начинаться, моросить (о дожде).

брызгать; моросить (о дожде); өтүүктээри таҥаһы уунан ибиирдэ она спрыснула водой одежду, собираясь гладить; самыыр ибиирэр моросит дождь.

диал. понемногу, с перерывами; иибэр-сиибэр самыыр ибиирдиир временами моросит дождь.

I
туохт.
1. Биллэр-биллибэттик ибигирээн хамсаа (хол., киһи уоһа). ☉ Еле-еле шевелиться, дрожать, подрагивать
Үүт-үкчү бэски курдук биэтэҥнээн, атаҕа ибирдээн, уу баһан иһэр эбит. П. Ойуунускай
Уоһун уһуктара ибирдииллэр. Амма Аччыгыйа
Күндү Москватыттан арахсар кэмэ-кэрдиитэ субу ыган кэлбититтэн сүрэҕэ ытырбахтаата, кыламана ибирдээтэ. Л. Попов
Киһим улахан баҕайытык көрөр, уоһа ибирдиир. Т. Сметанин
2. Бытархай таммахтарынан таммалаа, түс (ардах туһунан). ☉ Моросить, накрапывать мелкими каплями (о дожде). Ибирдээбит итии самыыр, Кустук тыкпыт алаарыйа. И. Гоголев
II
туохт., фольк. Мэһэйдээ, мэһэйдэ үөскэт. ☉ Создавать в чем-л. помеху, препятствие
Илин өттүбүн ибирдээмэҥ, иэдээҥҥэ охсумаҥ! П. Ойуунускай

туохт.
1. Тугу эмэ уунан илитэ-илитэ кыһамньылаахтык сууй, сот, ыраастаа. ☉ Старательно мыть, чистить, протирать что-л., смачивая водой
Таҥалай кэрдиистээх муостаны Уон сылга илиинэн ньиккийдим. Батталлаах Дьэкиимэп Баанньаны Аһынар быһыытын билбэтим. Эрилик Эристиин
2. Биир кэм мөлтөхтүк, бытааннык түс (самыыр туһунан). ☉ Моросить не переставая (о дожде)
Самыыр биир кэм ибиирдиир, ньиккийэр. Н. Габышев
3. кэпс. Үүтэ суох ынаҕы ыы сатаа; эмп (ньирэйи этэргэ). ☉ Сосать корову, у которой мало молока (о телёнке); доить такую корову
Хастыы даҕаны ынаҕы Халы-мүлү ньиккийдилэр. Кыргыттар оччо дуоннааҕы Кыайан ыан киирбэтилэр. Ф. Софронов
«Ньирэй буоллар ньиккийдин, Ынах буоллар ыҥыраннын, Дьолум-соргум быата буолуо, Дьолуом биллин!» — диэтэ да, Дьиэтин диэки тэбиннэ. И. Чаҕылҕан

туохт.
1. Бытархай таммахтарынан таммалаа, түс (ардах туһунан). ☉ Моросить (о мелком дожде)
Самыыр ибиирдэ.Лоскуй былыт халыйан тахсан сылаас самыырынан ибиирэн ааспытыттан от-мас күөҕэ ордук чэлгийбиккэ дылы буолбут. Амма Аччыгыйа
Үчүгэйкээн самыыр ибиирэригэр Үөрэммин тоһуйдум иһиппин. Күннүк Уурастыырап
Кэлэн истэхпитинэ быстах былыт ибиирэн, таҥаспытын илитэн, тоҥон бардыбыт. Н. Габышев. Тэҥн. ибиирдээ
2. Уу бытархай таммахтарынан ыс. ☉ Брызгать, обрызгивать, опрыскивать
Өтүүктээри таҥаһын уунан ибиирдэ. Икки-үс таммаҕы Ибиирдэргин эрэ ойон туруоҕум. П. Ойуунускай
Фонтаммыт ибиирэр таммаҕа чуумпу түүн ньууругар чоккуруур. А. Абаҕыыныскай
3. көсп. Дэлэччи ыс. ☉ Обливать, поливать чем-л. обильно
Ириэнэх илгэнэн ибиирэр. С. Зверев
Ыт Халчаак киэҥ Сибиир үрдүгэр Бүтүннүү хаанынан ибиирбит. Эрилик Эристиин
Күн уота улуу куруҥу саба ибиирэ турар. Күндэ
◊ Сиэллээх ибиир хамыйах көр хамыйах
Алгыыр киһи сиэллээх ибиир хамыйаҕы ылар. Саха нар. ыр. II
ср. тюрк. сэп 'сыпать, сеять, брызгать'

