Н. Заболоцкай
[Күндэйэ үрэҕэ] Элгээйи күөллэрин элбэх балыгынан иччилиир. И. Данилов

1. даҕ. Уһуну-киэҥи эргитэн өйдөөбөт, барытын наһаа көнөтүнэн өйдүүр. ☉ Наивный, простодушный
   Талбаҕа ыалтан ыалга көһө сылдьан дьукаахтаһар, быстар дьадаҥы, кэнэн Тоһуукка диэн оҕонньор баара. Амма Аччыгыйа
   Ол баайыллыбыт хабахтар уонна чуорааннар оччотооҕу кэнэн дьон санааларыгар, куһаҕан тыыны куттуур улахан ымыы буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Норуот айымньытын мифическэй уобарастара былыргы кэнэн киһи айылҕа күүстэрин …… иччилээн өйдүүрүттэн үөскээбит. Эрчимэн
2. аат суолт. Уһуну-киэҥи эргитэн өйдүүр кыаҕа суох, барытын наһаа көнөтүнэн өйдүүр, өс киирбэх киһи. ☉ Наивный, простодушный, бесхитростный человек, простак
   Оо, кэнэммит дэлэ дуо, ол сирбит анныгар гаас хаайтаран эҥин араастык тыаһыырын абааһы эбит диир буоллахпыт. В. Иванов
   [Маня:] Эчи судургутун, эчи кэнэниҥ бэрдин. Ол эрээри эйиэнэ үчүгэйиҥ итиннэ баар эбээт. Көнөҕүн. С. Ефремов
   «Аата бу киһини», — Ньукулай киһитэ кэнэниттэн олус бэркиһиир. «ХС»
   ◊ Кэнэн санаа — киэҥник ылан көрбөт, кыараҕас, муҥутах санаа. ☉ Наивная, простодушная мысль; ограниченная, недалекая мысль
   Максим илиитин-атаҕын кыаһылаабыт кэнэн санаа оргууй төлөрүйэн, улам холкутуйан истэ. Н. Лугинов
   О, дьэ баар буолаллар ынырык, Куту-сүрү баттыыр сэһэннэр, Эн кэнэн санааҕар хара-барык Сибиэннэр илэбодо кэлэллэр. М. Ефимов
   [Спиридон:] Ол эрэйдээх, кэнэн санаатынан, бука, …… оҕоҕут туһугар көрдөһө бардаҕа буолуо. С. Ефремов. Кэнэн үйэ (кэм) — үөрэх тарҕана илик, хараҥа, ньүдьү-балай кэм. ☉ Темный, непросвещенный век
   Урукку кэнэн үйэ ааспыта — үлэһит дьон өйдөнөн эрэр. Н. Якутскай. Былыргы кэнэн үйэҕэ хайа баай …… сир уһугар дойдуну …… мөһөөх харчыга атыылаһан ылыах этэй. А. Федоров
   монг. гэнэн, тув. кэнэн