1. ыс диэнтэн бэй., атын. туһ. Дьүһүнэ көстүбэт гына киртийбит саркаахтаах муоста үрдүгэр бөх-сыыс ыһылла сытар. Эрилик Эристиин
   Үөһэ ойбут күн уота тыган, сарадах сардаҥа ыһылла эккирээтэ. Л. Попов
   Ходуһаларга ыһыллар туораахтаах оттору сайын иккитэ охсуохха сөп. ААФ ОИОИС
2. Биир кэлимҥин, сааһыламмыккын сүтэр, арахсыталаа (тугу эмэ этэргэ). ☉ Разбалтываться, распадаться, разваливаться, ломаться (о чём-л.)
   Турку хаһан баҕарар ханньас гынан ыһыллан хаалыах айылаах хаадьаҥнаабыт тэрил. С. Маисов
   Ыһыллыбыт тыллары сааһылаан этии оҥорторор ордук туһалаах. КИИ МКТТҮө
   Быа икки уһугун сарыынан бытырыыстаан баран, ыһыллыбат гына хам тигэллэр. НБФ-МУу СОБ
3. Бытанан үрүө-тараа бар, онон-манан биирдии-биирдии биитэр бөлөхтөһөн араҕыс. ☉ Разбегаться (в разные стороны), расходиться (по одному или мелкими группами)
   Кулууптан кыргыттар үтүрүһэ-үтүрүһэ ыһыллан тахсан, массыына тула өттүгэр иилиһиннилэр. Э. Соколов
   Эмискэ халлаан намтаабыт былыта сыыйа тардыллан ыһыллан барда. С. Маисов
   Саҥардыы улаатан эрэр эдэр сүөһүлэр куйаас түстэ да, онно-манна ыһыллан хаалыахтарын сөп. ЖЕА ТС
   △ Бииргэ сылдьан баран, арахса тарҕан (хол., дьон бөлөҕүн этэргэ). ☉ Разлетаться по миру (о людях)
   Ол биһикпит төһө нус-бараан төрүттээх да, оччонон билиилээх, олоххо эрэллээх ымыы ыччат ыһылла көтөр. А. Чугунов
4. көсп. Биир сомоҕо буолан бүт, тустуспа араҕыс, үрэлин. ☉ Распасться, развалиться, прийти в упадок, раздробиться
   Дойду баайын үллэстэр туһунан киҥир-хаҥыр кэпсэтии сойуус ыһыллыан инниттэн саҕаламмыта. Н. Борисов
   Бу кэмҥэ олохпут укулаата уларыйан, сопхуостар ыһыллан, кыччаан киирэн бардылар. КК
   Ырыынак кэмэ саҕаланаатын кытта урукку тэрилтэлэр ыһылланнар, дьон бөҕө үлэтэ суох хаалбыта. ААП ҮКТ
   Икки сыл үөрэммиттэрин кэннэ, устуудьуйалара сабыллан, бэрт элбэх талаан ыһыллан хаалар. ӨӨ ДДьДТ
   △ Тус-туһунан бар, араҕыс (кэргэнниилэри этэргэ); үрэлин (ыалы этэргэ). ☉ Разводиться (о супружеской паре); разваливаться (о семье)
   Сорох эдэр ыаллар кыыһырса түстүлэр да, сонно ыһыллаары хаайаллар. ЧКС ОДьИи
   Ыал олоҕо ыһылыннаҕа ити, тустаахха ыарахан. ЛМ А
5. көсп. Тэрээһинэ, ситимэ суох буол, үрэлин. ☉ Терять стройность, системность
   Аспирантура дьыалата олус ыһылынна, ким эмэ онон дьарыктанар киһи баар дуо? Далан
   Василина ыгылыйан этиэхтээх сытыы тыла-өһө ыһыллан хаалла. У. Ойуур
   Хомойуох иһин, суруйааччы архыыба ыһыллыбыт, өссө сороҕо сүппүт быһыылаах. КНЗ ТС
   6
   ыһыллаҥнаа 2 диэн курдук. Бөтүрүүс эрэйдээх, сиэгэн кыыл курдук, сүүрэн ыһыллыбытынан барда ээ! Амма Аччыгыйа
   Ноолур уола Хоноһо торбуйах сонунан далбаатыы-далбаатыы, мэнэрийэн ыһылынна. И. Гоголев
   Дьөһөгөй оҕолоро барахсаттар сиэллэрэ, кутуруктара ыһыллан олорор. С. Маисов
   ◊ Ырыа <-тойук> ыһыллар — ырыа (-тойук) кутуллан олорор, ырыа(-тойук) бөҕө саҕаланар. ☉ Разливаться (о музыке)
   Үөрүүлээх-көтүүлээх, сэргэх ырыа ыһыллар. Амма Аччыгыйа
   Хормуоска эҥээттэн, ырыа-тойук ыһылла түспүтэ. Р. Баҕатаайыскай
   Ырыа ыһылла сылдьарын, үҥкүү үргүлдьү барарын саастаах дьон бары сөбүлүүр. К. Уткин. Ыһыллар тооручча (торучча) көр тооручча. Ыһыллар тооруччаны быйыл үүннэриэххэ наада
   ср. др.-тюрк. сачыл ‘быть рассыпанным, рассеянным, разбросанным, развеянным; разбрызгиваться, моросить’